آلمان در آستانه یک انتخاب

آرمن نرسسیان
«گرهارد شرودر» مهرماه به «پوستدام» در شرق آلمان مى رود تا در جشن هاى پانزدهمین سالگرد اتحاد دو آلمان شرکت کند. نتیجه انتخابات هرچه باشد، او به عنوان صدراعظم آلمان در این مراسم شرکت مى کند و «آنگلا مرکل» رهبر حزب مخالف دموکرات مسیحى نیز فارغ از نتیجه ، در طول مراسم در کنار وى قرار مى گیرد. ۱۵ سال پس از اتحاد آلمان شرقى و آلمان غربى ، این مسأله هنوز درانتخابات ونتیجه آن مهم است. اما چرا انتخابات پارلمانى آلمان پیش از موعد برگزار مى شود؟
گرهارد شرودر صدراعظم آلمان در دومین دوره زمامدارى خود نتوانسته است به تعهداتش مبنى بر بهبود وضعیت اقتصادى و کاهش بیکارى عمل کند و به همین جهت، برنامه اصلاحات اقتصادى جدیدى به نام «هارتس چهار» ارائه کرده است. او براى کسب مشروعیت عمومى درباره این برنامه خود، با استفاده از اختیارات قانونى صدراعظم ، مجلس این کشور را منحل و از «هورست کهلر» رئیس جمهورى فدرال آلمان درخواست برگزارى انتخابات زودهنگام را کرد. از سویى، دو نماینده مجلس آلمان با ارائه شکوائیه اى به دادگاه قانون اساسى ، انحلال مجلس را غیرقانونى خواندند و خواستار لغو آن شدند. دادگاه قانون اساسى آلمان نیز پس از هفته ها بحث و بررسى، با هفت رأى مثبت در برابر یک رأى منفى ، بر اقدام شرودر در برگزارى انتخابات زودرس پارلمانى صحه گذاشت و به این ترتیب، احزاب این کشور به صورت جدى وارد رقابت هاى انتخاباتى شدند.
شرودر با انحلال پارلمان آلمان کوشید تایک بار دیگر بخت خود را در دستیابى به قدرت از طریق برگزارى انتخابات زودرس امتحان کند و معتقد است چنانچه حزب سوسیال دموکرات وى (SPD) رأى کافى براى تشکیل دولت به دست بیاورد، به معناى آن است که اکثریت مردم آلمان موافق پیشبرد برنامه هاى وى هستند. در این میان حزب دموکرات مسیحى آلمان که قدرتمندترین حزب مخالف دولت آلمان است، با دامن زدن به نارضایتى هاى گسترده از برنامه هاى اقتصادى شرودر در صدد آن است تا مجدداً قدرت سیاسى را در آلمان و پس از سالها دورى در اختیار بگیرد. مقامات این حزب امیدوارند که در انتخابات پارلمانى بتوانند اکثریت آراى مردم را به خود اختصاص دهند و مرکل را به عنوان نخستین صدراعظم زن تاریخ آلمان بر مسند قدرت بنشانند، اما اگر اوضاع براى این حزب تا چندماه پیش خوب بود، اینک ابرهاى تیره اى در آسمان حزب ظاهر شده اند. حزب دموکرات مسیحى تا اواسط ژوئن اکثریت آرا مردم را در نظرسنجى ها با خود داشت، اما آراى این حزب اخیراً درنظرسنجى هاى جدید به شدت ریزش پیدا کرده است. کاریزماى گرهارد شرودر و چند اشتباه پى در پى از سوى تیم مرکل باعث شد،تا گرهارد شرودر بیش از پیش به مرکل نزدیک شود.بیشترین ضربه را به مرکل ، وزیر اقتصاد در سایه وى وارد کرده است برنامه هاى اقتصادى او از جمله نحوه اخذ مالیات ها، بسیارى از رأى دهندگان را به سوى شرودر رانده است و تیم تبلیغاتى صدراعظم آلمان از این اشتباه بزرگ، به بهترین نحو بهره بردارى کرده اند. «ادموند اشتویبر» نامزد شکست خورده انتخابات سال ۲۰۰۲ و صدراعظم باواریا نیز با اظهارنظرهاى خود، ضربه اى جدى به مرکل وارد کرده است. وى اخیراً در اظهارنظرى، شهروندان آلمان شرق را شهروندانى درجه دوم خواند که نباید سرنوشت انتخابات به دست آنها تعیین شود و شاید اظهارنظرهایى از این قبیل است که باعث شده است مرکل به عنوان فردى از شرق آلمان، از محبوبیت چندانى در آن منطقه برخوردار نباشد. از جمله، در شهر «تمپلین» که وى در آنجا بزرگ شده، مرکل را دوست ندارند و مى گویند او به آنها پشت کرده است.
