حمایت نهضت آزادی و ملی - مذهبی‌ها از کاندیدای مشارکت

گروه سیاسی - رضا خجسته ‌رحیمی: دیروز روز خوبی برای معین و حامیان او در جبهه مشارکت بود. ابراهیم یزدی و عزت‌الله سحابی به نمایندگی از نهضت آزادی و ائتلاف ملی - مذهبی روز گذشته با برگزاری نشستی مطبوعاتی حمایت خود را از کاندیدای اصلاح‌طلبان مستقر در جبهه مشارکت و مجاهدین انقلاب اعلام کردند. ابراهیم یزدی و مهندس سحابی در حالی در برابر خبرنگاران قرار گرفتند که تصویرهایی قدیمی از مصدق، بازرگان، شریعتی و دکتر سحابی را پشت سر داشتند، تصویرهایی که البته در کنار خود تصویری امروزین و بزرگ از مصطفی معین را جای داده بودند. با این حال این اتفاق اگر چه برای اصلاح‌طلبان حکومتی فوایدی داشت، مزایایی را نصیب سیاستمداران ملی - مذهبی و نهضتی نیز کرد چرا که روز گذشته برای اولین بار پای ابراهیم یزدی، عزت‌الله سحابی و هوادارانشان به باشگاه دولتی وزارت کار گشوده شد و آنها توانستند گامی در درون حاکمیت بگذارند. این جلسه اما در حالی برگزار شد که غایبانی نیز داشت. یکی از اصلی‌ترین غایبان حبیب‌الله پیمان بود که نام او همواره در کنار سحابی و یزدی به عنوان سه بزرگ ملی - مذهبی مطرح شده است. توافق فعالان ملی - مذهبی و نهضت آزادی با حامیان معین همچنان که روز گذشته نیز مطرح شد بر مبنای طرحی صورت گرفته است که در بیانیه انتخاباتی مصطفی معین آمده است. این فعالان سیاسی بر مبنای طرح تشکیل جبهه دموکراسی‌خواهی و حقوق بشر به حمایت از معین پرداخته‌اند، طرحی که چند سالی پیشتر برای اولین بار توسط دانشجویان تحکیمی مطرح شد و البته انتقاداتی را نیز متوجه خود کرد. دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی و مهندس عزت‌الله سحابی رئیس شورای ائتلافی ملی - مذهبی در ابتدای این نشست مطبوعاتی دیدگاه‌های خود در ضرورت حمایت از مصطفی معین را تشریح کردند. سحابی سخنان خود در این نشست را با یک پرسش آغاز کرد: «چرا با توجه به اینکه دولت اصلاحات در 8 سال گذشته موفق نشد وعده‌های خود را تحقق بخشد، مردم نسبت به انتخابات این دوره بدبین هستند و خیلی از مردم بحث عدم مشارکت در انتخابات را مطرح می‌کنند؟» سحابی در ادامه با تاکید بر اینکه ناکامی خاتمی برآمده از نوع نگاه او به سیاست بود، مخالفت خود با عدم شرکت در انتخابات را چنین توضیح داد: «وضعیت ایران در جامعه بین‌الملل موقعیتی خطیر و تاریخی را روبه‌روی ما قرار داده است. این اقتضا می‌کند که همه ما حول ایران و دفاع از استقلال و ترقی کشور با هم متحد شویم. هرگاه مردم به صورت انبوه در انتخابات شرکت کرده‌اند نتیجه به نفع اصلاح‌طلبان افتاده و هرگاه از شرکت خودداری کرده‌اند، اختیار به دست جریان مقابل افتاده است.» سحابی سپس با تاکید بر اینکه یکدست شدن به نفع اصلاحات نیست خطاب به خبرنگاران و فیلمبرداران گفت: «از قول ما خدمت همه هم‌میهنان بگویید که دخالت در انتخابات به نفع خود مردم است.» ابراهیم یزدی نیز سخنان مقدماتی خود را اینچنین آغاز کرد: «دو نوع تغییرات، وجود دارد یک نگاه ناکجا آبادی است و دیگری به مهندسی تدریجی اصلاحات اعتقاد دارد. گروه اول حرف‌هایی را مطرح می‌کنند که برای آن برنامه ندارند. تجربه این نگاه نشان می‌دهد که شاید بتوان به وسیله آن استبدادی را از بین برد اما خود منجر به پیدایش استبدادی دیگر می‌شود. ما بر نگاه تدریجی و با نتیجه مشخص به اصلاحات اعتقاد داریم. نهضت آزادی