بروز نشانه‌های خلأ قدرت در عراق

آرش میری‌خانی
پیامدهای تشکیل نشدن دولت جدید عراق و خلأ قدرت در این کشور بحران زده هر روز بیشتر از گذشته نمایان می‌شود. اگر چه بیش از 4 ماه از پایان برگزاری انتخابات پارلمانی در عراق می‌گذرد، اما هنوز سران احزاب سیاسی این کشور نتوانسته‌اند به توافقی اصولی دست یابند و دست‌کم یک بار جلسه پارلمان را تشکیل دهند. هنوز پست‌های اصلی نخست‌وزیری، ریاست جمهوری و ریاست پارلمان عراق در انتظار نتیجه رایزنی‌های سیاسی میان ائتلاف‌ها و گروه‌های سیاسی است و در این میان فقط مردم عراق متحمل خسارت می‌شوند. همانطور که پیش‌بینی می‌شد، گروه‌های تروریستی در عراق از نبود یک دولت فراگیر و مقتدر در عراق بهره می‌برند و دست به تجدید قوا می‌زنند. شاهد بودیم که طی چند هفته گذشته حملات این گروه‌ها منسجم‌تر و سازمان‌یافته‌تر از گذشته دنبال شد. در حالی که کارشناسان، جنگ قدرت در عراق را اصلی‌ترین عامل تشکیل نشدن دولت در این کشور می‌دانند، مقامات عراقی و شخص نوری‌مالکی، رسماً دخالت‌های خارجی را اصلی‌ترین مانع در مسیر وفاق ملی و تشکیل دولت آتی ارزیابی می‌کند.
این در حالی است که همزمان با سفر اخیر جوبایدن، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا به عراق، مقامات عراقی نسبت به دخالت واشنگتن در امور داخلی عراق، به ویژه موضوع تشکیل دولت آتی، هشدار دادند. برهیچ کس پوشیده نیست که کاخ سفید تمامی تلاش خود را برای به قدرت رساندن سران سکولارالعراقیه به کار بسته که این موضوع با واکنش محافل مستقل سیاسی عراق روبرو شده است. تقابل میان احزاب و گروه‌های سیاسی با آمریکا از یک سو و دخالت‌های برخی کشورهای عربی همسایه عراق از سوی دیگر، به تشدید اختلافات در جامعه سیاسی عراق دامن زده است. در حالی که آمریکا براساس توافقنامه امنیتی، باید نیروهای خود را تا پایان سال 2011 میلادی از عراق خارج کند، تشکیل نشدن دولت و تشدید فعالیت گروه‌های تروریستی در عراق، می‌تواند این پروسه را با تاخیر روبرو کند. اگرچه مقامات آمریکایی اعلام کرده‌اند که تنش‌های سیاسی موجود در عراق بر فرآیند خروج نظامیان آمریکایی از این کشور تاثیری ندارد، کارشناسان ابراز عقیده می‌کنند که با طولانی شدن روند تشکیل دولت جدید، شبه‌نظامیان بار دیگر می‌توانند عراق را به صحنه حوادثی خونین تبدیل و آرامش شکننده این کشور را با خطر مواجه کنند.
خروج نظامیان آمریکایی نیز می‌تواند به نوعی این امر را تشدید کند. از دیگر سو، شاهد بودیم که واشنگتن برای کاهش حساسیت‌ها، دور دوم سفر بایدن به عراق را به زمانی نامعلوم موکول کرد و به جای او، دیگر مقام عالیرتبه آمریکایی یعنی مایکل مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا را راهی بغداد کرد. مولن در حالی وارد عراق شد که به نظر می‌رسید بر سر نحوه اجرای توافقنامه امنیتی با مقامات عراقی به بحث و گفت‌وگو بنشیند، اما دیدیم که بررسی مشکلات در مورد تشکیل دولت آینده، محور اصلی مذاکرات این مقام آمریکایی در سفر به عراق بود. در حال حاضر، آمریکا به طور واضح، پیش‌بینی فرمانده نظامی خود در عراق (ژنرال دی‌اودیدنو) را که گفته بود «روزهای سختی پس از انتخابات پارلمانی در انتظار عراق است»، به چشم می‌بیند.
در حقیقت واشنگتن از اوضاع شکننده امنیتی و سیاسی عراق نگران است و سعی دارد قبل از تبدیل شدن دوباره عراق به مهلکه‌ای مانند افغانستان، این کشور را ترک کند. حملات مرگبار در زمان برگزاری جشن‌های میلاد حضرت مهدی(عج) در شهرهای مقدس عراق و گسترش دامنه این حملات به سایر مناطق این کشور، شاهدی براین مدعا است که خلأ قدرت، موجب سامان یافتن مجدد گروه‌های تروریست در عراق شده است. در حال حاضر اصلی‌ترین چالش برای تشکیل دولت عراق، تصاحب پست نخست‌وزیری است. نکته تامل برانگیز در اینجاست که اگرچه سران سه حزب اصلی یعنی دولت قانون ـ العراقیه و ائتلاف ملی اعلام کرده‌اند که حاضرند از پست نخست‌وزیری چشم‌پوشی کنند، اما باز هم دولت جدید تشکیل نشده و نمی‌شود!
از سویی، واکنش‌های آمریکا به شکست‌های پی در پی سران عراقی برای تشکیل دولت نیز این تردید را در اذهان عمومی ایجاد می‌کند که آیا روزهای سخت‌تر از امروز در انتظار عراق و عراقی‌ها است؟