رسانه ملی هم خبر می‌دهد، هم حرکت

* از سوی رهبر معظم انقلاب، سال 84 سال «مشارکت عمومی و همبستگی ملی» نامگذاری شده است. از این دو واژه چه تعریفی ارائه می‌کنید؟
** منظور از همبستگی ملی، رسیدن تمام گروههای قومی، سیاسی و مذهبی به نقطه وفاق و اجماع بر سر اصول، اهداف و آرمان‌هاست. این همبستگی در سایه اعتقاد به نظام جمهوری اسلامی، احترام به قانون، رعایت حرمت شغلی و شان اجتماعی، مرتفع ساختن زمینه‌های واگرایی و تفرقه‌های بین آحاد جامعه و نیز در چارچوب پیوند ملت و دولت و اهتمام به نقش و جایگاه ولایت‌فقیه به عنوان عنصر قوام‌بخش وحدت ملی شایان توجه است، البته همبستگی به معنای یکسان‌نگری نیست بلکه می‌توان در حین وحدت ارزش از کثرت روش و دیدگاه در چارچوب قوانین و سنن اجتماعی نیز سخن گفت.
مشارکت عمومی به معنای تقویت زیرساخت‌های مشارکت آزاد، ارادی، داوطلبانه و آگاهانه تمام اقشار، گروهها و احزاب براساس توسعه زیرساخت‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه مدنی است که این مشارکت نهادینه در چارچوب قانون اساسی و به منظور رسیدن به اهداف ملی است.
مشارکت سیاسی را می‌توان تمام عرصه‌های تعامل مردم با حکومت اعم از نظردهی، راهپیمایی، عضویت در احزاب، فعالیت به عنوان نامزد انتخاباتی و همه هواداران و ستادهای تبلیغاتی آنان دانست. بنابراین شکل، نوع، سطح و گستره مشارکت سیاسی می‌تواند از سطح نازل آن یعنی گوش دادن به رادیو یا تماشای تلویزیون آغاز و به تبلیغات انتخاباتی یک نامزد برای تصدی مقام ریاست‌جمهوری منتهی شود. آنچه در مشارکت عمومی حایز اهمیت است سازمان‌یافتگی، قانونمندی، آگاهی و عنصر داوطلبانه بودن است که خوشبختانه تجلیات آن پس از پیروزی انقلاب اسلامی بارها به منصه ظهور رسیده است.
* مشارکت انتخاباتی فعالیتی اجتماعی است و این فعالیت در تعامل اجتماعی افراد و براساس انتظارات متقابل شکل می‌گیرد، به نظر شما، نامزدهای انتخاباتی در میزان مشارکت مردم در انتخابات چه نقشی دارند و چگونه می‌توانند این مشارکت را به حداکثر افزایش دهند؟
** بدون رقابت انتخاباتی نامزدهای ریاست‌جمهوری، تئور انتخابات و مجال مشارکت سیاسی مردم گرم و گسترده نخواهد بود. درواقع انتخابات فرآیندی دوسویه بین انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان است. بنابراین نامزدها در تشویق مردم به شرکت فزاینده در انتخابات سهم بسزایی دارند، ولی آنچه مهم است، انتخابات به عنوان مظهر مشارکت عمومی باید به گونه‌ای مجال را برای رقابت انتخاباتی بگشاید که موجب بی‌ثباتی سیاسی در کشور نشود. بنابراین نامزدها نخست بازد از تخریب یکدیگر و یا هیاهو و شانتاژ سیاسی علیه رقبا پرهیز کنند. دوم از تحریک گروههای مذهبی، قومی و سیاسی اجتناب ورزند تا وحدت و همبستگی ملی بر اثر سهل‌انگاری نامزدها خدشه‌دار نشود و در وهله آخر برنامه محوری را ملاک خود قرار دهند، یعنی ضمن تبیین دقیق علل و عوامل مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور، راهکارهای معقول و سنجیده، متناسب با امکانات بودجه کشور و سازگار با حدود امتیازات و وظایف رئیس‌جمهور ارائه کنند.
