فرصت محدود است
حسن روحانی
گروه دیپلماسی: سه نکته است که توجه به آن میتواند وضعیت هستهای ایران را بهتر روشن کند.
درواقع همیشه در سیاست بینالمللی، تصویرها (Images) و تورات و نحوه ادارک (Perception) یکی از پایههای اصلی تصمیمگیری است. در حالی که این تصویرها و تصورات و نحوه ادارک ممکن است بر مبنای نادرستی ساخته شده باشند، اما زمانی که ساخته شدند، آنچنان مستحکم می شوند که تغییر آنهابسیار مشکل و گاهی ناممکن است.
مجموعه تصورات و تصویرهایی که از ایران بعد از انقلاب اسلامی مخصوصاً در غرب و به ویژه در آمریکا ساخته و پرداخته شده، ایرانی را ساختهاند که بسیار خطرناک، توسعه طلب و هنجارشکن است. انگیزههای این تصویرسازیها روشن است. در اثر همین تصویرسازهای نادرست بود که غرب و آمریکا در جنگ تحمیلی صدام علیه ایران، در کنار رژیم بعثی قرار گرفتند و اکنون نیز در قالب همین تصورات است که از وضعیت هستهای ایران، آنچنان تصویری از انگیزه (intention) ایران عرضه میشود که گویا اولاً ایران در پی سلاحهای هستهای است، ثانیاً آنها ار کاملاً به دست آورده و ثالثاً بالافاصله در پی استفاده از آنها است. همین تصورات ناصحیح است که مبنای رفتار نامطلوب و غیر قابل قبول برخی از کشورهای نسبت به ایران هستند. به دلیل فشارها و تحریمهای غرب به ویژه آمریکا علیه ملت ایان و اتهامات بیاساس علیه کشورمان، این فکر درمیان مردم ما شکل گرفته است که غرب با توسعه، پیشرفت و تعالی کشور ما موافق نیست و ما عملاً در محاصره غرب قرار گرفتهایم و غرب با استقلال، توسعه و حاکمیت ملی ما همواره در ستیز دائمی است و آن را بر نمیتابد. این نظر، گاهی نسبت به نهادهای بینالمللی تحت نفوذ غرب نیز تسری مییابد و مردم برخی از قطعنامهها و مصوبات آنان نسبت به ایران را غیرعادلانه و حتی مغرضانه میدانند لذا در طول ربع قرن گدشته، اساس سیاست ملی ما خوداتکایی، خودکفایی و نگاه به درون بوده است. این مسئله در زمینه انرژی هستهای بیشتر صادق است. چون مردم شاهد آن بودند که ساخت نیروگاه بوشهر در اثر تعاملات غرب بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و سیاست تحریم، حدود 30 سال به طول انجامید و همین امر تبدیل به یک تجربه بسیار تلخ در سطح ملی در ایران شد. در سالهای اخیر نیز بر سر نهایی شدن قرارداد تامین سوخت مدتها در حال کشمکش بودیم، که هنوز هم محموله سوخت به ایران ارسال شده است.
در این شرایط است که وقتی دانشمندان جوان کشورمان توانستند به کلیدیترین قسمت انرژی اتمی دست یابند، موضوع، تبدیل به موضوعی ملی شد و مردم با احساس غرور ملی نسبت به آن مینگرند و لذا تصمیمگیرندگان کشور ما به طور مداوم با این سئوال مواجه هستند که در شرایطی که هیچ مساعدت بینالمللی در کسب توان بومی هستهای ارائه نشده است، چرا میبایست جمهوری اسلامی ایران خود را مکلف به تلاش برای رفع سوءتفاهمات و نگرانیهای احتمالی بداند. از سوی دیگر شورای حکام آژانس نیز در برخورد با پرونده ایران درخواستهایی را طرح کرد که هیچ توجیه حقوقی ندارد و در تضاد با پادمان و اساسنامه آژانس است. در خواست تعلیق غنیسازی و امضا و تصویب پروتکل الحاقی از سوی شورای حکام از جمله این موارد است و بیش از آنکه کمکی به حل مسئله بنماید، بر سوءظنها و تردیدها برای ادامه همکاری در ایران دامن زده است. اکنون روشن شده است که گروهی که در آمریکا قدرت را در دست دارند در پی تک قطبی کردن جهان از طریق ماجراجوییهای مختلف هستند. استدلال اصلی آمریکا برای حمله به عراق، کاملاً نادرست از آب درآمد و افکار عمومی جهان نسبت به آنچه را که آمریکا در عراق انجام داد، به عنوان نمونهای از رفتار غیرمتمدنانه مینگرد. جنبش ضد جنگ در سراسر جهان گواه این نظر است. آمریکا در پی بهانههای مختلف نه فقط در پی ماجراجوییهای نظامی، بلکه برای اعمال نظرات هژمونیک خود و تنظیم قواعد نوین بینالمللی است که در این زمینه یکی از موضوعات برگزیده، موضوع هستهای ایران است. به طور خلاصه، جهان نگران رفتار غیر واقعگرایانه، سلطهجویانه، ایدئولوژیک و عصبی آمریکا است. در این راستا، نسبت به پرونده هستهای ایران دو نظر اساسی وجود داشته و دارد:
الف- حل و فصل موضوع در چارچوب مقررات بینالمللی در آْژانس و عدم تبدیل آن به یک بحران.