انتخابات امسال بیشتر تحت تأثیر مسائل و مشکلات اقتصادى آلمان است. هنگامى که شرودر به قدرت رسید ، قول داد تا نرخ بیکارى را کاهش دهد، اما در دور دوم حکومت خود، وى نتوانسته است به این تعهد خود عمل کند ونرخ بیکارى به رقم بى سابقه ۱۱ درصد رسیده است. شرودر از مردم خواسته است تا صبور باشند،اما بسیارى باور خود را به وى از دست داده اند. مرکل قول داده است به روند اصلاحات سرعت بخشد و میزان بیکارى را کاهش دهد.
از دیگر مسائل مهم وتأثیرگذار انتخابات امسال، اصلاحات مالیاتى است.دموکرات مسیحى ها خواهان تغییراتى در برنامه هاى مربوط به اخذ مالیات هستند، اما سوسیال دموکراتها مى گویند: برنامه هاى آنها تنها به نفع ثروتمندان است ومرکل مى خواهد با اخذ مالیات از فقرا، به نفع ثروتمندان عمل کند.
خانواده ومسائل مربوط به آن نیز از موضوعاتى است که رأى دهندگان به آن علاقه دارند. نرخ تولد در آلمان در حال کاهش است و احزاب آلمان در تبلیغاتشان مى کوشند تا نشان دهند به مسائل خانواده ها توجه مى کنند.
سوسیال دموکرات ها پیشنهاد پرداخت کمک مالى به یکى از والدین براى یکسال پس از تولد کودک را داده اند، اما دموکرات مسیحى ها چنین پیشنهادى را رد مى کنند و مى گویند: باید تخفیف مالیاتى به این والدین تعلق گیرد.
این در حالیست که شرودر و حزبش، مرکل را متهم کرده اند که به دلیل نداشتن فرزند، مشکلات زنان آلمانى را درک نمى کند. احزاب حاضر در انتخابات خواهان ارائه تسهیلات بیشتر و بهترى به خانواده ها هستند وگفته اند سعى خواهند کرد تا زمینه هاى حضور بیشتر زنان را در عرصه هاى مختلف فراهم کنند. زنان در آلمان برخلاف سایر کشورهاى توسعه یافته و صنعتى ، سهم زیادى از عرصه هاى مدیریتى را در اختیار ندارند و این براى اولین بار است که یک زن شانس تصاحب سمت صدراعظمى را پیدا مى کند. زنان آلمانى در عرصه سیاسى نیز حضور چندانى ندارند.
برخى فعالان زن خواهان حمایت از مرکل به خاطر جنسیت او شده و گفته اند: زنان باید در به قدرت رسیدن مرکل سهیم باشند، اما اکثریت مردم مى گویند جنسیت در انتخاب صدراعظم مؤثر نیست.
مرکل خود گفته است که در صورت پیروزى، مسائل زنان را به صورت جدى مورد توجه قرار خواهد داد.
در انتخابات امسال به غیر از مرکل، یک زن دیگر نیز تأثیرگذار است و این فرد کسى جز همسر چهارم گرهارد شرودر نیست. «دوریس شرودر» که یک روزنامه نگار است، به صورت فعال در تبلیغات انتخاباتى شرکت مى کند و از هر فرصتى براى تبلیغ به نفع شوهرش بهره مى گیرد.امامرکل که براى بار دوم با یک شیمیدان ازدواج کرده است از این موهبت برخوردار نیست. «یواخیم سائور» به ندرت در کنارهمسرش ظاهر مى شود و به همین دلیل، رسانه هاى آلمانى به او لقب «شبح اپرا» را داده اند.
