حکومت نظامی شاه به دستور آمریکا

جلد 15 کتاب « انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک » را مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات منتشر کرده است . در بخشی از مقدمه این کتاب که شامل وقایع 11 تا 20 آبان 1357 است , چنین می خوانیم :
بحران حاکم بر کشور و چنگالی که با تظاهرات , راه پیمایی ها و اعتصاب ها , گریبان حکومت پهلوی را گرفته بود , ویلیام سولیوان سفیر آمریکا در ایران را واداشت که در گزارشی واقع بینانه ـ برخلاف گزارش های پیشین ـ به وزارت امور خارجه امریکا اعلام خطر کند و از قول شاه بنویسد که دو راه بیشتر پیش روی محمدرضا پهلوی نیست : استعفا , یا تشکیل دولت نظامی . به دنبال گزارش سولیوان در یازدهم آبان ماه جلسه ای اضطراری در کاخ سفید برپا شد. نتیجه این نشست در تلفنی که برژینسکی فردای آن روز (دوازدهم آبان ) به شاه کرد , روشن گردید : « به نظر من مشکل شما این است که باید دست به یک سلسله اقدامات خاصی بزنید که اقتدار شما را به نحو موثر نشان دهد. شاه به سادگی پاسخ داد : چشم . » توصیه برژینسکی به شاه چیزی جز موافقت امریکا با برپایی یک دولت نظامی نبود.
حوادث روز سیزدهم آبان در تهران , به خواست امریکا و شاه دست به سینه ایران , شتاب بیشتری بخشید. آن روز به مناسبت سالروز تبعید امام خمینی , تظاهرات گسترده ای در کشور برپا شد. با این که تظاهرات تهران پراکنده و نسبت به برخی دیگر از شهرها از حجم کمتری برخوردار بود , اما گشودن آتش ماموران حکومت نظامی به روی دانشجویان و دانش آموزانی که در دانشگاه تهران گرد آمده بودند , فیلمبرداری از این حادثه و سپس نمایش آن در بخش خبری شب تلویزیون , تاثیر شگرفی در بین مردم سراسر کشور گذاشت .
پخش این فیلم مستند برخلاف میل مسوولان تلویزیون صورت گرفت , اما از فردای آن روز تظاهرات در شهرهای گوناگون به واسطه هیجانی که از دیدن این فیلم کوتاه بر مردم مستولی شده بود , فزونی یافت .
حکومت , با این که در هوای تجدید سازمان بود , اما از این فرصت بهره گرفت و در روز چهاردهم آبان در تهران اقدام به آتش زدن برخی سینماها , بانک ها , اتوبوس های شرکت واحد و دیگر اماکن عمومی کرد. همراه با آتش افروزی و تخریب هدایت شده , شایعاتی نیز در سطح پایتخت جاری شد; مثل این که برخی از پادگان ها سقوط کرده و یا کودتایی در راه است . این ترفندها , موجب شد که ناآرامی ها فراتر از آن چه بود نمایانده شود. ارتشبد اویسی فرماندار نظامی تهران به ماموران خود دستور داده بود که دخالتی در جلوگیری از تخریب ها و آتش زدن ها نکنند. سفیر انگلیس نیز معتقد بود که این اقدامات توسط عوامل حکومت روی می دهد. آیت الله طالقانی نیز که به تازگی از زندان آزاد شده بود , با صدور اطلاعیه ای به دامن زدن فضای وحشت در بین مردم توسط عوامل حکومت اشاره کرد و از مردم خواست برای خنثی کردن این روش , از درگیری با ماموران خودداری کنند.
با زمینه فراهم شده , دولت هفتاد روزه جعفر شریف امامی همان روز (چهاردهم آبان ) به خواست شاه استعفا داد و فردایش دولت نظامی , به نخست وزیری ارتشبد غلامرضا ازهاری روی کار آمد. همزمان شاه پیامی برای مردم ایران خواند و سوگند یاد کرد که اشتباهات گذشته را جبران کند. اما زمان برای این کار بسیار دیر شده بود. منبع ساواک همان روز (57,8,15 ) می نویسد , زمانی که سخنرانی شاه از رادیو پخش می شد , یک خیاط در خیابان سعدی تهران در برابر این گفته شاه که « ما باید مملکت را نجات دهیم و من هم در کنار شما هستم » چنین گفت : « تمام این اقدامات برای این است که تو بروی , آن وقت می گویی من هم هستم »
با استقرار دولت نظامی شناسایی و دستگیری آن دسته از مردم که رهبری تظاهرات را به عهده داشتند آغاز شد و بخش نامه هایی برای شدت عمل ماموران مسلح با مردم تظاهرکننده صادر گردید.