* ارزیابی شما از نقش رسانه‌های جمعی در تحقق مشارکت و همبستگی چیست؟
** رسانه به عنوان نهادی واسط بین مردم و حکومت محسوب می‌شود که می‌تواند از طریق ارتباط با مخاطبان، ضمن برنامه‌سازی و خبررسانی در مورد موضوعات مرتبط با وحدت و مشارکت، زمینه‌های لازم را برای افزایش انسجام داخلی و ارتقای ضریب مشارکت شهروندان در تعیین سرنوشت خود فراهم کند. درخصوص نقش رسانه در عرصه همبستگی ملی باید اذعان کرد رسانه می‌تواند با ساخت برنامه‌هایی که به تقویت هویت ملی می‌انجامد ضمن هویت‌سازی و فرهنگ‌سازی، وفاق و همبستگی را در جامعه تقویت کند. این مهم در چارچوب نظریه وحدت در عین کثرت، تحقق‌پذیر است؛ به این معنا که ضمن ترویج ارزشها، باورها و هنجارها، به تبیین زیبایی تنوعها، مراسم آئینی و تشریح آداب و رسوم متفاوت و متمایز قومیت‌ها بپردازیم چون در عین معنادار بودن، همه این آئین‌ها در چارچوب نگاه سماوی و اعتقاد به وحدانیت و الوهیت نیز قرار دارند. زندگی آرام گروههای قومی و مذاهب مختلف در چارچوب قانون اساسی و اهتمام به قانونگرایی در سایه همزیستی مسالمت‌امیز است. بنابراین همبستگی ملی از طریق رسانه ملی به معنای یکسان‌سازی نیست بلکه در عین اشتراک بنیانهای فکری و عقیدتی، می‌توان روشها و شیوه‌های متعدد و متنوع داشت. در زمینه نقش رسانه، در عرصه مشارکت عمومی ذکر این نکته ضروری است که رسانه تاکنون در عرصه انتخابات و نیز در تشریح حماسه حضور مردم در تظاهرات و راهپیمایی‌های باشکوه و در نماز سیاسی عبادی جمعه سهم عمده‌ای در جامعه‌پذیری ارزشی و ایجاد وفاق در مورد آرمان‌ها و اهداف مشترک داشته است که این مهم موجب تشویق و تحریض مردم به مشارکت در عرصه‌های تعیین سرنوشت و حماسه‌های حضور شده است. البته رسانه ملی صرفاً در چارچوب فرهنگ‌سازی و جامعه‌پذیری، این دو رسالت عمده یعنی تقویت و همبستگی ملی و تشویق مشارکت عمومی را صورت نداده است، بلکه در چارچوب استدلال، اقناع و اقامه برهان و تبیین عقلانی ضرورت و اهمیت حضور مردم در انتخابات و راهپیمایی‌ها و نیز تبیین ضرورت وحدت ملی توانسته است به تعمیق بینش سیاسی مخاطبان بپردازد و با افزایش سطح آگاهی‌ها و بینش عمومی مردم، ارتباط مستحکمی با مخاطبان فرهیخته براساس خردورزی و عقلانیت‌نگری برقرار سازد.
* چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید که رسانه ملی بتواند با تمهید فضای مناسب، میزان مشارکت عمومی را بالا برد؟
** رسانه ملی با توجه به سیاست خود در حفظ بی‌طرفی و پرهیز از هرگونه جانبداری سیاسی کوشیده است تا با اعتمادسازی و تشریح فعالیتهای انتخاباتی به گرم کردن فضای انتخابات بپردازد. در این خصوص برنامه‌های صدا و سیما براساس تبیین دیدگاه‌ها و اظهارنظرات نامزدها در مورد مهمترین مسائل و معضلات کشور طراحی شده است. لذا تلاش شده تا برنامه محوری اساس تبلیغات انتخاباتی را تشکیل دهد. علاوه بر رعایت بی‌طرفی، تنوع در ساختارها و جذابیت در شیوه‌های تبیین نظرات نامزدهای انتخاباتی می‌تواند علاقه‌مندی مردم را نسبت به شناخت برنامه‌های هریک از نامزدها افزایش دهد. به منظور ارتقای ضریب مشارکت عمومی بهترین راهکار، استفاده از تنوع دیدگاه‌های موجود در جامعه است. این تنوع در عرصه سیاسی با حضور نامزدهای مختلف با طیفهای فکری خاص و متمایز و نیز با حضور اقشار مختلف از جمله دانشگاهیان، هنرمندان، نویسندگان، ورزشکاران، زنان، دانش‌آموزان، جوانان و قومیت‌های مختلف اعم از بلوچ، ترک، ترکمن و نیز مذاهب و ادیان مختلف شامل اهل‌ سنت، مسیحیان، کلیمیان و زرتشتیان می‌تواند حاکی از حضور همه اقشار و گروهها در انتخابات باشد که این امر نشاندهنده وحدت‌نظر تمام اقشار جامعه در مورد ضرورت مشارکت در انتخابات در عین تنوع گروه‌بندی‌های سیاسی، قومی و مذهبی خواهد بود.
به علاوه استفاده از ظرفیت استانها و تبیین برنامه‌های نامزدها در حین حضور در استان‌های کشور و فعالتر کردن مشارکت استان‌ها و شهرستان‌ها در فرآیند تبلیغات انتخاباتی می‌تواند زمینه مشارکت عمومی را افزایش و گسترش بخشد.