دور تسلسل در صنعت چای ایران

* ابتدا نظرتان در خصوص دلایل مشکلات صنعت چای کشور چیست و آیا با واردات موافق هستید یا مخالف؟
** مهدی حریری، بازرگان چای: چای ایران هم اکنون در بازارهای جهانی حدود 70 تا 82 سنت فروخته می‌شود. در 7 سالی که چای دولتی بود هیچ قاچاقچی در زمینه چای وجود خارجی نداشت و قاچاق در آن دوره به صرفه نبود.
چای با نظر ما مخلوط شد، سازمان چای واردات را ممنوع کرد و خود به بسته‌بندی چای اقدام کرد و تولیدی که در سال 62 به سازمان چای واگذار شد، 25 هزار تن بود و در سال 70 که جنگ تمام شد به موجب مصوبه مجلس تولید چای مخلوط با آزادی نسبی برای بخش خصوصی ادامه داشت.
سازمان چای از 35 هزار تن سطح تولید شده به 75 هزار تن در سال 75 رسید و سطح زیر کشت پایین آمد و برگ‌چینی از سطح استاندارد جهانی پایین‌تر رفت. در حال حاضر مفهوم برگ استاندارد از دست رفته و تا زمانی که مواد اولیه درست نباشد، نمی‌توان چای خوب ارایه کرد.
با دست خودمان صنعتمان را شکست داده‌ایم و مشکل را از ناحیه دولت می‌دانیم، البته نمی‌گوییم برنامه‌های دولت هیچ اشکالی ندارد. اما بخش خصوصی و کشاورزان نیز در این میان بی‌تقصیر نیستند.
چای داخلی کشور بیشترین رقابت را با برگ‌های دارجلینگ دارد. در زمینه چای نمی‌توان الگوبرداری کرد. به نظر من برنامه اصلاح باغات چای باید انجام شود تا بتوانیم به بوته صحیح برسیم. متأسفانه هنوز شرایط طبیعی خود را نشناخته‌ایم. برگ چای عالی، برگی است که باید هفته‌ای یکبار چیده شود. چای داخلی قدرت رقابت با چای تمام دنیا را دارد و دولت نیز باید کمک کند و باید برنامه‌هایش را طوری تنظیم کند که برای کشاورز به صرفه باشد.
** ایرج هوسمی رییس هیأت مدیره اتحادیه چایکاران کشاورز: نرخی که دولت برای خرید تضمینی برگ سبز چای تعیین کرده، حتی جوابگوی دستمزد کارگران برگ‌چین نیست.
چندی پیش، با اوج گرفتن مشکلات چایکاران کشور مجلس اعلام کرد که دولت برگ سبز چای و چای خشک را به صورت تضمینی از چایکاران خریداری خواهد کرد و نرخ آن نیز از سوی شورای اقتصاد تعیین می‌شود و بر این اساس خیل زیادی از چایکاران دوباره به سر مزارع خود برگشتند.
در این میان معاون اول رییس‌جمهور نرخ تضمینی خرید برگ سبز چای درجه یک را 280 تومان و درجه 2 را 180 تومان اعلام کرد که استاندارد آن غنچه دو برگ و غنچه سه برگ تعیین شده است. تهیه چنین برگی با قیمت 500 تومان نیز غیرممکن است و تصمیم دولت در این خصوص غیرمعقول ، ناعادلانه و ناشی از ناآشنایی با مسایل چایکاری است.
معلوم نیست اعلام خبر خرید تضمینی برگ سبز چای از سوی دولت بر چه اساسی بود و آیا نیت دولت و رییس‌جمهور گذراندن وقت بود تا کشاورزان بر سر مزارع خود برگشته و به راهی بروند که هم‌اکنون نه راه پیش داشته باشند و نه راه پس؟
در حق ما ظلم و بیداد و جفا شده است و هیچکس به فریاد چایکار نرسیده است. کشت غنچه دو برگ چای تنها در صورتی امکان دارد که یک سال در یک هکتار 2 هزار و 500 کیلو برگ به دست آوریم که درآمد آن با نرخ اعلام شده از سوی دولت به 800 هزار تومان در سال می‌رسد و کشاورز با این رقم حتی قادر به پرداخت دستمزد کارگران برگ‌چین نیز نخواهد بود.
تا پیش از سال 79 با توجه به نیاز داخل به حداقل 50 هزار تن چای وارداتی، چای خارجی با چای داخلی مخلوط به بازار عرضه می‌شد، در دوره وزیر کشاورزی سابق تصمیم به لغو واردات قانونی چای گرفته شد و از آن سال به این طرف تمام بازار چای کشور به جز بخشی از مازندران و گیلان در اختیار چای قاچاق قرار گرفت.