ب- تبدیل مسئله به یک بحران تشدید آن و بردن مسئله به سمت شرایط غیر قابل کنترل.
اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان با نظر اول موافق بوده و هستند. ولی نظر دوم را تنها آمریکا دنبال میکند و گاهی هم، یکی دو کشور را به دنبال خود کشانده است. در طول 1/5 سال گذشته، نظر اول دستاوردهای مهمی برای جهان به همراه داشته است: 1- ایجاد اعماد جهانی نسبت به صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران. آژانس در آخرین گزارش مکتوب خود به شورای حکام اعلام کرد که: «تمامی موارد هستهای اعلام شده ایران از سوی آژانس مورد حسابرسی قرار گرفته و این مواد به سوی فعالیتهای ممنوعه منحرف نشده است.» این گزارش که در قطعنامه اخیر مورد تائید شورای حکام نیز قرارگرفت، بهترین پیام برای ایجاد اعتماد افکار عمومی جهان نسبت به صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران بود. بنابراین از طریق همکاری نزدیک با آژانس، پاکدستی کشور به اثبات رسید و نگرانیهای بیاساسی که توسط تبلیغات غرب به ویژه آمریکا به وجود آمده بود، بر طرف گردید. 2- انجام اقدامات جبرانی نسبت به قصورهای گذشته که موردتائید قطعنامه اخیر شورای حکام قرار گرفت، که نشان دهنده حسن نیت ایران و تصمیم بر ایجاد فضایی جدید در رابطه با آژانس و اجرای پادمان است. 3- امضا و اجرای دواطلبانه پروتکل الحاقی که برمبنای آن، ایران در زمان کوتاهتری از مهلت بینی شده در پروتکل، اظهارنامه هزار و سی صفحهای خود را در اختیار آژانس قرار داد و این موضوع، بهترین تضمین برای صلحآمیز باقی ماندن برنامه هستهای ایران در آینده خواهد بود. 4- تقویت مقررات و نهادهای بینالمللی به ویژه آژانس که در این روند توان فنی آژانس با اعمال دقیقترین برنامههای بازرسی و راستی آمایی به اثبات رسید و اکنون عملکرد آژانس در پرونده ایران، بهترین سند توانایی و قابلیت نهادهای چند جانبه بینالمللی پاسخگویی به نگرانیهای احتمالی جامعه بینالمللی است و کاملاً بهانه را از دست یکجانبه گرایان گرفته است. 5- حفظ ثبات و امنیت منطقه حساس خلیجفارس.
