سرنوشت آمریکا در بهشت تروریسم

سرگه بارسقیان
افزایش حملات انتحارى شورشیان در عراق، دولت جورج دبلیو بوش را تحت فشار افکار عمومى و نمایندگان دموکرات کنگره قرار داده است. نمایندگان دموکرات کنگره و مجلس نمایندگان با انتقاد صریح از «دونالد رامسفلد» وزیر دفاع به دلیل شکست در مهار خشونت ها خواستار کاهش تعداد نیروهاى نظامى آمریکا در عراق که ۱۳۵ هزار نفر برآورد مى شوند، شده اند؛ خواستى که هم از سوى رامسفلد و هم از جانب نخست وزیر عراق رد شده است. جعفرى در نخستین سفر خود به آمریکا از تمایل دولت عراق به ترک نیروهاى نظامى آمریکا اشاره کرد، ولى تعیین ضرب الاجل براى آن را به نفع تروریست ها دانست. رامسفلد نیز تعیین جدول زمانى براى کاهش تعداد نیروهاى نظامى آمریکا در عراق را خطایى فاحش خواند. بر این اساس، هم دولت عراق و هم واشنگتن بر سر این مسأله متفق القولند که جدول زمانى براى خروج نظامیان پنتاگون از عراق ارائه نشود. «جورج بوش» نیز استراتژى خود را غلبه بر اعضاى رژیم سابق بعث و افراد مسلح ناشناس و تروریست هاى خارجى و جنایتکارانى عنوان کرد که این خشونت ها را در عراق به وجود آورده اند. رئیس جمهورى ایالات متحده به نخست وزیر عراق اطمینان داد نیروهاى آمریکایى تا زمانى که لازم باشد، در عراق باقى خواهند ماند. اما روند خشونت هاى جارى در عراق از یک سو افکار عمومى را علیه نفس جنگ آمریکا و عراق بدگمان کرده و ۵۱ درصد از مردم آمریکا را به این باور رسانده که حمله مارس ۲۰۰۳ به عراق اشتباه بوده است و از دیگر سو، فشارها را بر طراحان جنگ و مدافعان استمرار حضور نظامیان در عراق - به ویژه وزیر دفاع آمریکا- افزوده است. در این ارتباط، قرار است رامسفلد امروز (پنج شنبه) به سنا برود تا درباره خشونت هاى اخیر به نمایندگان گزارش دهد. روزنامه «ساندى تایمز» نیز از مذاکرات محرمانه آمریکا با فرماندهان چندین گروه شبه نظامى در عراق خبرداد که از سوى رامسفلد تأیید شد.
آموزشگاه تروریسم
رویدادهاى اخیر عراق مى تواند به تعویق زمان بازگشت سربازان آمریکایى از عراق و همچنین پیچیده تر شدن ارزیابى ها از ماهیت شورشیان مسلح عراقى منجر شود. برخلاف پیش بینى هاى اولیه مبنى بر کاهش حجم حملات انتحارى و ناامنى ها با روى کار آمدن دولت عراق و انجام روند بازسازى ها، از آوریل ۲۰۰۵ که دولت جدید تصدى امور را برعهده گرفت، بیش از یک هزار نفر که بیشترشان عراقى بودند، کشته شدند. علاوه بر آن، با وجود اصرار مقامات آمریکایى مبنى بر حضور بلند مدت در عراق تا فروکش کردن نهایى خشونت ها، این دیدگاه در حال تقویت است که نمى توان از طریق عملیات نظامى شورش ها را مهار کرد. لازمه بازگشت آرامش و ثبات به عراق، اتخاذ یک استراتژى وسیع تر شامل فعالیت هاى سیاسى و اقتصادى است و این امر احتمالاً سال ها زمان خواهد برد.
دیگر این که این آغاز بازسازى ها نیست که به پایان خشونت ها منجر مى شود، بلکه پایان یافتن خشونت ها است که سرمایه گذاران خارجى را به حضور در عراق و احیاى روند بازسازى این کشور ترغیب مى کند. در عین حال، هرگونه فراخوانى نیروها از عراق به منزله شکست واشنگتن در بازگرداندن آرامش به این کشور و نیز فرار از غرق شدن در باتلاق عراق تعبیر خواهد شد؛ امرى که از یک سو وجهه آمریکا در مجامع بین المللى را خدشه دار مى کند و از سوى دیگر، دولت نوپاى عراق را دچار بحران امنیتى خواهد کرد.
