توطئه گام به گام غرب در لبنان

دبیرکل حزب الله لبنان در اظهارات اخیر خود از توطئه های گام به گام غرب علیه لبنان پرده برداشت . وی هدف از این توطئه ها را دست کشیدن نیروهای مبارز لبنانی از مقاومت , خلع سلاح حزب الله و تبدیل ارتش لبنان به گارد حامی مرزهای امن برای اسرائیل و در نهایت مجبور ساختن لبنان به امضای توافق سازش تحمیلی با رژیم صهیونیستی عنوان کرد.
صحنه سیاسی لبنان از اواسط سال گذشته روند تشنج و التهاب گرفته است . در این میان از صدور قطعنامه 1559 شورای امنیت سازمان ملل در شهریورماه گذشته که با اعمال نفوذ آمریکا و پشتیبانی فرانسه و ایفای نقش پشت پرده رژیم صهیونیستی صورت گرفت , باید به عنوان سرآغاز دور جدید التهاب در لبنان نام برد , این قطعنامه در همان زمان با اعتراض لبنان مواجه شد و دولت و برخی گروههای لبنانی آنرا دخالت در امور داخلی این کشور دانستند. این قطعنامه زمینه ساز تشدید تنش های سیاسی داخلی گشت و اختلافات میان جناح های سیاسی که تا پیش از این قطعنامه , امری نسبتا عادی تلقی می شد به یکباره رنگ و بوی بحران گرفت . در این میان برخی تحولات بر تشدید فضای ملتهب افزود.
تغییر قانون انتخابات
اقدام پائیز گذشته دولت « عمر کرامی » , که پس از کناره گیری رفیق حریری از پست نخست وزیری , به ریاست دولت منصوب شده بود , در تغییر قانون انتخابات با اعتراض گسترده مخالفان مواجه شد. بر اساس قانون جدید , لبنان به 26 حوزه انتخاباتی و بر اساس آن , شهرستان و شهر بیروت به تنهایی به سه حوزه تقسیم شد , حال آنکه بر اساس قانون قبلی , انتخابات بر مبنای استان برگزار می شد.
در همان هنگام ناظران , قانون جدید انتخابات را که در آن بیروت به سه حوزه تقسیم شد در درجه نخست به زیان « رفیق حریری » نخست وزیر پیشین ارزیابی کردند زیرا وی می توانست تنها در یک یا دو حوزه انتخاباتی در بیروت شرکت کند. به گفته ناظران بر اساس طرح جدید حریری در انتخابات به احتمال زیاد 9 نماینده از مجموع 23 نماینده در مجلس کنونی را از دست می داد.
در پی این تحولات , جریان ها و گروه های سیاسی مخالف دولت لبنان در موضعی تند , خواهان برکناری کابینه « عمر کرامی » نخست وزیر این کشور شدند. در بیاینه این گروه ها همچنین بر « لزوم برداشته شدن سیطره سوریه از لبنان و بازیابی حاکمیت ملی و عقب نشینی کامل سوریه از آن کشور » تاکید شده و آمده بود که « فعال شدن نظام دمکراسی در لبنان , در گرو برچیده شدن نظام پلیسی و توقف دخالت سازمان های امنیتی سوریه در حیات سیاسی لبنان است».
در واکنش به این موضع گیری , « عمر کرامی » نخست وزیر لبنان , در پاسخی تهدیدگونه گروه ها و جریان های مخالف دولت را به زیرپا گذاشتن « خطوط قرمز » متهم کرد و گفت که پاسخ این اقدام را به آنها خواهد داد.
در عین حال , « کرامی » همان هنگام پیش بینی کرد که وضعیت سیاسی لبنان در آینده پیچیده تر شود.
تعمیق بحران
روند اختلافات سیاسی در چند ماه منتهی به ترور رفیق حریری روز به روز عمیق تر گردید. در این زمینه رویارویی گروه ها و جریان های سیاسی مخالف با دولت لبنان به نقطه حساسی رسید به گونه ای که مشابه آن وضع در 30 سال گذشته کم سابقه توصیف شد .
