ده توصیه به رئیس‌جمهور آینده

ناصر شاهین
دولتی موفق است که بتواند با ارزیابی دقیق از امکانات و منابع و توانمندی‌ها، برنامه‌هایی را که با واقعیت‌های موجود کشور تطبیق دارد تدوین نماید و با چشم تیزبین خود بتواند دستگاه‌ها را در اجرا کنترل کند و بدین وسیله ضمن اجرای دقیق برنامه‌ها در مدت زمان معینی اهداف مورد نظر را پوشش دهد. شعار کوچک‌ کردن دولت و خصوصی‌سازی که در کشور مطرح شده است به این معناست که دولت فعالیت‌های اجرایی خود را به بخش‌های خصوصی حقیقی و حقوقی واگذار کند و خود را به ابزار کنترل و نظارت مجهز نموده و با بهره‌گیری از این روش‌ها اجرای برنامه‌های توسعه را در جهت سیاست‌های تعیین‌ شده نظام تضمین نماید.
حال که چشم‌انداز بیست ساله نظام تدوین شده، کشور در مقطع حساسی قرار گرفته است، مقطع چگونگی برون‌رفت از مشکلات موجود که باید از تمامی امکانات و ابزارها برای تحقق اهداف مورد نظر استفاده شود و کوتاهی در آن غیر قابل بخشش است.
ممکن است برنامه‌های توسعه خوب تدوین شود. ولی مهمتر از آن چگونگی اجرای آن برنامه‌هاست. قوانین و دستورالعمل‌ها هر چند با تشریفات ولی به راحتی تصویب می‌شود اما در اجرا با ده‌ها مشکل مواجه است.
باید مکانیزمی اندیشید که در طول اجرای برنامه‌ها مشکلات شناسایی و مورد ارزیابی قرار گیرد و نقاط ضعف و قوت تهیه و از همان ابتدای برنامه نقاط ضعف به قوت تبدیل گردد. برای رسیدن به چنین مقصودی لازم است ابزار کنترل و نظارتی در کشور فعال و راه‌اندازی شود.
یکی از بزرگترین ضعف‌ها در دولت نبود سازمانی است که با استفاده از اختیاراتی که به واگذار می‌شود بتواند بر چگونگی اجرای برنامه‌های توسعه و سنواتی کشور نظارت موثر داشته باشد. گاه دیده شده است که دستگاه‌های اجرایی بدون توجه به قانون و رعایت آن، در اجرای قوانین کوتاهی می‌کنند و برنامه‌های توسعه و سنواتی را با مشکل مواجه می‌سازند. کمتر دیده شده است که دولت در ارائه عملکرد خود نقاط ضعف و قوت را مورد بررسی قرار داده و به صورت بخشی مطرح کند. دولت هنوز نتوانسته است تجربیات خوب بعضی از استان‌های موفق را به دیگر استان‌های کمتر توسعه یافته تسری بدهد، هنوز نتوانسته‌ایم موفقیت بعضی از دستگاه‌های اجرایی را بر همه دستگاه‌های اجرایی کشور منتقل کنیم.
یکی دیگر از اشکالات، بخشی‌نگری دستگاه‌های اجرایی کشور است، تعامل و هماهنگی و همفکری بین بخش‌های اجرایی کشور وجود ندارد. دولت باید به گونه‌ای عمل نماید که همه بخشها به موازات هم پیش بروند. در غیر این صورت اهداف برنامه‌های توسعه تحقق نخواهد یافت.
وجود سیستم نظارت - پیگیری و کنترل کمک می‌کند تعامل و همفکری بین بخشهای مختلف کشور به وجود بیاید. نقاط ضعف و قوت مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد و نقاط قوت به همه دستگاه‌ها انتقال یابد و نقطه ضعف‌ها برطرف و از انحراف برنامه در ابتدای مسیر جلوگیری شود. لازم است تا برنامه‌های خوب و موفق، تشویق و نیروهای توانمند، شناسایی شوند.
راه تحقق چشم‌انداز بیست ‌ساله ایجاد عزم ملی در قالب اجرای برنامه‌های توسعه 5 ساله و سنواتی کشور است. یکی از ابزارهای رسیدن به اهداف برنامه داشتن سیستم کنترلی و نظارتی است که هم‌اکنون نظام اسلامی فاقد چنین مکانیزم کار‌آمدی است. بنابراین پیشنهاد می‌گردد دولت آینده در ابتدای چشم‌انداز بیست ‌ساله کشور سیستم کنترلی و نظارتی فعالی را بر چگونگی نظارت بر اجرای برنامه‌های توسعه و سنواتی طراحی کند.
شرح وظایف پیشنهادی دستگاه نظارتی:
1- ارزیابی عملکرد فصلی از دستگاه‌های اجرایی کشور.
2- بررسی نقاط ضعف و قوت اجرای برنامه‌ها در دستگاه‌ها.
3- مقایسه عملکرد دستگاه‌ها و انتقال تجربیات موفق آنان به یکدیگر.
4- تهیه گزارش عملکرد سالیانه دستگاه‌ها به صورت بخشی و بررسی نقاط و ضعف و قوت و ارائه پیشنهادات جدید به دولت برای برطرف کردن نقاط ضعف و تعیین نقاط قوت در برنامه سال آینده.
5- ارائه گزارش از دستگاه‌های موفق و پیشنهادات تشویقی آنها.
6- ارائه گزارش از تخلفات دستگاه‌ها و پیشنهادات تنبیهی برای آنها.
7- نظارت بر عملکرد استان‌های سراسر کشور و ارائه گزارش به دولت.
8- پیشگیری از انحراف در اجرای برنامه سنواتی در دستگاه‌ها.
9- بررسی نقاط ضعف و قوت مدیریتی دستگاه‌ها در اجرای برنامه‌ها و ارائه پیشنهادات تشویقی و تنبیهی به دولت.
10- بررسی نقاط ضعف و قوت نیروی انسانی دستگاه‌ها در اجرای برنامه‌ها و ارائه پیشنهادات تشویقی و تنبیهی به دولت.