همه مردان رئیس‌جمهور

 ترجمه: نیلوفر قدیری
روزهای اخیر برای واشنگتنی ها، چه مخالفان کاخ سفید و چه موافقان آن، شرایطی مانند شکنجه با آب به روش چینی ها بود. نشت قطره ای آب سرانجام به پایان رسید و گزارش تحقیق پرونده «پلیم گیت» منتشر شد.
«لوویس اسکوتر لیبی» رئیس دفتر دیک چنی معاون رئیس جمهور آمریکا به خاطر سوگند دروغ، اظهارات کذب و منحرف کردن مسیر عدالت محکوم شد. کارل روو مشاور ارشد سیاسی بوش که از اهداف اصلی این تحقیق بود این بار هم جان به در برد و در کیفرخواست منتشر شده توسط کمیته تحقیق فعلاً نامی از او برده نشده است. اما به او هشدار داده شده که همچنان هدف تحقیقات قرار دارد. لیبی بلافاصله از سمت خود استعفا دادو...مطلبی را در باره این رسوایی ها که به نوعی بی اعتباری های جدید کاخ سفید است در صفحه ۸می خوانید.
ماجرای بی اعتباری های جدید کاخ سفید داستانی طولانی و پیچیده است که به اواخر سال ۲۰۰۲ بازمی گردد، وقتی دولت بوش ازطرف یکی از سرویس های اطلاعاتی خارجی (شاید ایتالیا) مطلع شد که صدام حسین به دنبال اورانیوم در نیجر است. دفتر چنی این موضوع را به طور جدی دنبال کرد تا از آن سندی برای پرونده جنگ عراق بسازد. به همین دلیل از سیا خواست که این موضوع را پیگیری کند و به همین منظور جوزف ویلسون یک دیپلمات بازنشسته آمریکایی به آفریقا فرستاده شد.
او سندی در تأیید این ادعا نیافت و بعد از جنگ با عصبانیت در این مورد در روزنامه نیویورک تایمز مطلبی نوشت. در همین جریان، «دو مقام بلندپایه دولتی» با باب نواک از نویسندگان نیویورک تایمز در این باره گفت وگو کردند. نواک در مطلبی در این روزنامه نوشت که ویلسون به درخواست همسرش «والری نی پلیم» از مأموران سیا به این مأموریت رفته است. خانم «پلیم» یک جاسوس مخفی سیا بود و با این مطلب نیویورک تایمز هویت او فاش شد. از همان زمان تحقیقات در واشنگتن شروع شد تا معلوم شود آیا کسی در این ماجرا با فاش کردن نام یک جاسوس مخفی مرتکب نقض قانون شده است یا نه.
پاتریک فیتز جرالد دادستان ویژه این پرونده شد و دو سال وقت صرف این پرونده کرد تا سرانجام روز جمعه گذشته نتایج تحقیق خود را به صورت یک کیفرخواست منتشر نمود.
در جریان این تحقیقات فیتز جرالد چندین خبرنگار را به ادای شهادت مجبور کرد. یکی از این خبرنگاران به نام جودی میلر از نیویورک تایمز به خاطر خودداری از فاش کردن منابع خبری اش سه ماه به زندان افتاد. سرانجام او راضی به همکاری با دادستان شد و فاش کرد که منبع خبری اش همان «اسکوترلیبی» است.
در حالی که واشنگتن این روزها درگیر تبعات این گزارش و به دنبال آن استعفای «لیبی» است، محفل داخلی دیک چنی که «لیبی» از مهمترین چهره های آن است اکنون زیر ذره بین قرار گرفته است. این گروه در کنار رامسفلد همان گروهی است که به قول کالین پاول، «حلقه دسیسه ای» را تشکیل می دهند که در «موارد حساس... تصمیماتی می گیرند که بروکراسی از آن بی خبر است.»