مقامات آمریکا در حالى از عدم ارائه برنامه زمانى خروج نظامیان این کشور از عراق سخن مى گویند که به گفته وزیر دفاع ایالات متحده، شورش هاى موجود مى تواند تا یک دهه به طول بینجامد. به اعتقاد رامسفلد، شورش ها تا پنج یا شش و حتى ۱۰ الى ۱۲ سال آینده ادامه خواهد داشت. بنابراین نیروهاى خارجى نه تنها نمى توانند این شورش ها را سرکوب کنند، بلکه واشنگتن باید فضایى ایجاد کند تا مردم و نیروهاى امنیتى عراق بر ناآرامى ها پیروز شوند.
چنین ارزیابى اى با تغییر ماهیت تروریست ها در عراق و نیز استراتژى بلند مدت آمریکا در این کشور و حتى منطقه خاورمیانه در پیوند است. از لحاظ ماهیت شورشگران، نظامیان آمریکا با دشمن خاموش در مبارزه اند. پیشتر بازماندگان رژیم بعث و محذوفان قدرت فعلى عراق، گروه القاعده به رهبرى «ابومعصب زرقاوى» و برخى گروه هاى تندرو به عنوان طراحان حملات انتحارى معرفى مى شدند. اما با گذر زمان، ماهیت این تروریست ها هم به علت فراملیتى بودن آن و هم تغییر شرایط ملى و منطقه اى عراق دستخوش تحول مى شود.
چنین تحولى، استراتژى جبهه ضد تروریسم آمریکا را نیز تغییر خواهد داد. عراق به تدریج به خط مقدم نبرد تروریست ها و آمریکا بدل مى شود و نبرد علیه تروریسم با حضور قدرتمند آمریکا در عراق صورت جدید خواهد یافت: اظهارات بوش مبنى بر این که «جنگ عراق، جبهه مرکزى جنگ علیه تروریسم است» و تأکید «دیک چنى» معاون رئیس جمهورى آمریکا دال بر این که ممکن است این جنگ در تمام عمر ما ادامه یابد، نشانگر اولویت یافتن حضور نیروهاى آمریکایى در عراق در روند نبرد علیه تروریسم است و هرگونه عقب نشینى مواضع واشنگتن، بر روند تهاجمى این کشور علیه گروه هاى تروریستى لطمه خواهد زد. علاوه بر آن، مهار شورش ها در عراق مى تواند به عنوان فاز عملى جنگ علیه تروریست در کارنامه جمهوریخواهان براى انتخابات ریاست جمهورى ۲۰۰۸ مورد بهره بردارى قرار گیرد. چه این که حضور نیروهاى آمریکایى در عراق از محورهاى مورد مناقشه دموکرات ها و جمهوریخواهان در انتخابات نوامبر ۲۰۰۴ آمریکا بود. دموکرات ها حمله یکجانبه آمریکا و انگلیس به عراق را موجب مخدوش شدن اعتبار بین المللى واشنگتن مى دانند و همکارى با دیگر دولت ها در استقرار صلح و بازسازى در عراق را موجب ترمیم روابط آمریکا با متحدین و مؤتلفین اروپایى خود قلمداد مى کنند. اما خروج نیروهاى آمریکایى از عراق- آن هم همزمان با زبانه کشیدن مجدد شعله هاى ناآرامى و شورش - مبانى استدلال جمهوریخواهان را در انتخابات آینده متزلزل مى کند و برگ برنده اى را از نامزد ۲۰۰۸ جمهوریخواهان خواهد ربود.
