چین زیر ذره‌بین

بهزاد شاهنده، استاد دانشگاه، متولد ،۱۳۲۶ تهران.
اخذ مدارک لیسانس و فوق لیسانس علوم سیاسى و روابط بین الملل از دانشگاه ایالتى یوتاى آمریکا، ۱۹۷۳.
اخذ مدرک فوق لیسانس روابط بین الملل از دانشگاه سات همپتون، ۱۹۷۳.
اخذ مدرک دکتراى علوم سیاسى از دانشگاه کمبریج، ۱۹۷۹ (۱۳۵۷ ش).
اخذ مدرک دکتراى علوم سیاسى از دانشگاه تهران، ۱۳۶۱.
عضوهیأت علمى دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران از سال ۱۳۶۱ تاکنون.
استاد دانشگاه تهران از سال ۱۳۷۸ تاکنون.
معاون آموزشى و پژوهشى دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران، ۶۵-۱۳۶۳.
مدیر آسیا و اقیانوسیه مرکز گفت و گوى تمدنها، ۷۸-۱۳۷۷.
معاون روابط بین الملل مرکز گفت و گوى تمدنها، ۷۹-۱۳۷۷.
مشاور رئیس مرکز گفت و گوى تمدنها از ۱۳۷۹ تاکنون.
مشاور مدیرعامل در امور بین الملل سازمان منطقه آزاد کیش از سال ۱۳۷۹ تاکنون.
رئیس گروه روابط بین الملل دانشگاه بین المللى کیش از ۱۳۸۰ تاکنون.
عضو هیأت امناى دانشگاه بین المللى کیش از ۱۳۸۰ تاکنون.
عضو شوراى معین دانشگاه علمى و کاربردى کیش از ۱۳۸۱ تاکنون.
رئیس گروه آسیاى مرکز مطالعات استراتژیک از ۱۳۸۰ تاکنون.
محقق ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه از ۱۳۶۳ تاکنون.
محقق ارشد انستیتو مطالعات جنوب شرقى آسیا - سنگاپور، از سال ۱۹۹۱ تاکنون.
تألیف ۲۴۰ مقاله به زبان فارسى و انگلیسى.
-آثار تألیفى: تألیف کتابهاى انقلاب چین، حکومت و سیاست در چین، روابط چین و شوروى، اقتصاد و سیاست در کشورهاى آسیاى جنوب شرقى، چین پس از مائو، چین نو و اصلاحات، اسلام و مدرنیزم در مالزى، صلح سازى در غرب آسیا، جنگ کره، آ. سه. آن (اتحادیه ملى آسیاى جنوب شرقى).
قریب به ۴ دهه تحصیل، مطالعه، تحقیق و تدریس در مورد چین، شرق و جنوب شرقى آسیا را در کارنامه خود دارد و دست کم چند ساعت از وقت روزانه خود را به بررسى متوالى مسائل این قسمت از جهان اختصاص مى دهد و یکى از چین شناسان برجسته است و به زبانهاى انگلیسى، فرانسوى، چینى، باهاساملایو (مالزیایى)، اسپانیایى، عربى و ژاپنى تسلط دارد.
بهزاد شاهنده متولد سال ۱۳۲۶ تهران است و پس از اتمام تحصیلات مقطع ابتدایى به کشور پادشاهى متحد (U.K - United Kingdom) یا همان انگلیس مى رود و در مدرسه شبانه روزى ویتینگهام شهر برایتون، تحصیلات ۷ ساله دوره دبیرستان را طى مى کند.
او در این مدرسه عضو تیمهاى فوتبال مدرسه اش مى شود. به بسکتبال هم علاقه مند و عضو تیم بسکتبال آن مدرسه هم بوده و به همراه بچه هاى هم تیمى اش در این رشته ورزشى، قهرمانى مدارس شهر برایتون را به دست مى آورد.
«علاقه وافرى به فوتبال دارم. تقریباً هفته اى ۲۰ ساعت فوتبال نگاه مى کنم در کانالهاى مختلف. تمام تیمها و تک تک بازیکنان را مى شناسم. مثلاً دیشب بازى آرسنال و منچستر یونایتد برگزار شد. من اول به تیم ملى ایران و بعد از آن به تیم آرسنال علاقه مندم و طرفدار تیم آرسنال هم هستم.»
او در ایام تحصیل در مدرسه به همراه همکلاسى هایش به اکثر کشورهاى اروپایى سفر کرده. یکى از کشورهایى که رفته، کشور فنلاند است که او در سفرهاى دانش آموزى به آنجا رفته و بعد از گذشت سالهاى فراوان از اردوگاه تفریحى مدرسه شان در این کشور یاد مى کند.