سخنان تند و گزنده « عاصم قانصو » دبیرکل حزب بعث بر ضد « ولید جنبلاط » رئیس حزب سوسیالیست ترقیخواه درزی این کشور و متهم کردن وی به مزدوری برای بیگانگان و واکنش جنبلاط به وی مبنی بر اینکه طرفداران این گروه , پدرش کمال جنبلاط را در سال 1357 ترور کردند نشان از افزایش تنش سیاسی میان دو جریان طرفدار و مخالف سیاست های دولت این کشور داشت.
در یک سوی این اختلاف , جبهه موسوم به « قرنه شهوان » , مرکب از چهره ها و شخصیت های مسیحی به همراه جنبلاط قرار داشته و در سوی دیگر آن احزاب بعث , حزب قومی اجتماعی وگروه های طرفدار سیاست های سوریه در لبنان بودند.
به باور جریان های همسو با سیاست های سوریه در لبنان , اظهارات سفیران آمریکا و فرانسه در بیروت در خصوص لزوم اجرای قطعنامه 1559 و خروج نیروهای سوریه از این کشور از یک سو و اقدام های آنها برای هم صدا کردن گروه های مخالف دولت لبنان , ایجاد تضعیف جبهه سوریه و لبنان در رویارویی با سیاست های آزمندانه اسرائیل را دنبال کرده است.
در برابر , گروه های مخالف نیز بر این نکته تاکید کردند که بر اساس پیمان طایف که در سال 1368 منعقد و به جنگ داخلی لبنان پایان داد , سوریه باید دو سال پیشتر , نیروهایش را از لبنان خارج می کرد که تا آن تاریخ این موضوع عملی نشده بود.
مخالفان , سوریه را متهم کرده اند سازمان امنیت سوریه در نهادهای حکومتی لبنان دخالت کرده و بیشترین نفوذ و تاثیر را در این مراکز دارد و این چیزی جز دخالت آشکار سوریه در مسایل ریز و درشت این کشور نیست.
قتل مرموز حریری
روز دوشنبه 26 دی ماه گذشته لبنان شاهد حادثه ای بود که نقطه عطفی در تحولات لبنان گردید و برخی از آن با نام زلزله سیاسی یاد کردند. در جریان انفجار یک دستگاه خودرو بمب گذاری شده در غرب بیروت رفیق حریری نخست وزیر پیشین لبنان کشته شد و در این انفجار دست کم 8 نفر دیگر کشته و بیش از 20 نفر زخمی شدند .
این انفجار همچنین خسارت های زیادی به ساختمان هتل « سان جرج » و مغازه های اطراف هتل « فینیسیا » که محل استقرار شخصیت های بین المللی است , وارد آورد و چند دستگاه خودرو نیزمنهدم شد.
باید گفت طی یکسال گذشته لبنان چند مورد انفجار دیگر را شاهد بود. در دهم مهرماه نیز یک دستگاه خودروی بمب گذاری شده در منطقه مسکونی « عین المریسه » نزدیک مدرسه وابسته به سفارت آلمان در غرب بیروت منفجر شد. در آن انفجار « مروان حماده » وزیرمستعفی کابینه پیشین لبنان زخمی و راننده او کشته شد.
در پایان تیرماه گذشته نیز « غالب عوالی » یکی از فرماندهان حزب الله لبنان در جریان انفجار خودرو بمب گذاری شده به شهادت رسید. با اینحال ترور حریری , رخدادی بود که به شدت جامعه لبنان را تکان داد.
پیشینه زندگی سیاسی حریری
« رفیق حریری » نخست وزیر سابق لبنان مسئولیت زندگی سیاسی و مالی این کشور را پس از جنگ بعهده داشت و می توان گفت با دردست گرفتن کشور پس از 15 سال جنگ داخلی به آن اعتبار بخشید . وی که یک میلیاردر بود با استفاده از موقعیت مالی خود سرمایه گذاری خارجی رابه این کشور جذب کرد و کارخانه های خصوصی را برای بازسازی قلب اقتصاد بیروت نوسازی کرد.