طی سال 79 تاکنون هر سال تمام چای تولیدی در کشور روانه انبارها شد و در این مدت آشکار نشد که سالانه 100 هزار تن نیاز سالانه چای کشور چگونه، از چه طریقی و توسط چه کسی تأمین شد.
در هیچ جای دنیا سازمان چای منحل نشده، بلکه تمام سیاستگذاری‌ها و مسئولیت‌های مربوط به صنعت چای کشور به سازمان چای واگذار شده است.
کاملاً مشخص است که چه کسانی طی این سال‌ها تصمیم گرفتند تا تولید داخلی چای انبار شود، چه کسانی خواستند چای قانونی وارد نشود و چه کسانی خواستند بازار داخل در اختیار چگونه چایی قرار گیرد؟
پس از طی تمام این مشکلات، چایکاران با اعلام مصوبه دولت برای خرید تضمینی چای آن چه لازم بود برای به دست آوردن چای مرغوب انجام دادند، اما دولت به تعهدات خود در مقابل این قشر زحمتکش و ضعیف کشور عمل نکرد.
به رغم این که دولت و وزارت جهاد کشاورزی شکست طرح اصلاح ساختار چای کشور را پذیرفته‌اند، چرا هیچ‌گاه نمایندگان واقعی چایکاران و تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها طرف مشورت قرار نمی‌گیرند؟ بلکه کسانی در رایزنی‌ها طرف مشورت قرار می‌گیرند که نه اهلیت دارند و نه صلاحیت.
دولت طی سال گذشته برای پرداخت مساعده و وام به چایکاران وعده و وعیدهای بسیاری داد اما هنوز بخش عمده بهای چای را که سال گذشته به ثمن بخس از چایکاران خرید، پرداخت نکرده است.
** حسین عیوضی دریانی رییس هیأت مدیره اتحادیه بازرگانان چای: متأسفانه سیاست‌های غلطی که خصوصاً طی سال 79 با ارایه طرح ساختار چای اعمال شده مشکلات این صنف را دو چندان کرد.
قرار بود در کشور قاچاق ابزار اقتصادی مهار شود که متأسفانه در این زمینه نیز آن‌گونه که مقرر شده بود عمل نکردیم. از طریق وضع کردن تعرفه‌های نامناسب برای واردات چای شرایطی را به وجود آوردیم که سود واردات به جیب قاچاقچی وارد می‌شود.
سود قاچاقچیان در هر کیلوگرم چای بین 400 تا 600 تومان است و تصمیمات اتخاذ شده در خصوص تغییر تعرفه واردات چای تنها در راستای تقویت قاچاقچیان این کالا است.
ممنوعیت واردات چای، بزرگترین خیانت به صنف چای و چایکاران کشور بوده و با این تصمیم چای‌های قاچاق شده به کشور امروز تزیین‌کننده مغازه‌های سراسر کشور و از جمله مغازه‌های گیلان به عنوان یکی از مراکز اصلی کشت چای در کشور است.
**‌قاسم رضائیان، رییس انجمن صنفی کارخانجات چای شمال: ممنوعیت واردات چای خیانت به چایکاران و صنعت چایکاری است لذا واردات چای برای اختلاط چای داخلی و خارجی باید آزاد شود.
در طول مدتی که کشور درگیر مسایلی چون پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی بود، صنعت چای احساس مشکل نکرد زیرا یک نظارت قوی بر صنعت چای کشور حکمفرما بود.
باتوجه به این که تولید چای کشور در حال حاضر نصف مصرف آن است، چرا تحت این شرایط ما باید احساس مشکل کنیم، پس از 25 اردیبهشت کشاورز ناچار به برداشت چای است و 7 ساعت بعد باید استحصال برگ چای در کارخانه صورت پذیرد، چرا ما در بخش بازرگانی با مشکل مواجه‌ایم و گلوگاه صنعت چای امروز کجاست؟
تا سال 1379 صنعت چای در انحصار کامل دولت بود. چای توسط کشاورز برداشت و توسط کارخانه تولید می‌شد و هر یک اجرتی را از دولت دریافت می‌کردند. چای داخلی در انبارها با چای خارجی مخلوط شده و تجار برای خرید از سازمان چای باید سه ماه قبل پول آن را واریز می‌کردند.
از سال 72 اختلاط چای داخلی و خارجی به 45 درصد رسید و این میزان نیز به مرور کاهش یافت تا سرانجام در سال 1379 متولیان صنعت چای متوجه شدند سازمان چای که زمانی به بودجه دولت کمک می‌کرد دارای صد و ده هزار تن چای در انبارها و بدهی معادل 78 میلیارد تومان است و بدین ترتیب به مرور چای خارجی وارد سبد خانوار شد.