چنی اولین معاون رئیس جمهور در تاریخ آمریکاست که شورای امنیت ملی شخص خود را دارد. این تیم بی سابقه سیاست خارجی، از تندروهایی تشکیل شده اند که در همه جوانب جنگ عراق نقش اساسی داشته اند، از برنامه ریزی گرفته تا جمع آوری مدارک و مجازات مخالفان جنگ. تعجب آور نیست که اعضای این تیم و شخص چنی اکنون هدف تحقیقات فیتز جرالد درباره افشا شدن هویت جاسوس مخفی سیا قرار گرفته اند. علاوه بر «لیبی» عده ای دیگر از اطرافیان چنی هم در این تحقیقات مورد بازجویی قرار گرفته اند.
این سیاستگذاران در سایه چه کسانی هستند که چنین نقش محوری در شکل دهی سیاست خارجی دولت بوش دارند؟
اکثر اعضای محفل داخلی چنی از ایدئولوژی پردازان نومحافظه کاری هستند که با محوریت و دغدغه تأکید بر اسرائیل به فکر تقویت موضع فاتحانه آمریکا هستند. این به آن معنا نیست که این جنگ به خاطر اسرائیل انجام شده است، اگر چه شکی نیست که نگرانی های اسرائیل در این میان نقش داشته است.
انگیزه اصلی در پس این جنگ، بسیار پیچیده است و تیم چنی تنها عامل این بازی نبوده است. دولت بوش ائتلافی از نیروهای پراکنده است، از جمهوریخواهان گرفته تا واقع گرایان و نمایندگان شرکت های نفتی و تجاری، مسیحیان تندرو، استراتژیست های سیاسی، کاتولیک های راستگرا و یهودیان نومحافظه کار هم پیمان حزب راستگرای لیکود اسرائیل. هر یک از این گروهها منطق خود را برای وارد شدن به جنگ با عراق داشت.
خود بوش به دنبال احیای اعتبار خانوادگی بود و می خواست کار ناتمام پدرش را به پایان ببرد. چنی به دنبال منافع جنگ برای صنعت نفت و به طور کلی مجموعه نظامی صنعتی آمریکا بود. به نظر می رسد جنگ عراق با قراردادهای بازسازی چندین میلیاردی اش شرکت هالیبرتون را از ورشکستگی نجات داد. کارل روو می خواست بوش را به رئیس جمهور جنگ تبدیل کند تا انتخاب مجددش تضمین شود. نومحافظه کاران، عراق تحت حکومت صدام را خطری کوتاه مدت برای اسرائیل می دانستند و امیدوار بودند که در درازمدت سرنگونی رژیم بعث کل خاورمیانه را دچار تحول کند. این تحول به سود امنیت درازمدت آمریکا و اسرائیل است.
هیچ یک از این استدلال ها برای کنگره و مردم آمریکا متقاعد کننده نبود. بنابراین گروههای مختلف تلاش خود را بر روی تهدید سلاح کشتار جمعی عراق متمرکز کردند.
اما وقتی معلوم شد که این استدلال ساختگی بوده است، چنی و دیگر تندروهای اطراف بوش به زیاده روی روی آوردند و دست به ساکت کردن منتقدان زدند.
در زمانی که بوش به دنبال کوچک کردن تیم سیاست خارجی و شورای امنیت ملی خود بود، چنی ۱۵ مشاور سیاسی و نظامی در امور سیاست خارجی داشت. تعداد مشاوران امور داخلی چنی از این مشاوران کمتر بود.
این در حالی است که ال گور معاون کلینتون فقط یک مشاور امور امنیتی داشت. رئیس تیم مشاوران چنی، «لیبی» بود که در دانشگاه «ییل» همکلاسی پل وولفو ویتز بوده و به همین واسطه به واشنگتن رفت.
بعد از جنگ سال ۱۹۹۲ خلیج فارس «لیبی» یکی از نویسندگان سند سیاستگذاری تند و افراطی بود که در وزارت دفاع برای دیک چنی تهیه می شد. «لیبی» از بنیانگذاران و اعضای طرح «قرن جدید آمریکا» در سال ۱۹۹۷ و در دولت کلینتون بود. در آن زمان هنوز نومحافظه کاران وارد دولت نشده بودند. هدف این طرح استفاده از کنگره تحت سلطه جمهوری خواهان برای تحت فشار گذاشتن کلینتون و وادار کردن او به مقابله با عراق بود. در این طرح همچنین از افزایش هزینه های نظامی و استفاده از نیروهای آمریکا به عنوان «ژاندارم های» بعد از جنگ در شکل دهی امنیت جهانی حمایت شده است.
