بزرگراهی بر سر دو‌راهی

صدای لودرهای شهرداری و اتفاق چند ساعته قطع درختان لویزان که بیش از 4 هکتار از این جنگل را صاف و بی‌درخت کرد، مسئولان نظارتی را همان شب بیدار نکرد، اما پس از پایان تعطیلات، هرچند ادامه اجرای طرح بزرگراه زین‌الدین متوقف شد، اما میان طرفین مناقشه در گرفت.
در اولین واکنش، مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران، قطع درختان لویزان را بر اساس اطلاع شورای شهر و بنابر مصوبه این شورا قانونی و با مجوز اعلام کرد و در جایی دیگر گفت: رسانه‌های جمعی، قطع درختان جنگل لویزان را به یک چالش بزرگ شهری تبدیل نکنند.
وی ‌در جمع خبرنگاران به این پرسش آنان که: برای امتداد یک بزرگراه، چرا باید درختان چند ساله قطع شوند، این گونه پاسخ داد: طرح است و باید اجرا شود. این کار با هماهنگی انجام شده و جای هیچ نگرانی وجود ندارد.
چمران به مصوبه شورای شهر اشاره کرد که بر اساس آن، برای اجرای طرحهای عمرانی با هماهنگی سازمان پارکها می‌توان درختان را قطع کرد و در جای دیگر به همان تعداد درخت کاشت و افزود: زمین زیاد است، ‌درخت خواهیم کاشت.
وی از مطلع بودن شورای شهر و کمیسیون ماده 7 از این اقدام گفت و خبر داد در آخرین جلسه علنی شورای شهر تهران، جمعی از اعضا نسبت به این اقدام شهرداری انتقاد کردند و آن را غیر کارشناسی دانستند و خواستار مجازات متخلف واقعی شدند.
حسن زیاری، عضو کمیسیون ماده 7 و رئیس کمیسیون عمران شورای اسلامی شهر تهران مدعی شد، قطع درختان مجوز این کمیسیون را دریافت نکرده است.
از سوی دیگر خداکرم جلالی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری ایران، به عنوان متولی‌حفاظت از جنگلها بر لزوم جنگل‌کاری مجدد در بخش تخریب شده پارک جنگلی لویزان تاکید کرد و گفت: شهرداری با قطع درختان این پارک بدون اخذ مجوز لازم، مرتکب تخلف شده است.
وی با اشاره به درخواست شهرداری از سازمان جنگلها برای کسب مجوز احداث بزرگراه و توسعه فضاهای شهری در محدوده برخی پارکهای جنگلی تهران، افزود: تاکنون هیچ مجوزی از سوی این سازمان به شهرداری تهران برای احداث راه و توسعه فضاهای شهری صادر نشده است.
جلالی با بیان آن که حفاظت و نگهداری از پارکهای جنگلی محدوده شهرها به صورت امانی و بر اساس قراردادی از سال 69 به مدت 30 سال از سوی سازمان جنگلها به شهرداری‌ها واگذار شده است، تصریح کرد: هر‌گونه تغییر در این مناطق باید بر اساس موافقت و دریافت مجوز از سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور صورت گیرد.
اما احمد دنیامالی، معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در پاسخ به این پرسش که شهرداری با مجوز کدام دستگاه، اقدام به قطع درختان لویزان کرده است، ماخذ مجوز را خود شهرداری اعلام و اظهار کرد: باید همه دستگاه‌ها به ضرورت تشکیل مدیریت واحد شهری اعتقاد داشته باشند. وی ‌با اشاره به این که برای ادامه بزرگراه شهید زین‌الدین دو راه داشتیم؛ گذر از حاشیه جنگل لویزان و یا عبور از میان بافت مسکونی که راه دوم بسیار زمان‌بر و پر‌هزینه بود، یادآور شد: برای اجرای راه دوم باید حداقل 500 واحد مسکونی و تجاری با هزینه دست‌کم 600 میلیارد ریال تملک می‌شد، که رفتن در این راه هیچ توجیه ترافیکی و اقتصادی نداشت.
حاشیه قطع درختان که به متن آمده بود موجب شد رخدادهای دیگری که سال گذشته بر سر درختان تهران رفته؛ از جمله واکنش حسن بیادی نایب رئیس شورای شهر تهران به سایر اعضای شورای شهر نسبت به قطع درختان در دوره گذشته شهرداری، از پرده بیرون بیفتد.
وی‌ تصریح کرد: طی چند سال اخیر اراضی جنگلهای شمال تهران به وسیله سودجویان به تاراج رفته‌اند، اما منابع طبیعی اعتراضی نکرده‌اند و حال که برای رفع ترافیک، کاهش هزینه و تکمیل سریع پروژه تعدادی درخت قطع شده این گونه جنجال و بزرگنمایی می‌کنند.
