کنترل رسانه‌ها!

محمدرضا متانت
طی سال های اخیر استفاده ممتد از اینترنت در سطح کشور بسیار فراگیر شده است. امروز ایران بیشترین کاربران اینترنتی را در سطح خاورمیانه دارد. با این حال باید گفت اینترنت و دنیای مجازی وب فضای جدیدی را پیش روی بشر معاصر باز کرده است. قدرت ارسال انواع پیام به هرگوشه از جهان ، ایجاد ارتباط بین افراد در سرتاسر دنیا به صورت زنده، دریافت اطلاعات، خرید اینترنتی، مشاهده اخبار و... همه از جذابیت ها و کارکرد های متعدد اینترنت و دنیای مجازی است. اگرچه در شاخص های توسعه میزان استفاده از اینترنت یک کمیت مهم به حساب می آید اما باید دانست که فراگیری این مجرای ارتباطی گسترده بدون نظارت علی رغم مزایای متعدد می تواند آسیب های جدی را نیز به ساختار های جامعه وارد سازد.
جامعه شناسان و تحلیلگران مسائل اجتماعی بر این باورند که فراگیر شدن موج استفاده از اینترنت می تواند تاثیر چشمگیری بر جوامع سنتی و ارزش ها و باورهای این گونه جوامع داشته باشد. در واقع با همه گیر شدن استفاده از رسانه های ارتباطی جهانی هنجارها و ارزش های جوامع سنتی دچار استحاله شده و به ارزش های رایج غربی مبدل می گردد. در این اثنا اینترنت به عنوان تارنمایی از داده های اطلاعاتی نقش فزاینده ای در تسریع این روند دارد.
البته پرواضح است که صحبت ما در این مقال ممنوعیت استفاده از اینترنت نیست ! زندگی در عصر نوین بدون اینترنت اگر محال نباشد بسیار طاقت فرساست. با این حال باید دانست که هر وسیله و ابزاری فرهنگ استفاده خاص خود را دارد و با توجه به اینکه اینترنت می تواند تاثیرات سوء بر فرهنگ جوامع سنتی داشته باشد در صددیم تا این نکته را گوشزد کنیم که جامعه ایرانی می بایست اندکی در برخورد با فناوری های نوین رسانه ای مانند اینترنت ، شبکه های اجتماعی و حتی شبکه های ماهواره ای محتاط تر عمل کند . البته بسیاری هم بر این باورند که افق پیش روی جهان را می بایست در جهانی سازی کندوکاو کرد و از این رو نتیجه می گیرند که استقامت در برابر موج Globalization آب در هاون کوبیدن است!
با این حال باید دانست که لزوما استفاده از اینترنت در سطح جوامع حتما منتهی به استحاله فرهنگی نخواهد شد اما در صورتی که یک فرهنگ نتواند افراد جامعه خویش را پیرامون ارزش ها ی درونی خود اقناع کند و محدودیتی در آنچه موجبات از هم پاشیده شدن اصول و مبانی فکری عقیدتی جامعه مذکور می شود اعمال نگردد باید چشم انتظار آسیب های جدی در سطح جامعه باشیم. این موضوع در خصوص جامعه ایرانی - اسلامی مصداقی خاص تر پیدا می کند چرا که ارزش ها و آرمان های انسانی دین مبین اسلام در اکثر مواقع دقیقا در برابر فرهنگ غرب قرار می گیرد. به عنوان مثال در جامعه اسلامی ارضای جنسی تنها در محدوده خانواده باید صورت پذیرد. از همین رو در سطح جامعه با گسترش مقوله حجاب تحرکات جنسی به کمترین حد خود کاهش می یابد. این در حالی است که در فرهنگ لیبرالی اساسا مسائل جنسی به درون خانواده محدود نمی شود. بلکه اساس فلسفه غرب مدرن بر آن است تا با تحریک صد درصدی در سطح جامعه به آزادی های جنسی دامن بزند. از آن سو نیز محدودیتی در برابر این آزادی قرار نمی گیرد و حتی رسانه های غربی و علی الخصوص سایت های اینترنتی شبانه روز در حال افزایش کمی و کیفی برنامه های تحریک کننده جنسی خویش هستند.
لذا با توجه به بنیان های متفاوت فرهنگی اسلام با فرهنگ غربی به نظر ضروری می رسد در مقطعی که اکثر حجم فضا های سایبری در اختیار فرهنگ غربی است توجه ای خاص تر به موضوع کنترل رسانه ای همچون اینترنت و یا ماهواره صورت پذیرد .در واقع از همین رو است که در ایران ضمن گسترش استفاده از اینترنت فیلترینگ نیز آغاز شده است. البته این محدودیت ها تنها در ایران اعمال نمی شود بلکه در بسیاری از کشور های دنیا مانند چین نیز این محدودیت ها اعمال می شود. در کشور ما نیز چند سالی است که مسئولان نگاه ویژه ای به این مقوله دارند. البته بحث کنترل رسانه ها در خصوص نو جوانان و کودکان بیشتر نمود پیدا می کند چرا که میزان تاثیرپذیری این قشر از رسانه ها بسیار بالاتر از دیگران است. از این رو می توان گفت حتی اگر در خانواده ای استفاده از اینترنت متداول است لزومی ندارد که نوجوانان و یا کودکان مانند سایرین و بدون هیچ محدودیتی از این ابزار که می تواند موجبات بسیاری از آسیب های روحی و روانی برای آنان شود استفاده کنند. مسئله در خصوص ماهواره نیز بر همین منوال است . اگرچه بر طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران استفاده از ماهواره به جز در موارد خاص ممنوع اعلام شده است و از نظر شرعی نیز استفاده از ماهواره به دلیل ترتب مفسده مخالف با هنجار های اسلامی است اما متاسفانه طی سال های اخیر شاهد رشد چشمگیر استفاده از برنامه های ماهواره ای بودیم. حال آنکه به اتفاق قریب به یقین کارشناسان امر حتی بر نامه های غیر مستهجن شبکه های ماهواره ای می تواند تاثیرات چشمگیری بر شخصیت کودکان و نوجوانان داشته باشد. خشونت بی حد و حصر ، افزایش هیجانات کاذب ، عادی سازی روابط زن و مرد ، خیانت و... از جمله سرفصل های محتوایی برنامه های ماهواره ای است. از این رو در نهایت باید گفت بسیاری از کارشناسان رسانه ای و روانشناسان بر این باورند که خانواده ها وعلی الخصوص والدین باید توجه ویژه ای بر کنترل ونظارت فرزندان در استفاده از رسانه ها داشته باشند. والدین می توانند با آگاه سازی فرزندان از عواقب استفاده بیش از حد اینترنت وتوجیه ماهیت برخی از برنامه های غیر اخلاقی شبکه های ماهواره ای مانع از گسترش روز افزون فساد و فحشا در جامعه شوند. همچنین استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ این امکان را فراهم می سازد که خانواده ها کنترل جدی تری بر کودکان خود داشته باشند.