بنده بحث‌های مطرح شده در خصوص کیفیت نامناسب چای داخلی را رد می‌کنم و موضوع اصلی مسأله ذائقه‌هاست، ذائقه مردم تغییر کرده است. من صنعت چایکاری اغلب کشورهای چایکار دنیا را دیده‌ام. آن‌ها به هیچ وجه محصولاتشان یک سر و گردن بالاتر از محصولات کشور ما نیست، کما این که در سال 1379 کشاورزان با کیفیت‌ترین محصول چای را تولید کردند.
شورای اقتصاد برای برگ سبز درجه یک، دو و سه قیمت‌گذاری کرد و قیمت برگ سبز چای 26 درصد افزایش یافت، اما مسأله این است که چه کسی باید مصوبه دولت را اجرا می‌کرد؟
ما در کشور مصوبه کم نداریم، مشکل این است که مجری مصوبات و آیین‌نامه‌ها مشخص نیست و وزارت جهاد کشاورزی نیز به دنبال کسی می‌گردد که مصوبه دولت را اجرا کند!
ممنوعیت واردات چای واقعاً‌خیانت به چایکاران و صنعت چای کشور بوده. در هر برهه‌ای از تاریخ صنعت چای که اختلاط چای داخل و خارج صورت گرفت به این صنعت خدمت شد.
چای خوب کشاورزان از سال 79 در انبارها خاک می‌خورند، دولت در سال 82 سعی کرد از تشکل‌های صنفی صنعت چای کمک بگیرد؛ اما طی 5 سال گذشته 500 هزار تن چای به صورت قاچاق وارد کشور شده است. کشوری مانند سیلان به شدت سازمان چای خود را تقویت می‌کند و در کشور امارات که تولید چای ندارد سازمان چای تشکیل شده است، در واقع انحلال سازمان چای توطئه‌ای برای از بین بردن چای داخلی است.
امروز ما در کشور دارای 200 واحد تولید چای هستیم، کارخانجات چای ما دو برابر شده‌اند و بهترین و مجهزترین ماشین‌آلات را در اختیار دارند.
باید به باغدار و کشاورز فرصت داده شود به زراعت پرداخته و محصول با کیفیت و خوب عرضه کند.
** ایرج ندیمی، مخبر کمیسیون اقتصادی مجلس: در صورت تصویب شورای اقتصاد، دولت چای را با دو قیمت 290 برای برگ سبز چای درجه یک و 180 تومان برای برگ سبز چای درجه دو به صورت تضمینی از کشاورزان خریداری می‌کند.
مجلس به دنبال این نیست که خرید تضمینی چای را به سراشیبی سوق دهد، بنابراین در چانه‌زنی اخیر صورت گرفته با دولت در خرید تضمینی، کیفی‌گرایی مطرح و مقرر شد تا چای درجه یک 290 تومان و چای درجه دو کیلیویی 180 تومان خریداری شود.
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی با اجرایی‌شدن این طرح اعلام موافقت کرده است. البته آماری که بتواند به طور دقیق مشخص کند مصرف چای در کشور به چه میزان است وجود ندارد اما باید اذعان کرد که تولید چای در کشور تنها جوابگوی 50 درصد نیاز است.
جعلیات به وجود آمده برای چای ایران مبنی بر یک غنچه و دو برگ اصلاً صحت ندارد.
در ایران برعکس کشورهای پیشرفته، یارانه به مصرف‌کننده داده می‌شود، درحالی که کشورهای پیشرفته یارانه را در اختیار تولید‌کننده قرار می‌دهند.
تا دو سال پیش اجازه افزودن اسانس به چای را نداشتیم، اکنون به این نتیجه رسیده‌ایم که می‌توان چای‌های داخلی را نیز با چای‌های دیگر داخلی مخلوط و به مصرف‌کننده عرضه کرد.
مشکل صنعت چای در حال حاضر نبود هماهنگی میان فعالان بخش صنعت چای است.
صنعت چای کشور در حال حاضر وارد فاز جدیدی شده است و دولت بعدی نیز نمی‌تواند این تحریم را بشکند.
تولید، صنعت و تجارت چای باید با همفکری یکدیگر تمامی تلاش خود را برای اجرایی کردن طرح خرید تضمینی چای انجام دهند.
طرح تحقیق و تفحص چای به طور کامل در مجلس قرائت شد اما اسامی اشخاصی که در واردات و قاچاق چای دخیل بودند با رای کمیسیون اقتصادی قرائت نشد.