در همان ایام به هم اتاقى خودش که از شهر «لیدز» بوده، مى گوید: «شاید من رفیق تو ، بروم و در دانشگاه آکسفورد یا کمبریج درس بخوانم.» دوستش او را ایده آلیست مى خواند. شاهنده چند سال بعد موفق شد در دانشگاه کمبریج در مقطع دکتراى چین شناسى به تحصیل بپردازد. دوست او نیز هم اینک استاد روابط بین الملل دانشگاه هاروارد آمریکا است.
بهزاد شاهنده بعد از اتمام تحصیلات متوسطه به ایالات متحده مى رود و در دانشگاه ایالتى یوتا در رشته علوم سیاسى و روابط بین الملل به تحصیل مى پردازد و به فوتبال آمریکایى علاقه مند و عضو تیم دانشگاه مى شود.
عنوان پایان نامه کارشناسى ارشد او «جنگ کره، جنگ محدود» است و او به بررسى ریشه هاى وقوع جنگ کره مى پردازد و وقوع این جنگ در سالهاى اولیه بعد از جنگ جهانى دوم را ناشى از رقابت دو ابرقدرت شوروى و آمریکا ارزیابى مى کند.
فعالیت هاى فوق برنامه او در چند زمینه بوده. مثلاً دوره آموزش خلبانى هواپیماهاى یک موتوره را مى گذراند و ۱۰۰ ساعت پرواز با این هواپیماها را تجربه کرده است.
الآن هم مسائل مربوط به این صنعت را دنبال مى کند و با انواع هواپیماها و ویژگیهاى آنها آشنا و به خلبانى علاقه مند است. این کنجکاوى ها در مورد شناخت هواپیما را تا به امروز ادامه داده و اخیراً در مجله کیش ایر به مقایسه هواپیماى ایرباس ۳۸۰ و بوئینگ ۷۰۷EV پرداخته و مزایاى هر یک از این دو هواپیما را بیان کرده است.
در سال ۱۹۷۲ به انگلیس بر مى گردد و در مقطع فوق لیسانس رشته روابط بین الملل سات همپتون به تحصیل مى پردازد.
او در این دوره تحصیلى، ۴ حوزه تئورى هاى روابط بین الملل، سازمانهاى بین الملل، سیاست خارجى و نظام اقتصاد بین المللى را مورد تحقیق و مطالعه قرار مى دهد. مقاله هایى در خصوص تحولات سیاست خارجى چین مى نویسد و به استادش پروفسور مایکل یهودا (Micheal Yahuda) ارائه مى دهد. استاد او که یکى از بزرگترین چین شناسان دنیا است، او را به دفترش فرا مى خواند و به او مى گوید: «آیا مایلى در رشته چین شناسى دانشگاه کمبریج درس بخوانى؟» و او هم مى پذیرد. معرفینامه پروفسور یهودا براى پذیرش او کارساز مى شود. چرا که در انگلستان معرف استاد حرف نهایى را در پذیرش دانشجو مى زند.
در دایرة المعارف کتاب سال اروپا (Europa year Book) که به بررسى عمیق تمامى کشورهاى جهان مى پردازد، نام پروفسور یهودا هم به چشم مى خورد که مسائل سیاسى چین را مورد تحلیل قرار مى دهد.
با رفتن او به دانشگاه کمبریج، یکى از آرزوهاى دوران دبیرستانش تحقق مى یابد. در مقاله اى که به پروفسور یهودا مى دهد و استاد هم او را به دانشگاه کمبریج معرفى مى کند با توجه به تحولات سال هاى پایانى انقلاب فرهنگى چین مدعى شده بود که سیاست خارجى چین در حال تحول است.
در سالهاى ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۹ چین شناسى را به طور تخصصى پى مى گیرد. تز دکتراى او در مورد «تحولات سیاست خارجى و ارتباط آن با سیاست هاى داخلى چین» است. عمده بحث او این است که تحولات سیاسى خارجى چین به چه صورت متأثر از تحولات داخلى آن کشور بوده.
او در دانشگاه کمبریج به فراگیرى زبان چینى هم روى مى آورد و به چین هم سفر مى کند. در یکى از روزهایى که در چین بوده - دسامبر ۱۹۷۸ - مشغول بازى والیبال بوده که از طریق بلندگوهاى نصب شده، متوجه مى شود مقامات کمونیست کشور چین، روابط دیپلماتیک با ایالات متحده را از سر گرفته اند. این حادثه پس از ۳۰ سال جنگ و جدال چین با آمریکا و برگزارى همه ساله هفته نفرت از آمریکا (Hate America Week) رخ مى دهد.
البته او همزمان با تحصیل در دانشگاه کمبریج موفق مى شود که تحصیل در مقطع دکتراى علوم سیاسى در دانشکده حقوق و علوم سیاسى در دانشگاه تهران را دنبال کند و در سال ۱۳۶۱ نیز از این دانشگاه فارغ التحصیل شود و به عنوان استادیار همین دانشکده مشغول به تدریس شود. تز دکتراى او در دانشگاه تهران عنوان «روابط ایران و چین در دهه ۱۹۷۰» است.
