در حمایت از حقوق زنان عقب هستیم

* در ایران چه تعداد حقوقدان زن داریم؟
** جواب این سؤال را هیچ ارگانى نمى تواند بدهد. زیرا هر یک از ارگانهاى دولتى و غیر دولتى فقط مى توانند آمار زنان حقوقدان شاغل خود را ارائه کنند و وزارت آموزش عالى نیز صرفاً فارغ التحصیلان خود را اعم از شاغل، خانه دار و بیکار اعلام مى کند و از آنجا که براساس نوع کار و اینکه یک وکیل با دو یا سه شرکت بزرگ قرارداد کارى منعقد مى کند، آمارگیرى در این زمینه مشکل و حتى در نگاه اول غیر ممکن است.
* نخستین حقوقدان زن در ایران چه کسى است؟
** تا آنجا که من در جریان امر قرار دارم نخستین حقوقدان زن در ایران دکتر مهرانگیز منوچهریان بود که تقریباً حدود ۶۰ سال پیش توانست درس خواندن زنان را در رشته حقوق در ایران قانونى کند و این مبارزه سیاسى، اجتماعى در سالهاى بعد نیز براى اجازه اشتغال و فعالیت هاى زن ایرانى بطور یک جانبه از طرف آن مرحوم ادامه داشت و تا سالها شاید هیچ زنى جسارت همکارى با وى را نداشت و اگر لطف خداشامل حال زن ایرانى نمى شد که توانایى هاى آن خانم و همکارى هاى بین المللى وسیله پیشرفت مادران ما را فراهم آورد.
گمان نمى کنم رژیم سابق که بنا برسیاست هاى خاص خود زنان را عروسک هایى براى رسیدن به مقاصد خود مى دانست، به فعالیتهاى علمى، فرهنگى و اجتماعى زنان روى خوش نشان مى داد. چنانکه در همان سالهایى که بازار مد و لباس و آرایش مو در میان خانمهاى ایرانى آنچنان رواج داشت که برخى حتى تصور بى آلایشى را نیز نمى توانستند بکنند، آن مرحومه با ساده ترین پوششى که صرفاً از علو روح و بلندى فکرش نشأت مى گرفت در مجالس ملى و بین المللى ظاهر مى شد تا آنجا که حتى یکبار جایزه نوبل را به خاطر فعالیت هاى فرهنگى و اجتماعى به خود اختصاص داد.
* زنان حقوقدان در ایران با چه مشکلاتى رو برو هستند؟
** اولاً کدام یکى از اصناف و مشاغل را مى توان نام برد که زنان در آن صنف مشکلات خاص خود را نداشته باشند، ثانیاً به مصداق «کوزه گر از کوزه شکسته آب مى خورد» زنان حقوقدان ایرانى که با مشکلات کلیه خانمها سر و کار دارند در حل مسائل دیگران مشکلات خاص خودشان را نیز پیش روى خود مى بینند که از آن جمله برخورد احتیاط آمیز کلیه مردم با این قشر به لحاظ تفکر و تعامل قانونى آنان است و این برخورد شامل همه شئونات زندگى زنان حقوقدان اعم از استخدامى، اجتماعى، حتى بر قرارى روابط دوستانه با آنان نیز مى شود.
* وکلاى زن چه مقدار در حل و فصل دعاوى موفقند؟
** بهتر است این سؤال را از دادگسترى بپرسید. خب معلوم است هیچ بقالى ماست خود را ترش نمى داند. از نظر من که خود یک وکیل هستم و با وکلاى زن بیش از وکلاى مرد مراوده دارم، وکلاى زن را به لحاظ پشتکار و روحیات خاص که از آن جمله خستگى ناپذیرى زنانه است بسیار موفق مى دانم.
* مشکلات حقوقى زنان در جامعه ما بیشتر در چه مواردى است؟
** اگر به پرونده هاى دادگسترى نگاه کنیم بیشتر مهریه، نفقه، تجاوز به عنف، خشونت جنسى، اغفال و چک است ولى اگر کلى تر به قضیه بنگریم مشکلات حقوقى زنان از سالهاى اولیه تولد و در خانواده پایه ریزى مى شود. معمولاً پدران و مادران از فرزندان پسر و دختر خود به طور مساوى و عادلانه حمایت نمى کنند.
بطور مثال اگر بودجه خانواده محدود باشد در امتیاز بندى فرزندان براى استفاده از این بودجه، به ذکوریت آنان امتیاز بسیار بالایى اختصاص مى دهند تا جایى که گاهى کل بودجه خانواده به فرزندان پسر اختصاص داده مى شود و بالعکس در تقسیم بندى مشکلات با اعلام اینکه زن از درجه تحمل بالاترى برخوردار است بار تمام زحمات خانواده را به دوش دختران مى اندازند تا جایى که این تقسیم بندى ناعادلانه گاهى موجبات عقده گشایى و انتقام جویى هاى مخفى را در زنان به وجود مى آورد به طورى که اگر اداره زندانها پرونده شخصیتى، نیت مجرمانه زنان بزهکار را با دقت علمى بیشترى و با عنایت به اصول جامعه شناسى جنایى، موشکافانه تنظیم کند عموماً جرائم امروز زنان به تربیت دیروز آنان که در سنین زیر ۷ سال بودند مرتبط مى شود.