همان روز (57,8,15 ) روزنامه های اطلاعات , کیهان و آیندگان , و سازمان رادیو ـ تلویزیون ملی ایران به اشغال نظامیان درآمد. اعتصاب این رسانه ها نیز در اعتراض به این تعرض آغاز گردید. درج خبرها و گزارش های راه پیمایی ها , تظاهرات و اعتراض ها در دیگر نشریه هایی که به اعتصابیون نپیوسته بودند , منع شد و تا دو ماه بعد سکوتی تحمیلی بر رسانه ها حاکم گردید.
دولت نظامی نخستین ضرب شست خود را با کشتن هشت شهروند زنجانی در روز شانزدهم آبان ماه نشان داد.....
در برخی اسناد مندرج در این کتاب چنین آمده است :
(بولتن )
5 ـ صبح روز 57,8,13 محسن پزشکپور ضمن تماس تلفنی با آیت الله شریعتمداری در قم اظهار داشته : تلگرافی از طرف کارگران صنعت نفت از خوزستان دریافت و فردا عازم اهواز هستم . چند نفر از نمایندگان آنان را دعوت به تهران میکنم تا شاید از طریق کمیسیون عرایض مجلس شورایملی این موضوع حساس حل شود.
شریعتمداری گفته : کارمندی از طرف آنان دیشب آمده بود نزد من و چون صحبت میکرد که فلانی هم باید محاکمه شود , من توی دهنش زدم و گفتم چه مناسبتی دارد , چون همانطوریکه میدانید بعضی ها یا چپی هستند یا الهام میگیرند.
محسن پزشکپور ضمن تایید مطلب بالا گفته : کارهای غیرضروری انجام میدهند , مثل اینکه عوامل خاصی خمینی را به حد امام خمینی رسانیده اند.
شریعتمداری اظهار داشته : در این حال نصیحتشان کنید که ضمن احقاق حق خود , متوجه وضع مملکت هم باشند. محسن پزشکپور بدنبال تماس تلفنی بالا , بار دیگر با آیت اله شریعتمداری تماس گرفته و اظهار داشته : خبرهای خیلی ناراحت کننده ای از کردستان برایم رسیده مبنی بر اینکه اسلحه زیادی در آنجا پخش شده بود و در مدارس کردستان صبحها سرود مخصوص کردستان آزاد خوانده میشود و در چند محل پرچمهای ایران را سوزانیده اند. به خراسان هم اسلحه بسیاری وارد شده است . یک چنین مخاطراتی وجود دارد , با این حال مسئولین دست روی دست گذاشته اند. پزشکپور اضافه کرده : همانطوریکه جنابعالی فرمودید از این دولت هم دیگر کاری ساخته نیست .
نامبرده در پایان تماس تلفنی گفته : بر اثر درخواست مردم رضائیه قرار است مسافرتی به آنجا بنمایم .
ارزیابی خبر :
انجام مذاکرات صحت داشته و مطالب بالا عنوان شده است .
اظهارات یکنفر از اتباع کانادائی مرتبط با سفیر انگلیس پیرامون حوادث روز 57,8,14 تهران
فرانک مکی تبعه کانادا که از دوستان نزدیک سفیر انگلیس در دربار شاهنشاهی میباشد , بنقل از دیپلماتهای سفارت انگلیس در تهران , اظهار داشته :
کلیه خرابکاریها و آتش سوزیها در اماکن در روز 57,8,14 که در تهران صورت گرفته از جمله آتش زدن سفارت انگلیس , وسیله مامورین ساواک و دولت ایران انجام گرفته تا بدینوسیله شاهنشاه آریامهر بتواند یک دولت نظامی بر سر کار بیاورند . (1 )
ارزیابی خبر :
اظهار مطالب بالا توسط بیگانه مذکور صحت دارد.