استادان سرشناس او در دانشگاه تهران در آن سالها، دکتر عباس میلانى و مرحوم دکتر هوشنگ مقتدر هستند.
«رئیس وقت دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران که رشته تحصیلى اونه حقوق بوده و نه علوم سیاسى روز استخدام من در این دانشکده گفت هر استادى باید ۱۶ ساعت تدریس کند. شما نمى توانید فقط چین درس بدهید. شاهنده که تخصص اصلى اش چین شناسى است ناگزیر مى شود ۱۴ واحد درسى دیگرى را هم بپذیرد. او درس متون سیاسى به زبان انگلیسى را براى تدریس انتخاب مى کند تا چندان لطمه اى به مطالعات نزده باشد. «وقتى که دنگ شیائوپینگ رهبر اصلاح طلب چین مجدداً به قدرت رسید، حجم بازرگانى خارجى چین (واردات و صادرات) ۳ میلیارد دلار بود. الآن این رقم به هزار میلیارد دلار رسیده. کارى که مائو و دنگ انجام دادند بزرگترین کارى است که در دوره معاصر در تاریخ جهان انجام گرفته. آنها حدود ۳۰۰ میلیون نفر را از فقر مطلق نجات دادند.»
این چین شناس برجسته ایرانى اعتقاد دارد که چین تنها کشور جهان در حال حاضر است که مى تواند ابرقدرتى آمریکا را به چالش بکشد. حوزه مطالعاتى او صرفاً محدود به چین نیست. در مورد شبه جزیره کره، ژاپن و جنوب شرقى آسیا هم مطالعه و تحقیق کرده و زبان هاى ژاپنى و باهاساملایو را فراگرفته تا بیش از پیش به شناخت دقیق تر از این کشورها دست یابد.
مدرک تخصصى مطالعات سیاسى و اقتصادى کره را از سازمان صنایع کرده دریافت نموده و کتابى با عنوان «اقتصاد و سیاست در کره» به رشته تألیف درآورده است.
در سال ۲۰۰۲ هم در دانشگاه ناگویاى ژاپن به تدریس اقتصاد بین الملل پرداخته و زبان ژاپنى را نیز فراگرفت. حاصل حضور او در زبان کتابى است که تحت عنوان «روابط ژاپن با کشورهاى خاورمیانه و نقش کمک هاى توسعه اى ماوراى بحار ژاپن» چاپ شده است.
افزون بر دو دهه است که عضو انستیتوى سنگاپورى مطالعات جنوب شرقى آسیا است و به تحقیق در خصوص مسائل جنوب شرقى آسیا تعلق خاطر فراوانى نشان داده و در این زمینه هم آثار و تألیفاتى دارد. یکى از مقوله هاى جدیدى که شاهنده به آن علاقه مند شده و در مورد آن تحقیق مى کند بحث تروریسم است. در اسفند ماه سال ۱۳۸۳ در کنفرانسى در مادرید اسپانیا حضور داشته و مقاله اى زیرعنوان «ریشه هاى تروریسم و چگونگى برخورد با معضل تروریسم» ارائه داده و به تفصیل بیان کرده که برخورد نظامى با تروریست ها نمى تواند کارساز باشد. او به ریشه یابى تروریسم پرداخته و بیان نموده که با از بین بردن فقر، گرسنگى و تبعیض ریشه هاى تروریسم هم خشکانده مى شود.
شاهنده در چهار سال و نیم گذشته که مشاور مدیرعامل منطقه آزاد کیش است زمینه اى را یافته تا بین دانش بین المللى و مسائل اقتصادى و اجرایى پیوندى برقرار کند.
وى سالیانه ۹-۸ بار به منطقه شرق آسیا سفر مى کند و بنا به گفته خودش هر روز حداقل ۳-۴ ساعت وقت صرف بررسى مسائل مرتبط با چین، شرق آسیا و جنوب شرقى آسیا مى کند.
«ولى باز هم احساس مى کنم که نیاز هست این مطالعات را ادامه بدهم. چون هر گونه توقف مى تواند به شناخت دقیق من از شرق آسیا لطمه بزند»
اینگونه است که او آخرین اطلاعات مربوط به این نواحى را کسب و به بررسى و تجزیه و تحلیل آن همت مى گمارد.
«آرزویم این است که بتوانم در حوزه شرق آسیا به یک شخصیت صاحبنظر جهانى مبدل شوم.»
در پایان صحبت اش با امیدوارى توأم با خوشبینى مى گوید: «امیدوارم که کشور عزیزمان ایران بتواند به سربلندى اى که استحقاق اش را دارد برسد. من فکر مى کنم تحقق این موضوع، زیاد طولانى نخواهد بود و ایران جایگاه اصلى اش را در نظام بین الملل پیدا مى کند. با وجود امکانات وسیع و تاریخ پرشکوهى که دارد و خصوصاً با افراد تحصیلکرده اش فکر مى کنم که ایران یکى از قدرت هاى بزرگ منطقه خواهد شد».