* براى موفقیت زنان حقوقدان چه کارهایى توسط انجمن صورت گرفته و چه کارهایى در دست اجرا دارد؟
** انجمن تاکنون صرفاً به برنامه هاى فرهنگى و برگزارى سمینارهاى تخصصى پرداخته که آن هم به هیچ وجه نمى تواند جوابگوى نیازهاى زنان حقوقدان باشد. بزرگترین مانع به سر راه انجمن براى تلاش در راه اهداف خود، عدم امکانات مالى و نداشتن یک مکان مناسب براى استقرار برنامه ها و ارتباط با جامعه است.
* چه فاصله اى بین حقوقدانان زن ایران و کشورهاى دیگر و جود دارد؟
** باید اعتراف کنم ما هنوز در داخل کشور فعالیت بشردوستانه و خداپسندانه اى که جلوه گرنگاه همگان باشد به طور مرتب، مکرر و مثمر ثمر نداشته ایم. چگونه وجدان خود را براى ایجاد ارتباطات بین المللى متقاعد کنیم.
* چرا وکلاى زن در پرونده هاى جنایى و سنگین کمتر وارد مى شوند؟
** خیلى طبیعى است. وکلاى زن مانند اصناف و مشاغل دیگر، اول زن هستند، دوم وکیل و در شغل اول خود که رکن اصلى خانواده را تشکیل مى دهند بار مسؤولیت بیشترى نسبت به بقیه اعضا بر دوش دارند و حال آنکه پرونده هاى جنایى سنگین تا رسیدن به نتیجه نهایى، نیرویى شبانه روزى مى طلبد که باشغل اول وکلاى زن منافات دارد.
* چرا حقوقدانان زن انجمن جداگانه دارند و خود را از وکلاى مرد جدا مى کنند؟
** سؤال شما یک «قیاس مع الفارق» است، در تمام جوامع بشرى زنان و مردان با یکدیگر به دو صورت فعالیتهاى مشترک و جداگانه دارند. همانگونه که آقایان جلسات مردانه اى دارند که خانمها را در آن راهى نیست و خانمها نیز برنامه هاى زنانه اى دارند که آقایان فقط دو را دور مى شنوند، این انجمن نیز یک تشکل زنانه است که به هیچ عنوان نافى تشکلهاى مشترک نبوده و نخواهد بود و حتى اگر لزوم این قضیه احساس شود ما با حفظ استقلال خود با تشکلهاى دیگر اختلاف خواهیم داشت.
* چه پرونده هاى مهمى توسط حقوقدانان زن رسیدگى شده است؟
** پرونده هاى زیادى توسط حقوقدانان و وکلاى این جمعیت رسیدگى شده است که از آن جمله مى توان به این پرونده ها اشاره کرد: پرونده باند سارقان جواهر فروش معروف به جادوگر، پرونده راضیه؛ دخترى که در دفاع از خودش پسر جوانى را به قتل رسانده بود. پرونده ستاره، دخترى که توسط همسرش مورد شکنجه واقع شده بود و چند پرونده دیگر.
* چند درصد پرونده هاى قضایى تاکنون توسط حقوقدانان زن رسیدگى شده است.
** در این زمینه نمى توان آمارى ارائه کرد ولى به طور کل امروز اکثر پرونده هاى دادگاه خانواده یا پرونده هایى که در آن زنى مورد ستم قرار گرفته باشد توسط حقوقدانان زن که اشراف کاملترى نسبت به موضوع دارند رسیدگى مى شود.
* بیشترین مشکلات حقوقى زنان از دیدگاه شما در چه مواردى است؟
** بیشترین مشکلات حقوقى که زنان ما با آن روبرو هستند مربوط به مهریه، نفقه و همچنین مشکلات مربوط به چک است که در کنار این موارد بحث مربوط به خشونت علیه زنان یکى از مشکلات عدیده زنان ما است.
* در کدام کشور ها نگاه مثبت ترى نسبت به حقوق زنان وجود دارد؟
** در قانون اساسى اکثر کشورها بحث تساوى حقوق زن و مرد مطرح است که من اعتقادى به این تساوى ندارم بلکه معتقدم همان طور که خلقت زنان و مردان متفاوت است طبعاً نیازهاى آنها نیز متفاوت است. قانون اساسى ما بحث تساوى را مطرح نمى کند بلکه حمایت عادلانه را که ما نیز با آن موافق هستیم مطرح مى کند و ما خواهان این حمایت هستیم ولى از نظر عملى متأسفانه در زمینه حمایت از حقوق زنان عقب هستیم و باید این عقب افتادگى را جبران کنیم.