البته در این روند , وی به لبنان بدهیهای زیادی را تحمیل کرد. در سال 1377 پس از بروز تنش میان وی و « امیل لحود » رئیس جمهور لبنان از قدرت کناره گرفت . اما حریری در سال 1379 برای یک دوره چهار ساله دیگر , با هدف کاهش دوباره نقش سوریه در این کشور نخست وزیری بازگشت . حریری بر خلاف بسیاری از شخصیت های سیاست لبنانی از یک خانواده سیاسی یا قدرتمند پا به عرصه قدرت نگذاشت . وی در سال 1321 در یک خانواده مسلمان سنی مذهب در جنوب بندر « صیدا » متولد شد. کار خود را با شغل معلمی آغاز کرد و پس از آن برای جستجوی آینده خود به کشورهای خارجی سفر کرد.
حریری در یک شرکت ساختمانی در عربستان مشغول به کار شد و سرانجام شرکت « سعودی اوگر » را برای خود تاسیس کرد. وی در عربستان به عنوان پیمانکار شخصی « فهد » اموال زیادی بدست آورد و همین امر موجب شد تا مجله آمریکایی « فوربز » وی را به عنوان یکی از 100 مرد ثروتمند دنیا معرفی کند.
در همان زمان , حریری که اکنون میلیاردر شده بود , در عربستان به غول ساخت و ساز بدل شد . یک تخمین محافظه کارانه اموال وی را 3,8 میلیارد دلار نشان می دهد درحالیکه سودهای تجاری وی در لبنان اموال زیاد و چند رسانه وی را نیز شامل می شود.
حریری یک شخصیت پرزرق و برق در بین رهبران بین المللی تلقی می شد و برای « ژاک شیراک » رئیس جمهور فرانسه به عنوان دوست نزدیک بشمار می آمد. وی حتی پس از آنکه سمت نخست وزیری را ترک کرد و به مخالفان پیوست باز هم میزبان مهمانان بین المللی قدرتمندی بود.
هنگامی که وی در سال 1371 به عنوان نخست وزیر از عربستان بازگشت همه به وی به عنوان شخصیتی که می تواند هوای تازه ای در کشوری که زمانی تحت تسلط رهبران شبه نظامی بود , ایجادکند , می نگریستند. این در حالی است که مردم عادی به این غول پویا برای احیای بیروت پرآوازه ویران شده از جنگ , امیدها بسته بودند.
وی با انتشار اوراق قرضه اروپایی , لبنان را به نقشه مالی بین المللی بازگرداند و از سوی بانک جهانی طرح وی برای دریافت وام در خصوص بازسازی لبنان مورد تحسین قرار گرفت . این در حالی است که وی با وجود سابقه زیادش در صرف هزینه های خیرخواهانه به نادیده گرفتن مردم فقیر متهم شد.
وی در سال 1377 به دلیل اینکه میلی به داشتن پستی کم اهمیت تر از رئیس جمهور لحود نداشت , از قدرت کناره گیری کرد. وجهه حریری به دلیل آنکه دولتش به رشوه خواری و اختلاس کشور متهم شده و حتی برخی از دولتمردان وی به خاطر فساد مالی مورد بازجویی قرار گرفتند , لکه دار شد.
فرصت طلبی بیگانگان
ترور رفیق حریری مستمسکی شد که آمریکا و فرانسه به طور مستقیم و رژیم صهیونیستی به صورت غیر مستقیم درصدد گرفتن ماهی مطلوب خود از آب گل آلود صحنه سیاسی لبنان برآیند. دولت آمریکا به بهانه به قتل رسیدن رفیق حریری , خواستار خروج نیروهای نظامی سوریه از آن کشور وخلع سلاح گروه های لبنانی شد. در این راستا سخنگوی ریاست جمهوری آمریکا دو روز پس از مرگ حریری با صدور بیانیه ای درمحکوم کردن قتل حریری گفت : « ایالات متحده درباره اقدامات قابل اجرا به منظور تنبیه مسببین این حمله تروریستی و نیز برای خاتمه دادن به خشونت در لبنان , اعاده استقلال , حاکمیت و عاری بودن آن از اشغال خارجی با دولت های منطقه و شورای امنیت سازمان ملل مشورت خواهد کرد.»