در کنار مسائل اقتصادى، عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا و حضور قوى ترکها در جامعه آلمان از موضوعات مهم انتخابات است. بیش از نیم میلیون ترک درانتخابات پارلمانى آلمان شرکت مى کنند و به دلیل حمایت حزب سوسیال دموکرات از ورود ترکیه به اتحادیه اروپا، آنها از این حزب حمایت مى کنند. مخالفت هاى سرسختانه مرکل و حزب وى با عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا، کارت برنده آرا ى ترک هاى آلمان را مستقیماً در جیب شرودر قرار داده است.
ترک ها حضور قوى در آلمان دارند و شرکت هاى ترکى مجموعاً۲۹ میلیارد یورو در آلمان سرمایه گذارى کرده اند.
شرودر مى گوید: ترکیه به دلیل حاکم بودن اسلام میانه رو در آن کشور و همکارى هاى وسیع با غرب باید عضو این اتحادیه باشد واین عضویت را به نفع امنیت درازمدت اروپا مى داند، امامرکل تنها قبول به ارائه پیشنهاد نوعى همکارى و شراکت با ترکیه است. وى شدیداً به ارزش هاى مسیحى پاى بند است و باور دارد که اروپا ریشه در مسیحیت دارد و شاید به همین دلیل است که تمایلى به عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا ندارد.
اما تمام مسائل مهم انتخابات آلمان اقتصادى نیستند. سیاست خارجى از دیگر مواردى است که براى رأى دهندگان آلمانى بسیار مهم است. گرهارد شرودر صدراعظم آلمان مى تواند به کارنامه خود در این عرصه ببالد، اما پیروزى مرکل رقیب وى در انتخابات، تنها صحنه سیاسى آلمان را دچار تغییر نمى کند بلکه این امر بر سیاست خارجى کشور و اروپا نیز اثرگذار خواهد بود. اروپا به دقت، انتخابات را زیرنظر دارد و شاید براى آنکارا، مسکو و واشنگتن و پاریس نتیجه این انتخابات بیش از همه مهم باشد. دموکرات مسیحى ها مى گویند آلمان تحت رهبرى گرهارد شرودر از آمریکا دورى گزیده و به دنبال اتحاد استراتژیک با روسیه و فرانسه است. شرودر نیز که امید به پیروزى دارد، مى گوید: آلمان نیرویى براى صلح است، نه جنگ. سیاست هاى ضدجنگ شرودر و عدم پیوستن او به ائتلاف آمریکا در جنگ علیه عراق از دلایل محبوبیت وى است.
مرکل در صورت پیروزى، تغییراتى در سیاست خارجى آلمان اعمال خواهد کرد که مهم ترین آنها بهبود و ترمیم روابط با واشنگتن خواهد بود. وى گفته است که آمریکا مهم ترین متحد و دولت آلمان است. البته او مى داند که مردم آلمان ضدجنگ هستند و به همین خاطر، پیشنهاد اعزام سرباز به عراق براى کمک به آمریکا را رد کرده است. در مورد ارتباط با روسیه هم، مرکل ضمن مهم برشمردن روابط با روسیه مى گوید: به دلیل زندگى در آلمان شرقى و دانستن اهمیت و ارزش آزادى، بیشتر منتقد پوتین و عملکرد روسیه خواهد بود. آلمان تحت صدراعظمى مرکل همچنین خواهان نزدیکى و همبستگى بیشتر با لهستان و سایر کشورهاى کوچک اتحادیه اروپا براى مقابله با تأثیر و نفوذ روسیه در اروپاى شرقى است. مرکل همچنین اتحاد فرانسه و آلمان به عنوان نیروى محرکه اتحادیه اروپا را کم اهمیت مى داند و خواهان همکارى بیشتر با انگلیس و کشورهاى کوچک اتحادیه براى مقابله با نفوذ فرانسه است.
