سازمان تجارت جهانی، در چنگال قدرتهای بزرگ

اجلاس وزیران سازمان تجارت جهانی از روز سه شنبه در هنگ کنگ آغاز شده است .این اجلاس پنج روزه , در واقع مرحله بعدی اجلاس دوحه است که در سال 1380 با هدف اصلاحات ساختاری , به ویژه در موضوعات کشاورزی برگزار شد.
در این کنفرانس وزیرانی از 149 کشور عضو شرکت دارند که عربستان به عنوان جدیدترین عضو آن , که هفته گذشته عضویتش پذیرفته شد , حضور دارد.
در این اجلاس علاوه بر وزرا , 6 هزار نماینده تجاری و2 هزار عضو سازمان های غیر دولتی حاضر هستند . همچنین 3 هزار خبرنگار نیز آنرا پوشش خبری می دهند.
این اجلاس در زمانی آغاز شد که بیش از 10 هزار تظاهر کننده از نقاط مختلف به هنگ کنگ آمده اند تا علیه این سیاستهای سازمان اعتراض کنند.
آنچه که درباره پیشینه سازمان تجارت جهانی باید گفت این سازمان , وارث سازمان « گات » است که در سال 1374 منحل و سازمان تجارت جهانی به جای آن تاسیس شد. وظیفه و هدف این سازمان شکوفایی و گسترش تجارت آزاد , تعریف و تشریح قوانین مربوط به تجارت جهانی و تلاش برای حل مشکلات و اختلافات تجاری موجود بین کشورهای عضو عنوان شده است .
اجلاس جاری هنگ کنگ از بدو تشکیل با اختلافاتی مواجه شده است به گونه ای که ناظران این اختلافات را عمیق تر از اجلاس های پیشین ارزیابی می کنند چرا که اگر در اجلاس های گذشته اختلاف ها حول نظرات کشورهای فقیر و ثروتمند دور می زد در حالی که در اجلاس جاری دامنه این اختلافات میان اروپا و آمریکا نیز گسترش یافته است . کشاورزی و موضوع حذف یارانه های دولتی عمده ترین موضوع چالش برانگیز فعلی است . در این میان کشورهای اروپایی اصرار دارند در قبال حذف یارانه ها از محصولات کشاورزی خود , که در دستور کار اجلاس قرار دارد آمریکا نیز کمک های غیر مستقیم به کشاورزان خود را حذف کند. به عقیده اروپایی ها , اگرچه دولت آمریکا در ظاهر یارانه ای به کشاورزان خود نمی دهد ولی با توسل به سیاستهای ویژه از جمله صدور کالاهای کشاورزی به بهای بسیار نازل تر از قیمت تمام شده , امکان رقابت را از دیگران می گیرد. این در حالی است که در سوی دیگر مسئله , یعنی کشورهای در حال توسعه , از حذف یارانه کشاورزی اروپا خشنود نیستند. زیرا معتقدند در آن صورت با ورود محصولات کشاورزی از آمریکا و برخی دیگر کشورها , بازار اروپا از دست تولیدکنندگان کشورهای فقیر خارج خواهد شد در این میان اختلاف بین کشورهای فقیر و کشورهای توسعه یافته بر سر تولیدات صنعتی کمافی السابق ادامه دارد. در این زمینه اروپائی ها از کشورهای در حال توسعه انتظار دارند که در قبال حذف یارانه کشاورزی خود , یارانه های صنعتی در کشورهای خود را حذف و یا کاهش دهند.
با این حال بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که در چارچوب روابط تجاری فعلی , تحولات به نفع کشورهای توسعه یافته و صنعتی سوق پیدا خواهد کرد زیرا که گرچه , فلسفه ایجاد این سازمان ایجاد زمینه رقابت آزادی برای دستیابی به منافع چند جانبه است ولی کشورهای ثروتمند به دلیل دارا بودن ابزارهای قدرت اقتصادی عملا برنده این رقابت خواهند بود و حتی در کشورهای فقیر نیز , قشر ثروتمند جامعه از این تبادلات تجاری بیشترین نفع را می برند.
آنچه که در زمینه سازمان تجارت جهانی لازم است مورد توجه و پیگیری قرار گیرد تغییر ضوابط و فضای موجود به نحوی است که همه اعضای این سازمان به طور عادلانه از عواید موجود بهره مند شوند و این سازمان از انحصار چند کشور قدرتمند خارج شود. در آنصورت می توان به کارآمدی و سودمندی این تشکیلات امیدوار بود.