على اصغر حداد

* آقاى حداد ، رمان بود نبروک ها گویا اولین اثر توماس مان محسوب مى شود ، این رمان در میان آثار توماس مان چه جایگاهى دارد؟ 
** این اولین اثر و یکى از مشهورترین رمان هاى توماس مان است . از لحاظ جایگاهى که در میان آثار نویسنده دارد ، قابل بحث است . به این خاطر که موضوعاتى که در آثار بعدى اش مى آید ، ریشه همه آنها در بود نبروک ها هست . موضوع مرگ موضوع تضاد هنرمند و انسان عادى در این اثر و در تمام آثار بعدى توماس مان به شکل هاى گوناگون مطرح مى شود . از نظرى این اثر مهم ترین رمان توماس مان به حساب مى آید و از یک نظر اقبال فوق العاده اى است که مخاطبان به این اثر نشان داده و همچنان مى دهند. این رمان به بیش از سى زبان ترجمه شده و بعد از کتاب مقدس در آلمان پرفروش ترین کتاب هنوز هم همین کتاب است . یعنى این رمان هنوز خوانندگان زیادى دارد و پرفروش ترین کتاب تاریخ ادبیات آلمان هم هست .
* چه مدت روى ترجمه این رمان کار کرده اید؟ آیا چیزى هم از متن حذف کرده اید؟ 
** من حدود سه سال روى ترجمه این کتاب کار کرده ام و هیچ سطرى از این رمان را حذف نکرده ام. اصلاً و ابداً نیازى به این قضیه نبود . از این لحاظ کتاب هیچ مشکلى نداشت . توماس مان در اغلب آثارش به مسائلى مى پردازد که ظاهراً اخلاق عمومى جامعه ما نمى پذیرد . درست است ، اما این رمان چنین مشکلى نداشته و بدون هیچ حذف و اضافه اى مجوز چاپ و انتشار گرفت.
* در مورد رمان بود نبروک ها ، حرف خاصى هست که تمایل به طرح آن داشته باشید ؟ 
** رمان بود نبروک ها ، از آثار آغازین توماس مان است و کسى که بخواهد توماس را بهتر و عمیق تر بشناسد ، این اثر را حتماً باید بخواند که اثرى شگفت انگیز است . توماس مان وقتى شروع به نوشتن این رمان کرد ۲۲ ساله بود . یعنى در بیست و دو سالگى راجع به تولد، ازدواج و مرگ با زبانى حرف مى زند که یک انسان با تجربه در سن بالا.
به نظرم چنان با تجربه در این اثر جلوه مى کند که به نوعى معجزه شباهت دارد . بود نبروک ها پرفروش ترین اثر توماس مان است و براى مخاطب ایرانى مى تواند جذابیت فوق العاده اى داشته باشد . براى نویسندگان جوان هم مى تواند از یک لحاظ جالب باشد که با خواندن این اثر لااقل با سنگ بناى تاریخ رمان قرن بیستم اروپا آشنا مى شوند.
* رمان گویا شرح زوال یک خاندان است ، خاندان خود توماس مان! 
** بله ، توماس مان طرح این رمان را از خاندان خودش الهام گرفته است . در این رمان چهار نسل از یک خاندان مطرح مى شوند . از زمانى که این خاندان دوران اوج را طى مى کند تا زمانى که رو به زوال مى رود که نسل چهارم این خاندان افرادش همه تاجر مى شوند و به کسب و کار مى پردازند و به موسیقى و هنر روى مى آورند.
* توماس مان رمان معروف دیگرى هم دارد «یوسف و برادرانش» شما آیا همین یک اثر را از این نویسنده ترجمه کرده اید یا ... 
** من از توماس مان غیر از این اثر ، دو سه داستان کوتاه ترجمه کرده بودم که در کتاب «معجزه اشتیاق» چاپ شده است . رمان «یوسف و برادرانش» چندى پیش به قلم آقاى نکوروح ترجمه شده که... 
* ظاهراً نتوانست مجوز چاپ بگیرد . على رغم این که بیش از دو سال است تحویل وزارت ارشاد شده...
** شنیدم که به مشکل برخورده و مجوز نگرفته است. اما من در حال حاضر کتاب دیگرى از توماس مان در دست ترجمه ندارم. ولى احتمال دارد که بعداً بخواهم «مرگ درونیز» ایشان را ترجمه کنم. البته یکى دو ترجمه از این کتاب در زبان فارسى هست . ولى ظاهراً زمینه براى ترجمه تازه از این کتاب وجود دارد . 
* به این دلیل که اغلب آثار توماس مان را از زبان انگلیسى یا فرانسوى به فارسى ترجمه مى کنند.
** دقیقاً همینطور است . این گلایه را من چندین بار مطرح کردم که ادبیات آلمانى را از زبان هاى دیگر ترجمه کردن کار درستى نیست ، ولى فراوان این کار را مى کنند. یعنى همه آثار توماس مان در ایران این سرنوشت را دارند؟ نه اینطور نیست . مثلاً رمان کوه جادو را آقاى نکوروح از زبان آلمانى به فارسى برگردانده اند . آقاى نکوروح مترجم این رمان اصلاً خودش متخصص آثار توماس مان است و رساله اش را در این زمینه نوشته است و در آلمان تحصیل کرده و کاملاً با فضاى آثار توماس مان آشناست. هر چند برخى از دوستان ترجمه کوه جادو را در برخى از صفحات ثقیل مى دانند . اگر کمبودى هست در ترجمه هست وگرنه آقاى نکوروح شناخت کاملى از توماس مان و آثارش دارد.
* رمان «یعقوب کذاب» از یورک بیکر را هم گویا در دست چاپ دارید؟
** یعقوب کذاب راجع به جنگ جهانى دوم است و در مورد یهودى هاست . یهودى هایى که در یک گتو به سر مى برند. گتو بازداشتگاهى در قالب شهر بود که دور این شهر دیوار کشیده شده بود و حق خروج نداشتند . روزها کار مى کردند و شب ها لقمه نانى مى خوردند . در نهایت بسیارى از این افراد را نازى ها کشتند . این رمان داستان یکى از این گتوهاست و یعقوب کسى است که در این بازداشتگاه به دروغ ادعا مى کند که رادیو دارد و شنیده به زودى روس ها سر مى رسند و آنها را آزاد مى کنند . یعقوب با این دروغ ها در دل بقیه امید را زنده مى کند. این رمان حدود بیست سال پیش یک بار منتشر شده بود و حالا با یک بازنگرى توسط انتشارات ماهى در دست چاپ است . 
* داستان هاى کوتاه کافکا را قبلاً در دو جلد منتشر کرده بودید . حالا گویا قرار است آن را کامل تر و در یک جلد توسط نشر ماهى منتشر کنید . 
** در چاپ جدید قرار شد چند داستان دیگر که در چاپ قبلى نبوده به این کتاب اضافه شود . من این چند داستان را ترجمه کردم و حالا این کتاب در یک جلد چاپ مى شود و در واقع مجموعه کامل داستان هاى کوتاه کافکا بدون هیچ کم و کاستى خواهد بود . ضمن این در چاپ جدید ، یک بازنگرى هم به ترجمه هاى قبلى ام داشتم.