به دنبال پیرو مرشد خود، مهندس بازرگان به حرکت‌های گام به گام معتقد است اگر چه شاید به خاطر این دیدگاه مورد انتقاد و بی‌لطفی هم قرار بگیرد. ما بر اساس تحلیل خود از شرایط و منافع ملی حرکت می‌کنیم و بدون اینکه از سلامت منتقدان ناراحت شویم همچنان در این مسیر حرکت می کنیم.» ابراهیم یزدی پس از این و در پایان سخنان مقدماتی خود تاکید کرد که اگر مهندس سحابی پیامی را خطاب به ملت ایران اعلام کردند، من نیز پیامی را به مقامات کشوری اعلام می‌کنم و تاکید می‌کنم که فرصت‌ها را از دست ندهند. با پایان یافتن سخنان یزدی خبرنگارای از او پرسید: «آقای یزدی، شما از اتمام حجت سخن می‌گوئید اما چه تضمینی وجود دارد که شما پس از این نیز گامی به عقب نگذارید؟ شما گفتید که در صورت تحقق پیش شرط‌ها‌یتان در انتخابات شرکت می‌کنید. این پیش‌شرط‌ها محقق نشدند و شما ثبت‌نام کردید و گفتید پس از رد صلاحیت می‌توان گام‌های جدی‌تر را برداشت اما پس از تائید صلاحیت نیز حتی بیانیه‌ای صادر نکردید. با تائید صلاحیت معین شما از این کاندیدا خواستید که تعیین صلاحیت به این نحو را نپذیرد و بر حکم حکومتی بودن تاکید کردید. اما پس از این با حداقل مطالباتی از کاندیدای مشارکت و مجاهدین انقلاب حمایت کردید. این تغییر نگاه‌ها را در یک بازه کوتاه زمانی چگونه توجیه می‌کنید؟» پاسخ یزدی به این سئوال چنین بود: «سیاست‌های راهبردی یک جریان سیاسی را از تاکتیک‌های آنها باید جدا کنید. سیاست‌های راهبردی نهضت تغییر نکرده اگر چه شاید تاکتیک‌ها تغییر پیدا کنند. یک سازمان سیاسی نباید متصلب باشد. من در ابتدا فکر می‌کردم که تائید صلاحیت معین با حکم حکومتی صورت گرفته است. اما بعد حقوقدان‌ها گفتند که این طور نیست و این حکم، توصیه‌ای به شورای نگهبان بوده است. علاوه بر این دکتر معین هم در بیانیه‌شان به صراحت نظر خود را توضیح داده‌اند و این برای ما مهم است.» عزت‌الله سحابی نیز در پاسخ به این پرسش که «آیا تشکیل جبهه دموکراسی خواهی با حضور چند جریان ممکن خواهد بود و چرا هیچ توجهی به این واقعیت که شعار جبهه دموکراسی‌خواهی برای اولین بار از سوی دفتر تحکیم مطرح شده نمی‌شود؟» گفت: «در مورد اینکه چرا سایر گروه‌ها مثل دفتر تحکیم در این جبهه حضور ندارند، باید بگویم که مذاکرات ما با جبهه مشارکت به طول انجامید و زمانی برای گفت‌وگو با برخی جریانات مثل دفتر تحکیم باقی نماند. اما در این جبهه حتی گروه‌های دورتر از ما هم می‌توانند حضور یابند و این اتفاق صرفاً یک آغاز است و طرحی مطرح شده است. در مورد سابقه این شعار هم باید بگویم که خود بنده از سال 68 و پس از فوت امام در یک سخنرانی اعلام کردم که وحدت ملی بر حول یک شعار مشترک و عینی باید صورت بگیرد که این شعار چیزی جز وطن و ملیت ایرانی نبود. ما و همکارانمان در مجله ایران فردا تلاش‌های بسیاری نیز در این مسیر کردیم.» پس از این توضیحات سحابی، ابراهیم یزدی نیز در توضیحاتی تکمیلی گفت: «جبهه دموکراسی‌خواهی محدود به همین گروه‌ها نمی‌شود. این آغاز راه است. قطعاً ما با دفتر تحکیم و ادوار تحکیم  هم مذاکراتی داشته و خواهیم داشت. برخی هم این نکته را مطرح می‌کنند که تشکیل جبهه دموکراسی‌خواهی ممکن نیست چون ما و فلان گروه با هم مشکل داریم. مگر قرار است اختلافات را در این جبهه کنار بگذاریم؟ تشکیل جبهه یعنی همه گروه‌ها با حفظ مواضع گروهی‌شان برخی اولویت‌های خبری‌شان را در جهت یک هدف ملی کنار بگذارند و کنار هم بنشینند. » خبرنگاری نیز از سحابی درباره سخنان او در حسینیه ارشاد و در سالگرد دکتر ید‌الله سحابی پرسید. سحابی در حسینیه ارشاد تاکید کرده بود که کف مطالبات از نظر او همان‌هایی است که ابراهیم یزدی هم اعلام کرده است. سحابی این پرسش را چنین پاسخ داد: « من در حسینیه ارشاد نظرات شخصی‌ام را گفته بودم. اما در جریان ملی - مذهبی نظر شخص و فرد حاکم نیست. همچنین همان طور که دکتر یزدی هم گفتند تغییر برخی سخنان براساس تغییر زمان و شرایط و در نتیجه تاکتیک‌ها است که صورت می‌گیرد. علاوه بر این ما نمی‌خواهیم شرایط را تغییر دهیم. یک حزب وقتی مجموعه سیستم را می‌پذیرد و به قانون اساسی ملتزم است اصلاً نمی‌تواند از برکناری شورای نگهبان سخن بگوید. ما با هر عمل غیرقانونی و غیر آشکار مخالفیم. شرایط و مطالبات حداقلی که ما مطرح کردیم مال همان زمان بود. هنوز دکتر معین پیدا نشده بود اکنون مواضع آنها خیلی از مواضع ما هم تندتر است.» مهندس عزت‌الله سحابی در پاسخ به این پرسش که «شنیده می‌شود در پی توافقات شما با اصلاح‌طلبان مشارکتی سمت معاون حقوق بشر را در دولت احتمالی معین شما عهده‌دار خواهید شد» با تکذیب این خبر گفت: «واقعیت ندارد. همین الان و قبل از ورود به جلسه برای اولین بار به من گفتند که در داخل مشارکت چنین بحثی مطرح شده و من خبر نداشتم. آنها احساس کردند که چون ما با حرارت از معین دفاع می‌کنیم، در قدرت سهم می‌خواهیم ولی اینگونه نیست و ما در بیانیه‌مان هم آورده‌ایم که چنین توقعی نداریم.» ابراهیم یزدی نیز در پاسخ به این پرسش و در توضیح تغییر دیدگاه این فعالان سیاسی گفت: «کف و سقف مطالبات ما سیال است. ما بارها گفته‌ایم که پیرو مصدق هستیم و مصدق همیشه می‌گفت حرف آخرت را اول نزن.» در ادامه این جلسه خبرنگاری درباره گروه‌های موجود در جبهه دموکراسی‌خواهی پرسید که سحابی در پاسخ گفت: «فعلاً نهضت ملی - مذهبی‌ها و جبهه مشارکت از این طرح حمایت کرده‌اند و فقط مجاهدین انقلاب مشکل دارد که آنها هم عضو جبهه دوم خردادند و باید از نظر اکثریت تبعیت کنند.» سحابی در حالی به مخالفت مجاهدین انقلاب با حضور در چنین جبهه‌ای اشاره می‌کرد که اطلاعیه‌ای که پس از توافق جریان ملی - مذهبی و نهضت آزادی با جبهه مشارکت برسر تشکیل جبهه دموکراسی‌خواهی و حمایت از معین منتشر شد نیز در نسخه‌های منتشر شده امضای متفاوتی دارد. در نسخه‌ای از این اطلاعیه که توسط نهضت آزادی منتشر شده نام نهضت آزادی، جریان ملی - مذهبی و هشت گروه حامی معین با ذکر یکایک این گروه‌ها به عنوان امضا کننده مطرح شده است و در اطلاعیه‌ای دیگر که توسط اصلاح‌طلبان مشارکتی منتشر شده به « گروه‌های حامی معین» بدون نام مشخص این گروه‌ها بسنده شده است. مهندس سحابی بدین ترتیب در بربر این سئوال قرار گرفت که چگونه دو گروه می‌توانند در میان حامیان یک کاندیدا وجود داشته باشند که یک گروه آن مخالف ایده اصلی این کاندیدا باشد و گروه دیگر موافق. کنفرانس مطبوعاتی سحابی و یزدی در دفاع از کاندیداتوری معین بدین ترتیب پایان یافت. در حالی که روزهای آینده احتمالاً روزهای پرخبرتری برای این گروه‌های سیاسی خواهد بود. نهضت آزادی و جریان ملی  - مذهبی اکنون ائتلاف با اصلاح‌طلبان را برگزیده‌اند و این پایان حضور آنها در جایگاه اپوزیسیون است؛ با این حال پرسش باقی است  که آیا جایی برای آنها در پوزیسیون (حاکمیت) در نظر گرفته خواهد شد؟