ماهیت مشکلات کابینه جدید عراق

یوسف محسن‌زاده
یکی از مشکلات عمده‌ای که دکتر ابراهیم جعفری نخست‌وزیر عراق بر سر راه تشکیل کابینه خود با آن مواجه بود، عبارت از میزان سهمیه اهل سنت از کابینه وی می‌باشد. این مشکل از آنجا ناشی می‌شود که اهل سنت، تعداد وزارتخانه‌های اختصاص یافته به خود را ناکافی دانسته و به علاوه، در خصوص افرادی که بایستی وزارتخانه‌های اختصاص یافته را تصدی کنند، اتفاق نظر نداشتند. این امر، علت ناپیدا و پنهانی دارد که خود اهل سنت هم میل ندارند آن را در سطح افکار عمومی مطرح کنند. ناظران سیاسی می‌گویند بخش‌هایی از اهل سنت مایلند که برخی از شخصیت‌های بعثی سابق که سنی هستند، در تشکیلات جدید پذیرفته شوند. زیرا، چنانچه مبنای کابینه جدید را خصومت آن با رژیم سابق قرار دهیم و براساس آن، بعثی‌ها، از شرکت یافتن در تشکیلات جدید محروم و مطرود شوند، آنگاه، مبارزین وابسته به اهل سنت که علیه صدام موضع گرفته بودند، انگشت‌شمار خواهند بود و در چنین صورتی سهم اهل سنت از وزارتخانه‌ها، به طور طبیعی کاهش می‌یابد. باید در نظر گرفت هرچند پایه حکومت صدام بر اساس نگره‌ها و ارزش‌های دینی قرار نداشته است، با این حال استخوانبندی اصلی این حکومت را عشیره تکریت که سنی مذهبند، تشکیل می‌داده است. از طرفی، معارضه اهل سنت علیه حکومت صدام، بندرت گزارش شده است. هرچند که در میان قربانیان حکومت مستبد و جابرانه صدام، تعدادی از روحانیون اهل سنت وجود دارد که علیه خط مشی لاییک و ضد مذهبی وی، اعتراض کردند. از طرفی، اهل سنت، خود را عرب می‌دانند و از این حیث می‌گویند، عراق نباید هویت عربی‌اش مخدوش شود. این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که شیعیان عراق که 65 در صد جمعیت آن را تشکیل می‌دهند، در عرب بودن، با اهل سنت اشتراک نژادی دارند. اما طرفه این است که کردها که بیشتر آنان اهل سنت هستند، حاضر نیستند به لحاظ اشتراک داشتن در عقیده دینی‌شان با اهل سنت، همسو قلمداد شوند. این در حال است که ترکمان‌ها که همگی آنان شیعه مذهب هستند، از هر جهت خود را تابع مرجعیت دینی می‌دانند. نکته افزودنی اینکه اکثر نمایندگان سنی مذهب، در لیست ایاد علاوی که شیعه سکولار است، قرار گرفتند و این، به نحوی از علاقمندی‌شان برای مهار شیعیان تابع مرجعیت دینی حکایت می‌کند. از طرفی، دکتر جعفری هم مایل نیست برای تشکیل کابینه‌اش، بیش از حد به کردها متکی شود. او فرمولی را که طی آن، اهل سنت مخالف بعثی‌ها بایستی در کابینه حضور داشته باشند، مورد توجه قرار داد. شکی نیست، مشکلات فعلی، از زیاده‌طلبی اهل سنت عرب که 15در صد جمعیت عراق را تشکیل می‌دهند، ناشی شده است. به ویژه اینکه باید دانست مخالفان مصلح کنونی که به آتش‌افروزی و ترور و بمب‌گذاری‌های گسترده در عراق مبادرت می‌ورزند، عمدتاً به جریان وهابی افراطی که مایل نیست شیعیان و اکراد، قدرت یابند، وابسته است. با این حال، جعفری علیرغم استمرار مشکلات موجود، کابینه خود را معرفی کرد که احتمال دارد، نصب و عزل‌هایی در آن، در آینده صورت گیرد. جعفری به دلیل ماموریت‌هایی که کابینه‌اش با آن مواجه است، ترجیح داد که هرچه زودتر کار خود را آغاز کند. بدیهی است وی و سایر هم‌قطارانش به انتخابات آتی چشم دوختند که می‌تواند چشم‌انداز روشن‌تری برای ‌آینده عراق، ترسیم نماید.