گر چه در این موضع گیری . سخنگوی ریاست جمهوری آمریکا از متهم کردن سوریه به نقش داشتن در سوقصد به جان حریری خودداری کرد ولی به تکرار مواضع واشنگتن مبنی بر درخواست خروج نیروهای سوریه از لبنان پرداخت . در همین حال سفیر سوریه در واشنگتن در گفتگویی با شبکه خبری « سی .ان .ان » گفت : « دخالت سوریه در ترور رفیق حریری , یک گمانه زنی ناجوانمردانه است . » وی گفت : « خروج نیروهای سوریه , تنها براساس توافق با لبنان صورت خواهد پذیرفت و دمشق اجازه نخواهد داد فشارهای خارجی تاثیری برا ین امر داشته باشد.»
دولت پاریس نیز به موازات این موضع گیری واشنگتن , اظهارات مشابهی را تکرار کرد و ضمن درخواست خلع سلاح حزب الله لبنان خواستار خروج فوری نیروهای سوریه از لبنان گردید. این موج اعمال فشار موجب شد سوریه برای حفظ اعتماد بین المللی , خروج نیروهای خود از لبنان را اعلام کند و طبق یک برنامه زمان بندی شده مقرر ساخت کلیه نیروهای خود را تا قبل از انتخابات ماه جاری مجلس لبنان از این کشور خارج سازد تا حربه اتهام دخالت در امور داخلی لبنان را از دست آمریکا و رژیم صهیونیستی خارج سازد.
در همین راستا , « عمر کرامی » نخست وزیر لبنان نیز به منظور وحدت ملی اعلام استعفا کرد. کناره گیری عمر کرامی . گرچه خواست مخالفان بود ولی آنها حاضر نشدند در دولت جدید شرکت کنند که نهایتا « امیل لحود » بار دیگر کرامی را مامور تشکیل کابینه نمود. ولی با مخالفت کرامی , سرانجام « نجیب میقاتی » مامور تشکیل دولت شد و کابینه جدید را تشکیل داد.
قدرت‌نمایی حزب‌الله
فضایی که پس از ترور حریری برلبنان حاکم شد موجب گشت ابتکار عمل را بیگانگان در دست گیرند و نوعی آشفتگی سیاسی بر لبنان حاکم گردید. در این میان , جنبش حزب الله به منظور خارج ساختن کشور از این آشفتگی و طرد دخالت های بیگانگان تظاهرات عظیمی را در هیجدهم اسفند گذشته به راه انداخت که صدها هزار نفر در آن شرکت جستند. این نمایش قدرت باعث ایجاد توازن قدرت سیاسی در لبنان گردید و موجب شد فرصت طلبان خارجی درمحاسبات خود درباره لبنان تجدیدنظر نمایند و به این جمع بندی برسند که صحنه لبنان آنچنانکه آنان پیش از این می اندیشند مناسب برای پیاده کردن اهدافشان نیست و به سادگی نمی توانند در آن جولان بدهند.
بازتاب داخلی این تحول نیز این بوده است که به نظر می رسد نیروهای مخالف دولت به این واقعیت رسیده اند که هرگونه تندروی و افراطی گری و تلاش برای حذف رقیب با تکیه به بیگانگان به منزله غلتیدن در دام توطئه بیگانگان بوده و نتیجه ای به جز افتادن مجدد در ورطه درگیری داخلی نخواهد داشت و تنها راه حل مشکلات سیاسی کنونی , همانا مذاکره با گروههای داخلی لبنان و رسیدن به یک تفاهم سیاسی با در نظر گرفتن سهم هر گروه است . این , نقطه امیدوار کننده ای است که می تواند توطئه های گام به گام دشمن را خنثی سازد.