آنچه نقطه عزیمت استراتژیست هاى آمریکا در قبال مسأله عراق مورد تأکید قرار گرفته، این است که نبرد پراکنده با تروریست ها که در قالب گروه هاى فراملیتى و مدرن فعالیت مى کنند، اثر بخش نبوده است و با تجمیع آنها در عراق خط نبرد مشترکى با این طیف از گروه ها خواهد یافت. روى دیگر سکه تحلیل فوق، گزارش محرمانه آژانس اطلاعات مرکزى آمریکا (سیا) است که عراق را آموزشگاه تروریسم خوانده و آورده است: عراق پایگاه اصلى تربیت و آموزش مبارزان و فعالیت آموزشى این نیروها در عراق است که بسیار بیشتر از افغانستان که محل رشد و نمو شبکه القاعده است، مى باشد. افزون بر آن، به استناد گزارش سیا، شورشیان در عراق پس از طى مراحل آموزش به دیگر کشورها مى روند و امنیت منطقه را متزلزل خواهند کرد. «پورتر جى گاس» رئیس سیا در این باره اعلام کرده است: گروه هاى شورشى در عراق، آموزش هاى لازم عملیات راه اندازى جنگ هاى خیابانى و عملیات تروریستى مى بینند و سپس این کشور را ترک مى کنند و آموخته هایشان را به شورشیان در خارج از کشور منتقل مى کنند و رفته رفته سلول ها و شبکه هاى تروریستى چند ملیتى در کشورهاى عربستان، اردن و سایر کشورها تشکیل مى دهند.
در گزارش دیگرى که از سوى شوراى اطلاعات ملى آمریکا منتشر شده، آمده است: طى ۱۵ سال آینده (تا سال ۲۰۲۰) گروه هاى افراطى در سراسر جهان که به دنبال به کارگیرى عناصر جدیدى براى انجام حملات تروریستى خود خواهند بود، جایگزین شبکه تروریستى القاعده خواهند شد. در این گزارش عنوان شده است که بحران حاضر در عراق، این فرصت را فراهم خواهد کرد تا عناصر تروریستى جدیدى از نوع شبه نظامى براى انجام حملات تروریستى به کار گرفته شوند و به این ترتیب، به تدریج در سراسر جهان پخش و آرام آرام جایگزین شبکه تروریستى القاعده شوند. این گزارش همچنین به این نکته اشاره دارد که در میان دیگر مناطق که گروه هاى افراطى قابلیت گسترش و پخش شدن دارند، بروز بحران عراق و دیگر بحران ها و مناقشات احتمالى در آینده موجب آن خواهد شد تا زمینه جهت به کار گرفته شدن عناصر تروریستى و آموزش هاى گوناگون از جمله آموزش هاى فنى و مهارت هاى زبانى براى انجام کلاس هاى جدید از حملات تروریستى فراهم شود.
مؤسسه بین المللى مطالعات استراتژیک (ISS) نیز در گزارش دیگرى اعلام کرد، درگیرى در عراق انرژى و منابع القاعده و پیروانش را به صورت قابل توجهى متمرکز و اتحاد جهانى علیه تروریست را تضعیف کرده است.
صادر کننده تروریسم
این واقعیت که عراق به خط مقدم نبرد آمریکا علیه تروریست بدل شده، از سوى دموکرات ها به چالش طلبیده شده است. «ال گور» معاون «بیل کلینتون» رئیس جمهورى سابق آمریکا و نامزد دموکرات ها در انتخابات ریاست جمهورى سال ۲۰۰۰ در واکنش به اظهارات بوش مبنى بر این که جنگ عراق، جبهه مرکزى جنگ علیه تروریست است، گفت: این جنگ نه جبهه مرکزى مبارزه با تروریست که مرکز عضوگیرى و تجدید قواى تروریست ها است. به گفته وى پس از جنگ عراق، القاعده بیش از ۱۸ هزار تروریست بالقوه در سراسر دنیا دارد که این جنگ پایگاه آنها را محکم تر مى کند. مقامات عراقى و آمریکایى هم بر این باورند که عراق نه تنهامحل صدور تروریست هاى آموزش دیده به نقاط مختلف که محل جذب تروریست هاى ساکن در کشورهاى همسایه است. آنان همچنان انگشت اتهام را به سوى همسایگان عراق دراز کرده اند و یگانه راه فروکش کردن شورش ها را اعمال کنترل هاى بیشتر از جانب همسایگان بغداد و عدم دخالت در امور داخلى عراق مى دانند. بنا بر اعلام مقامات نظامى آمریکا، محل تغذیه مالى و فکرى گروه هاى تروریستى در خارج از عراق است و آنان سرمنشأ جنگ علیه تروریست را در اقدامات پیشگیرانه و تهاجمى دولت هاى همسایه جست وجو مى کنند. گرچه این باور نوعى فرافکنى به حساب مى آید، اما واقعیت امر آن است که هدف آتى گروه هاى تروریستى کشورهاى منطقه خواهد بود و جبهه اى به جبهه هاى دیگر افزوده مى شود.