این در حالی است که بخشی از جمهوریخواهان به رهبری جیمز بیکر مدت هاست که اسرائیل را مسئول دردسرهای آمریکا در خاورمیانه می دانند. چنی اگرچه از مدافعان سرسخت اسرائیل است اما زمانی حداقل به صورت لفظی از این دسته از جمهوریخواهان جانبداری می کرد، اما بعدها تصمیم گرفت به نومحافظه کاران و یهودیان راستگرا نزدیک شود.
اما هم پیمانی چنی با نومحافظه کاران بیشتر از جهان بینی بعد از جنگ سرد او مبنی بر جنگ آمریکا با یک دشمن اهریمنی و همچنین ارتباطات تجاری اش ناشی می شود تا دغدغه اسرائیل یا تغییر خاورمیانه. سیاست خارجی نومحافظه کاران فرصت های بیشتری برای مجموعه نظامی- صنعتی ایجاد می کرد تا واقع گرایی جمهوریخواهان .خاورمیانه بهترین عرصه برای نظامی گری جدید آمریکا بود؛ چرا که مردم آمریکا تعصبات عمیقی علیه جهان عرب و اسلام داشتند که این تعصبات بعد از ۱۱ سپتامبر شدت گرفت.
یکی از مشاوران مهم اما نه چندان شناخته شده چنی، جان هانا از کارشناسان سابق امور شوروی است. او بخشی از گروه سیاستگذاری است که چنی در مقام وزارت دفاع در سال ۱۹۸۹ تحت مدیریت پل وولفو ویتز گردآورده بود. هانا به دلیل بی اعتمادی به میخائیل گورباچف شهرت دارد.
او بعد از وزارت دفاع به مؤسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن رفت که یک نهاد به شدت طرفدار اسرائیل و بانفوذ در آمریکاست. این نهاد در دهه ۱۹۸۰ با حمایت کمیته روابط آمریکا و اسرائیل تأسیس شد. دلیل ایجاد این نهاد این استدلال بود که مؤسساتی مثل بروکنیگز به اندازه کافی اسرائیلی نیستند. این نهاد چنان نفوذی دارد که اغلب همچون یک نهاد دولتی عمل می کند.
وقتی هانا در این مؤسسه بود همچنان دغدغه سیاست خارجی روسیه بعد از فروپاشی شوروی در قبال خاورمیانه را داشت. شوروی از حامیان اصلی سازمان آزادیبخش فلسطین، سوریه و عراق بود که همه آنها برای هانا دشمن محسوب می شدند. از نظر او ملی گرایی روسی و کشورهای «سرکش» خاورمیانه همچون لیبی و عراق؛ کارهای ناتمام به جا مانده از دوران جنگ سرد بودند.
همان طور که وارن کریستوفر وزیر خارجه پیشین آمریکا زمانی گفته بود، وزارت خارجه این کشور همواره به خاطر به خدمت گرفتن پرسنل مؤسسه سیاست خاور نزدیک به این مؤسسه بدهکار بود.
هانا از این مؤسسه به وزارت خارجه رفت و در آن زمان (۱۹۹۳ تا ۱۹۹۷)، روابط با احمد چلبی و حزب او کنگره ملی عراق را آغاز کرد. یکی از دلایل جذابیت چلبی برای هانا و دیگر نومحافظه کاران وعده ای بود که او به آنها داده بود مبنی بر این که اگر به قدرت برسد اسرائیل را به رسمیت می شناسد و عراق را به همان مسیری می برد که ترکیه رفت.