تهران و بحران زیست محیطی
مناقشه قطع درختان لویزان، هر چند در محاکم قضایی مشخص خواهد شد، اما یک‌بار دیگر بحران زیست‌محیطی در تهران را نشان می‌دهد. پایتختی که سالانه 2 میلیون تن آلاینده در آن تولید و وارد هوای آن می‌شود و باز هم سالانه بر اساس آمارها بیش از 7 هزار نفر در آن بر اثر آلودگی هوا می‌میرند، ابرشهری که برای هر نفر تنها 2 متر فضای سبز دارد (در حالی که هر فرد به بیش از 7 متر فضای سبز نیاز دارد) با بحران روبه‌روست. شهری که هزینه‌های بسیار بالا برای آلودگی هوا می‌دهد که بارزترین آن تعطیلی 2 روزه پایتخت در ماههای گذشته بود، نشان می‌دهد که توجه به فضای سبز و حفظ و افزایش درخت و گونه‌های گیاهی این شهر ضروری است.
ولی‌الله مظفریان، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع درباره کمبود فضای سبز، به رابطه مستقیم آن با افزایش جمعیت پایتخت اشاره می‌کند و می‌گوید: فضاهای شهری موجود تهران، زمانی شکل گرفته که تهران بین 2 تا 3 میلیون جمعیت داشت و این میزان فضای سبز، جوابگوی جمعیت 10 میلیونی تهران نیست.
وی با اشاره به این که گسترش تهران از جهات مختلف و همچنین حضور همه نهادهای دولتی و غیردولتی در تهران موجب جمعیت‌پذیری این شهر شده است، تاکید می‌کند: در این شهر در یک نگاه کلی، تعادلی بین فضاهای شهری وجود ندارد و این مساله به پاشنه آشیل این شهر تبدیل شده است.
مظفریان می‌گوید: در ابرشهر تهران نقاطی هست که نسبت فضای سبز آن به جمعیت بسیار بالاست (شمال شهر تهران) و نقاط دیگر این شهر با انباشتگی جمعیت با کمبود بسیار فاحش فضای سبز روبه‌روست. (پروژه نواب صفوی که به نسبت ساختمان‌ها فضای سبز وجود ندارد و چنین محیطی در نظر گرفته نشده است.)
از سوی دیگر، این محقق به این نکته اشاره می‌کند که تخلیه زباله انبوه تهران در حاشیه نزدیک شهر، مراکز صنعتی آلاینده، آلاینده‌های سیار و کمبود وسایل حمل‌و‌نقل عمومی، هر روز فضای سبز و سالم را تهدید می‌کند و در نتیجه شهروندان در معرض بیماری قرار می‌گیرند، به‌طوری که مجبور می‌شوند 25 درصد درآمد سالانه خود را صرف درمان کنند. وی‌ می‌گوید: این مساله باعث شد تعادل اقتصادی از میان برود و دولت مجبور به تامین هزینه‌های گران تولید و واردات دارو و ... شود.
مظفریان اضافه می‌کند: شاید دولت و متولیان امر به ارزش افزوده محیط زیست، هوا و محیط پاک توجه ندارند که به چه میزان می‌تواند هزینه‌های ملی را کاهش دهد و باعث نشاط جامعه و به دنبال آن، افزایش توانایی افراد جامعه شود.
به گفته عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در نگرش از بالا اگر برداشتی کلی نسبت به اهمیت فضای سبز در میان مدیران شهری کشوری وجود داشته باشد، دیگر درختان برای حرکت خودروها قطع نمی‌شوند، بلکه تلاش می‌کنند تعادلی میان رشد جمعیت، فضای سبز و ساخت و سازهای عمرانی و خدماتی شکل بگیرد.
وی‌ می‌گوید: با توجه به شرایطی که تهران دارد، می‌توان در آن بیش از 250 نوع گیاه کاشت؛ اما در حال حاضر تنها 30 نوع گیاه در آن کاشته می‌شود که از آن جمله می‌توان به نارون، زبان گنجشک، چنار، کاج، اقاقیا، سرو نقره‌ای و ... اشاره کرد.
وی ‌با اشاره به این که افزایش کاشت گونه‌های مختلف می‌تواند به سلامت شهر کمک کند، می‌افزاید: در خیابان ولی‌عصر از میدان راه‌آهن تا تجریش تنها چنار کاشته شده است که زمان خزان و بی‌برگی تولید اکسیژن ندارند و کمکی به شهر نمی‌کنند.
به هر تقدیر توجه چند جانبه به گونه‌های گیاه در تهران به ضرورت تبدیل شده است و واقعه قطع درختان لویزان فارغ از دعواهای بین دستگاه‌ها، حساسیت افکار عمومی نسبت به محیط شهری را نشان می‌دهد. این مساله موجب خواهد شد دستگاه‌های مسوول در قبال این مساله احتیاط‌های لازم را به خرج دهند. هر چند دیگر نمی‌توان 8 هزار درخت 40 ساله لویزان را که بیش از 3 میلیارد تومان خسارت قطع آنان بود دوباره باز‌گرداند و کاشت چند هزار نهال در اطراف تهران، جایگزین این درختان نخواهد شد، اما این مساله زنگهای نگرانی عمومی را در خصوص شهر به صدا درآورده است.