اگر پیروزى روز یکشنبه (امروز) از آن حزب دموکرات مسیحى و آنگلا مرکل باشد روابط برلین - واشنگتن، سمت و سوى جدید خواهد یافت. اتحاد آلمان - فرانسه در قلب اروپاى قدیمى به زعم «دونالد رامسفلد» تضعیف مى شود و نقش و نفوذ فرانسه کاهش پیدا مى کند. به نظر، آمریکا نیز خواهان پیروزى مرکل است. شرودر به دلیل سیاست هاى ضدجنگ خود و انتقاد از سیاست هاى آمریکا، دشمنان بسیارى براى خود در آمریکا تراشیده و براى بسیارى از سیاستمداران با نفوذ جمهوریخواه یک عنصر نامطلوب است و شاید به همین دلیل است که آمریکا حتى از مشاورین مرکل به گرمى استقبال مى کند. مشاوران رئیس حزب دموکرات مسیحى آلمان در سفرهاى خود به واشنگتن با «جورج بوش» رئیس جمهورى، «کاندولیزارایس» وزیر امور خارجه و «استیفن هادلى» مشاور امنیت ملى آمریکا دیدار کرده اند. مرکل به رغم سیاست هاى نزدیکى با واشنگتن در یک مورد با آمریکا به مشکل برخورد خواهد کرد و آن هم، عضویت ترکیه متحد استراتژیک آمریکا در اتحادیه اروپا است. واشنگتن خواهان عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا است و بارها از کشورهاى عضو خواسته است تا روند این عضویت را سرعت ببخشند. نتیجه انتخابات بى شک در این مورد تأثیرگذار خواهد بود.
بازگشت مارکس
پیش از انتخاباتى که گرهارد شرودر را به قدرت رساند، آلمان عمدتاً کشورى سه حزبى بود، اما با ورود حزب سبز، صحنه سیاسى آلمان تغییر یافت. اما امسال حزب پنجمى هم وارد رقابت ها شده است، حزب چپ با اعلام موجودیت خود، بسیارى از رأى دهندگان را به خصوص در شرق آلمان جذب خود کرده است. در آخرین نظرسنجى ها این حزب بیش از ۳۰ درصد آرا مردم در شرق را به خود اختصاص داده است.
رهبران این حزب از شرق و غرب آلمان هستند که این سمبلى از اتحاد دو طرف قلمداد شده است. بازگشت چپ هاى جدید مى تواند تعادل سیاسى آلمان را تغییر دهد. اشپیگل با توجه به نظرسنجى هاى اخیر و وضعیت روبه رشد این حزب، روى جلد خود را به تصویر کارل مارکس اختصاص داد و نوشت: «شبح بازگشته است؛ قدرت جدید چپ ها». این قدرت چیزى نیست که دو حزب سنتى آلمان خواهان آن باشند. چپ جدید آلمان ترکیبى است از کمونیست هاى شرق آلمان و ناراضیان چپ گراى سوسیال دموکرات و بریده از رهبرى شرودر. رهبرى حزب در اختیار «اسکار لافونتین» است که قبلاً خود عضو ارشد حزب سوسیال دموکرات و مدتى هم وزیر اقتصاد آلمان بود که ترجیح داد راه خود را از این حزب به صورت کامل جدا کند. چپ هاى جدید، سیاست هاى اقتصادى را مورد حمله قرار مى دهند، و به بوش در مورد حمله احتمالى به ایران هشدار داده اند. ظهور این گروه از چپ ها نشان مى دهد که مخالفت هاى گسترده اى با سیاست هاى نئولیبرالى به خصوص در شرق آلمان وجود دارد. لافونتین مغز متفکر پیروزى شرودر برکهل در انتخابات سال ۱۹۹۸ بود. یکسال پس از آن، «اسکار قرمز» از تمام سمت هاى خود کناره گرفت و از سیاست دورى گزید، اما شش سال بعد، بازگشت موفقى به صحنه سیاسى آلمان داشت. آنها (چپ هاى جدید) امیدوارند که بتوانند آراى ناراضیان حزب سوسیال دموکرات را جذب خود کنند. «لافونتین» بى مهابا به شرودر و سیاست هاى او حمله مى کند و شاید به همین دلیل است که اعضاى حزب سوسیال دموکرات او را خطرناک مى دانند: تنها سوسیال دموکرات ها نیستند که چپ هاى جدید را خطرناک مى دانند. مرکل و دموکرات مسیحى ها هم از وضعیت روبه رشد حزب چپ نگران هستند و به خصوص از آن هراس دارند که چپ ها موفق شوند آراى مرکل را در شرق آلمان به خود اختصاص دهند.
