شهید مدرس، الگوی سیاست دینی و عزت‌طلبی

رسول سنائی‌راد
دهم آذر ماه مصادف با شهادت روحانی مجاهد سیدحسن مدرس، روز مجلس شورای اسلامی نامیده شده است. وجه نامگذاری چنین روزی و منزلت شهید مدرس ایجاب می‌نماید به برخی از خصلت‌هایی که وی را الگوی نمایندگی واقعی مردم ساخته است، اشاراتی داشته باشیم. هر چند اگر این وجه بحث هم در میان نبود، نیاز نسل‌های امروز به شناخت این اسوه شهامت و پایمردی که به تعبیر حضرت امام خمینی(ره) با سرافرازی از میان ما رفته، باز طلب می‌نماید که به معرفی او و بینش و روش عزتمندانه و افتخار آفرینش اهتمام بورزیم. البته طول دوران زندگی سیاسی و کارنامه پر بار و عملکرد پر برکت این مجاهد نستوه و عالم وارسته حجم انبوهی از نکته‌ها و درس‌های گرانقدر را پیش روی هر جست‌وجوگر مشتاقی قرار می‌دهد که خوشه‌چینی و بهره‌برداری در حد اختصار را با مشکل و سختی مواجه می‌سازد، اما نکاتی که در این مجال می‌توان به عنوان ویژگی‌های برجسته آن بزرگوار ذکر نمود عبارتند از:
1- اتکا به سیاست دینی که برخاسته از آموزه‌های حوزوی و معرفت دینی وی بود و با آموزه‌های ملی و خواسته‌های مردم نیز تطابق داشت. این بینش سیاسی برخاسته از دیانت که در جمله کوتاه «سیاست ما عین دیانت ماست» خلاصه شده، راهنمای عمل سیاسی مدرس بود که او را در بین مردم محبوب و الگوی رفتار و عمل صالح برخاسته از معرفت دینی ساخته بود.
2- یکسان بودن حرف و عمل در شهید مدرس وی را نماد مردانگی و صفا معرفی کرده و در وفاداری به آنچه ادعا می‌کرد معتبر ساخته بود. او در همه ابعاد اخلاقی، اجتماعی و سیاسی به آنچه مدعی بود و در گفتار توصیه می‌نمود در رفتار و عمل نیز وفادار بود و از همین روی سخنرانی‌ها و توصیه‌های وی به عنوان عالمی با عمل مورد اقبال و توجه قرار می‌گرفت و نه تنها در داخل بلکه بیگانگان نیز روی آن حساب می‌نمودند که نمونه آن نقض اولتیماتوم روس‌ها پس از اخطار مدرس و تهدید به مقابله از سوی وی می‌باشد.
3- شجاعت و بی‌باکی مدرس در عرصه انجام وظیفه که ریشه در تربیت دینی، تکلیف‌گرایی و زهد وی داشت و همین امر به وی حاضر جوابی و صراحت لهجه‌ای بی‌نظیر بخشیده بود که در هیچ شرایطی حتی در برابر تهدیدات رویاروی رضا قلدر به لکنت زبان نمی‌افتاد. نقل شده است که ماموران قاتل وی وقتی در کاشمر به خانه شهید مدرس رسیدند به صراحت اعلام داشتند که قصد دارند ماموریت قتل را انجام دهند. شهید مدرس که روزه بود تا افطار فرصت طلبید و برای آنان که مسافر بودند چای درست کرد و هنگام افطار هم چای مسموم را صرف نمود و به نماز ایستاد و هیچ ترس و اضطرابی به خود راه نداد و به قول حضرت امام خمینی(ره) سرافرازانه از میان ما رفت.
4- بیگانه ستیزی و دفاع از هویت و منافع ملی که در تمام ابعاد زندگی آن را به نمایش گذاشته بود. او برای استقلال، اجناس ایرانی مصرف می‌کرد و لباس کرباس را بر پارچه‌های وارداتی ترجیح می‌داد. هنگام تهدید روس‌ها، در قم کمیته ملی مقاومت را پی‌ریزی نمود و حتی در برابر اجنبی از مسوولیت نظامی رضاخان دفاع کرد و فقط به اعتبار ایرانی بودن او را از یک نفر قزاق اجنبی برای این مسئولیت بهتر می‌دانست.
5- نوگرایی و نواندیشی که در عین وفاداری به سیاست دینی و دفاع از هویت ملی دارای ایده‌های جدید بود و حتی در دفاع از افزایش بودجه دفاعی به ضرورت تاسیس نیروی هوایی و بهداری رزمی برای تقویت بنیه دفاعی تاکید داشت و در تاسیس کارخانه پارچه‌بافی اصفهان بر داخلی بودن تولیدات تاکید می‌کرد و شیوه‌های تولید مدرن را تشویق می‌نمود.
6- اجتناب از دنیاگرایی و قناعت به حداقل زندگی دنیوی که در بحبوحه رقابت‌های مادی رجال سیاسی و به رغم پیشنهادهای وسوسه‌انگیز فراوانی که به وی می‌شد به کمترین حد از امتیازات مادی و دنیوی اکتفا کرد و الگوی ساده‌زیستی و قناعت را در بین دولتمردان به نمایش گذاشت. او در انتخاب منزل برای نمایندگی مجلس، خانه‌ای را که مساحت کمتر داشت برگزید و چون اینگونه بود راحت و صریح در مقابل هر فساد و انحرافی سخن می‌گفت و می‌ایستاد.
به نظر می‌رسد ایفای نقش نمایندگی و حضور در مجلس شورای اسلامی همچنان به شناخت این الگوی شجاعت و صراحت برای دفاع از حق مردم و عزت کشور نیازمند باشد. او در مقابل رضاخان ایستاد و نقطه مقابل رضاخان در دوره زندگی و پس از زندگی شد. مدرس برخلاف رضاخان که دنیا را برای خود می‌خواست و در برابر مردم نوکری اجنبی را می‌پذیرفت، برای خود چیزی نمی‌خواست و رضایت خالق و رفاه خلق و مردم را برگزید.
گرچه رضاخان با قلدری و ستم وی را در 10 آذر 1316 در کاشمر پس از هفت سال تبعید و زندگی سخت در خواف و کاشمر به شهادت رساند اما نام او در میان مردم باقی ماند و امروز قبرش زیارتگاه مومنان خداجو گشته و سیره‌اش الگوی عارفانی چون امام خمینی(ره) و مردان خداجو و عاشق مردم و وطن شده است. حال آن که از رضاخان جز بدنامی و ذلت یادی نمانده و قبرش هم هیچ شکوه و حتی ترحمی برنمی‌انگیزد و مزبله گونه عبرت‌آموز دل‌های عبرت‌بین شده است.