منطقه ما، حلقه حساسی است و ایران دارای منافع و نقش سازنده در خلیجفارس، خاورمیانه، آسیای میانه، قفقاز و شبه قاره و آفریقا است و لذا با تدابیری که اتخاذ گردید سعی در مهار بحران شد تا ثبات و امنیت منطقه به مخاطره نیفتد. چنانچه آمریکا موفق میشد نظر خود را بر روند مذاکرات و بر آژانس بینالمللی انرژی اتمی تحمیل کند، نه تنها بر ثبات و امنیت منطقه تاثیر منفی میگذاشت که عواقب آن برای کل منطقه نامعلوم بود بلکه بر آژانس بینالمللی انرژی اتمی و چند جانبه گمرایی نیز لطمه شدیدی وارد میشد. بنابراین از نظر دیپلماتیک ایران موفق شد توان و قدرت مذاکراتی خود را نشان دهد و دشمن را از نظر دیپلماتیک خلع سلاح نماید. جمهوری اسلامی ایران در ظرف 1/5 سال گذشته سه هدف مهم را دنبال کرده است:
هدف اول: همه حلقههای مربوط به تولید سوخت هستهای ایران به صورت صنعتی تکمیل شده است؛ از استخراج سنگ معدن گرفته تا تولید کبک زرد و تا تولید هگزافلوراید (UF6) و ساخت ماشینهای غنیسازی و برنامهریزی جهت عملیات غنیسازی. بنابراین ج. ا. امروز به طور کامل بر این فناوری مسلط شده است.
هدف دوم: از طریق همکاری کامل با آژانس، امضا و اجرای پروتکل الحاقی و فعالیت دیپلماتیک با اعضای عدم تعهد، چین، روسیه، اتحادیه اروپا به ویژه سه کشور اروپایی، جلوی ایجاد بحران گرفته شد. البته در هر مقطعی از مذاکرات آمریکا با این روند مخالفت کرد که خوشبختانه نه تنها موفقیتی به دست نیاوردبلکه موجب انزوای وی شد.
هدف سوم: تعامل و همکاری جید و فعال با آژانس تا از این طریق کارایی مکانیسمهای بینالمللی و چند جانبهگرایی تقویت شوند. بنابراین، دیپلماسی هستهای ما در چارچوب قانون پایبندی به رژیم عدم اشاعه، معاهد، NPT و پادمان و پروتکل الحاقی بوده، حال آنکه آمریکا و اروپا در نظر دارند فراقانونی عمل کرده و بنا به ملاحضات غیر حقوقی، شمول ماده 4 معاهده در خصوص حل لاینفک اعضای NPT در به کارگیری تلنولوژی صلحآمیز هستهای از جمله غنیسازی و تولید سوخت را از ایران دریغ کنند. اساس بحث فعلی ما با اروپا تضمینهای عینی از یک طرف و تضمینهای محکم از طرف دیگر است. به هیچ عنوان بحثی پیرامون توقف با آنها نداریم؛ چه این که بحث توقف غنیساری، نه تضمین است نه اعتماد آفرینی است و نه قابل قبول. اروپاییها به خوبی میدانند که ایران از اعمال حقوق مشروع و قانونی خود دست بر نخواهد داشت. پایبندی ما به رژمهای عدم اشاعه، مصلحتی و مقطعی نیست، بلکه بر مبنای محاسبات استراتژیک حاکم بر منطقه و معیارهای اخلاقی و انسانی استوار است. ایران به عنوان کشوری که خود قربانی سلاحهای کشتار جمعی است، اخترام خاصی برای این مقررات قائل است و همواره آنها را مورد توجه قرار خواهدداد. علاوه بر این، مردم ایران از لحاظ دینی و اخلاقی سلاح کشتار جمعی را برنمیتابند و از دیدگاه مذهبی رهبر معظم انقلاب بر حرمت و ممنوعیت این سلاحها فتوا دادهاند که این فتوا برای ما آثارش به مراتب بیشتر از قوانین بینالمللی است. ایران به عنوان بزرگترین کشور منطقه از لحاظ جغرافیایی، انسانی و امکانات؛ عامل ثبات منطقه است و در پی منافع اقتصادی و سیاسی خود در منطقه است و نمیخواهد منطقه در مسیر رقابتهای تسلیحاتی قرار گیرد. بنابراین ایران به دنبال حصول تفاهم با اروپا است به نحوی که از یک طرف ایران بتواند سوخت هستهای مورد نیاز خود را به صورت بومی تهیه کند و از طرف دیگر رژیم عدم اشاعه نیز تقویت شده و نگرانی از این بابت از بین برود. البته فرصت ما در این زمینه محدود است.
متن سخنان حسن روحانی دبیر شورای عالی امنیت ملی در کنفراس بینالمللی فناوری هستهای و توسعه پایدار»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