معجزه شرودر؟
تا چند ماه پیش، وضع براى صدراعظم کاریزماتیک آلمان مناسب نبود و او و حزبش در نظرسنجى ها تفاوتى خیره کننده با دموکرات مسیحى ها داشتند، اما شرودر که یکبار به صورت معجزه آسایى در سال ،۲۰۰۲ نتایج انتخابات را از آن خود کرد به نظر قصد تکرار آن معجزه را دارد. اختلاف دو حزب در آخرین نظرسنجى ها به ۵ درصد رسیده و این درحالى است که هنوز ۳۰ درصد از آلمانى ها هنوز تصمیم نگرفته اند که در انتخابات به چه کسى رأى مى دهند. آلمان ۲۰۰۵ بسیار شبیه انگلیس در سال هاى ۱۹۸۰ است. انگلیس در آن سال ها وضعیت مشابهى با آلمان امروز داشت و نتیجه انتخابات سراسرى آن «مارگات تاچر» را به خانه شماره ۱۰ «داونینگ استریت» فرستاد. آیا این وضعیت مى تواند براى بانوى آهنین آلمان هم تکرار شود؟ رسانه هاى طرفدار محافظه کاران که مرکل را با تاچر مقایسه مى کنند به چنین وضعیتى خوش بین هستند، اگرچه منتقدان هم که به مرکل لقب موش خاکسترى داده اند، هشدار مى دهند صدراعظمى مرکل، وضعیت آلمان را وخیم تر مى کند. با توجه به نظرسنجى هاى اخیر، هیچ کدام از احزاب آنقدر قوى نیستند که بتوانند به تنهایى تشکیل دولت بدهند. شاید مرکل در انتخابات پیروز شود و به اولین صدراعظم زن آلمان تبدیل شود، اما بى شک، وى مجبور به تشکیل دولت با غریبه ها خواهد شد و شاید حتى مجبور به تحمل رقیب اصلى خود در دولت ائتلافى شود. براى تشکیل دولت، احزاب باید ۵۰ درصد آرا را به خود اختصاص دهند. در حالت طبیعى احزاب دموکرات مسیحى و دموکرات آزاد تشکیل دولت مى دهند، اما در آن سو هم حزب سوسیال دموکرات مترصد تشکیل دولت با سبزها است، اما اقبال عمومى امسال از سبزها و رهبر پرجذبه اش «یوشکا فیشر» روى گردانده است. در چنین حالتى، ائتلاف باید با حضور سه حزب شکل بگیرد که طبیعى است کسى از تشکیل چنین دولتى شادمان نشود. چنین فرضیه اى درست مانند این خواهد بود که کاخ سفید همزمان در اختیار دو حزب جمهوریخواه و دموکرات باشد. طى سال هاى ۱۹۶۶ تا ،۱۹۶۹ چنین ائتلافى بر سر کار بود، اما چنین تجربه اى بسیار ناموفق از آب درآمد.
مرکل خواهان ائتلاف سیاه (نماد دموکرات مسیحى ها) و زرد (نماد لیبرال ها) است. شرودر نیز مى خواهد ائتلافى میان قرمزها (سوسیال دموکرات ها) و سبزها شکل گیرد. مرکل هشدار داده است که احتمال تشکیل ائتلاف قرمز، سبز و قرمز (چپ هاى جدید) وجود دارد، اما شرودر گفته است که هرگز با چپ هاى جدید کار نخواهد کرد. اگر احزاب بر سر تشکیل دولت به توافق نرسند، این احتمال وجود داردکه انتخابات جدید برگزار شود.
آلمان ها عمدتاً نسبت به آینده خوش بین نیستند. آنها به دنبال حزب یا احزابى مى گردند که بتوانند این خوش بینى را به آنها بازگردانند، وضعیت اقتصادى را بهبود ببخشند و مشکل بیکارى را حل کنند. ۵۹۸ کرسى پارلمان آلمان امروز (یکشنبه) در حالى در معرض رأى مردم گذاشته مى شود که احزاب آلمان امید چندانى به پیروزى قاطع ندارند.
آنچه نتیجه انتخابات را تعیین مى کند، سمت و سو و تمایل و اراده مردم آلمان است که هیچ یک از احزاب سیاسى در پى انکار آن نیستند. شرودر با انحلال مجلس و برگزارى انتخابات زودرس، خطر کرد و ریسک آن را پذیرفت؛ ریسکى که ممکن است بار دیگر او را به مسند صدراعظمى آلمان بازگرداند و یا او را براى همیشه به جزئى از تاریخ این کشور تبدیل کند.