بعد از آن، هانا دستیار بولتون شد. بولتون وکیل که مانع از بازشماری آرای فلوریدا در انتخابات جنجالی ریاست جمهوری سال ۲۰۰۰ شده بود، به عنوان پاداش این کار از سوی بوش به سمت معاون امور کنترل سلاح وزارت خارجه منصوب شد. بولتون هانا را به عنوان مشاور ارشد در امور خاورمیانه به دفتر چنی معرفی کرد.
یکی دیگر از مشاوران ارشد چنی در کنار «لیبی» و در امور خاورمیانه، «دیوید وورمسر» دارنده مدرک دکتری روابط بین الملل از دانشگاه جان هاپکینز است. او هم از کارمندان مؤسسه سیاست خاور نزدیک و همچنین در کنار ریچارد پیرل، داگلاس فیت و چند تن دیگر، از نویسندگان سندی بود که در آن به بنیامین نتانیاهو، رهبر وقت حزب لیکود توصیه هایی شده بود. در این سند که «گسست تمیز: استراتژی جدیدی برای تأمین امنیت» نام دارد، از سرنگونی صدام حسین حمایت شده و ایجاد یک پادشاهی هاشمی در عراق به عنوان راهی برای تأمین امنیت اسرائیل توصیه شده است.
نومحافظه کاران ابتدا بیشتر از عراق دغدغه سوریه را داشتند؛ چرا که از نظر آنها این کشور تهدیدی مستقیم تر برای امنیت اسرائیل بود. همچنین در سند «گسست تمیز» سرنگونی رژیم صدام به عنوان راهی برای تحت فشار گذاشتن دمشق دیده شده است.
در سال ،۲۰۰۰ وورمسر در مقاله ای از دولت آمریکا خواست سوریه را از لبنان بیرون کند و از ارتباط با دمشق خودداری نماید. بعد از ۱۱ سپتامبر او از سوی نومحافظه کاران و داگلاس فیت معاون برنامه ریزی وزیر دفاع مأمور تشکیل دفتر برنامه های ویژه در بخش خاور نزدیک و جنوب آسیای وزارت دفاع شد. کار این دفتر جمع آوری مدارک درباره تسلیحات عراق و ارتباطات صدام با القاعده بود. این مدارک سپس به «لیبی» و هانا داده می شد تا از طریق دفتر چنی مستقیماً به بوش برسد.
بعد از جنگ عراق وقتی این دفتر منحل شد، وورمسر نزد بولتون برگشت تا با او کار کند. بلافاصله بعد از بازگشت وورمسر، لحن تند کاخ سفید علیه سوریه کاملاً مشهود شد.
چنی و این گروه مشاوران از حامیان تغییرات و «ایجاد موج دموکراسی» در خاورمیانه هستند. آنها بر این باور بودند که جنگ عراق بن بست صلح میان اسرائیل و فلسطینیان را می شکند و امواج شوک آوری در سراسر جهان عرب منتشر می شود. به عقیده آنها اگر در تشکیلات خودگردان فلسطین و عراق دموکراسی ایجاد شود و مصری ها وضعیت حقوق بشر خود را بهبود بخشند آن وقت می توان این منطقه را شکل داد. هانا، لیبی و وورمسر بازیگران نومحافظه کار اصلی اطراف چنی هستند. دفتر چنی نقش اصلی در تولید اطلاعات غلط درباره فعالیت تسلیحاتی عراق را داشت. نیویورک تایمز در تاریخ ۲۴ اکتبر نوشت، این چنی بود که به «لیبی» خبر داد همسر ویلسون برای سیا کار می کرده است. کارل روو مشاور ارشد بوش هم از هویت این مأمور باخبر بوده است. هر دوی آنها این اطلاعات را در اختیار رسانه ها قرار دادند. هدف آنها بی اعتبار کردن ویلسون در واشنگتن بوده است. بعضی می گویند شاید هدف بزرگتر آنها بی اعتبار کردن واحد ضدتکثیر تسلیحاتی سیا بوده است؛ واحدی که همچنان نسبت به اطلاعات تسلیحاتی مطرح شده درباره عراق و دیگر کشورهای خاورمیانه ابراز تردید می کند.