توضیح :
شایعه آتش زدن اماکن وسیله عوامل دولتی در میان مردم بشدت رواج داده شده و برخی مقامات سفارت انگلیس نیز باین مسئله اشاره کرده اند. آنچه که ملاحظه شده , مطبوعات خارجی تاکنون باین مسئله اشاره ای نکرده اند و گفته شده , چنانچه مطبوعات خارجی این شایعات را رد کنند , میتواند کمک بزرگ و موثری برای دولت ایران باشد.
موضوع تظاهرات
روز جاری حدود 100 نفر دانش آموز پسر که کتابهائی در دست دارند از خیابان لاله زار بطرف شمال در حرکت هستند و بدون اینکه با خود پلاکارت حمل کنند مرتب شعارهائی بشرح زیر میدهند :
1 ـ مسجد کرمان را , خانه دهقان را , کتاب قرآن را , مرد مسلمان را شاه بآتش کشید.
2 ـ بدست آریامهر برادرم کشته شد .
نظریه شنبه ـ چنانچه بهمین ترتیب جمعیت مذکور پیش برود هر لحظه بر تعداد آنان افزوده خواهد شد.
نظریه یکشنبه ـ خبر فوق در مورد تظاهرات دانش آموزان مورد بحث صحت دارد.
نظریه سه شنبه ـ نظریه یکشنبه مورد تایید است .
نظریه چهارشنبه ـ نظریه سه شنبه تایید میگردد.
موضوع : حفاظت از آمریکائیان
بازگشت بشماره 18 ـ25 ـ01 ـ201 ـ57,8,3 برابر گزارش دایره مربوطه .
1 ـ کنسولگری آمریکا وسیله پاسهای مسلح و شخص کنسول نیز وسیله مامور سیویل مسلح مراقبت میگردند.
2 ـ مدرسه آمریکائیان با اینکه جز طبقات سه گانه منظور نشده در سطح نمیباشد ولی به لحاظ اهمیت وسیله یک پاس زوجی مسلح مراقبت میگردد.
3 ـ در محل پیاده و سوارشدن محصلین آمریکائی دستورات لازم داده شد که مراقبت بعمل آید.
4 ـ سایر پرسنل آمریکائی نیز از حفاظت عمومی شهر برخوردار میباشند مراتب جهت آگاهی اعلام میگردد. رئیس شهربانی استان اصفهان ـ سرتیپ مصطفائی از سوی سرتیپ شیرانی
گزارش خبر
موضوع : اظهارات پرویز صاحب مغازه خیاطی پاسارگاد واقع در پاساژ سینما ادئون
حدود ساعت 12,15 روز 57,8,15 کسبه پاساژ سینما ادئون در مغازه حسن عابدیان واقع در خیابان سعدی شمالی جمع شده بودند و فرمایشات شاهنشاه آریامهر را که از رادیو پخش میشد گوش میدادند که در آن قسمت از فرمایشات شاهنشاه « ما باید مملکت را نجات بدهیم و منهم در کنار شما هستم » نامبرده بالا اظهار نموده « تمام این اقدامات برای اینست که تو (منظور شاهنشاه بوده است . ) بروی آنوقت میگوئی منهم هستم . » 1
نشریه شنبه ـ نظری ندراد. نظریه یکشنه ـ شنبه فرد صادقی است و بنظر میرسد مفاد خبر در مورد اظهارات نامبرده باحتمال قوی صحت داشته باشد.
نظریه سه شنبه ـ نظریه یکشنبه مورد تایید است .
نظریه چهارشنبه ـ نظریه سه شنبه تایید میگردد.
گزارش خبر
موضوع : دکتر عباس مرادخانی
نامبرده بالا در ساعت 14 مورخه 57,8,17 در محوطه بهداری و بهزیستی ماکو در حضور آقایان جباری و سیدی و چند نفر دیگر ضمن صحبت اظهار داشت چند نفر محصل در محلی جمع شده بودند پاسبانی بیکی از آنها میگوید متفرق شوید یکی از بچه ها جواب میدهد تا شما گفتید بروید ما میرویم ولی چرا 34 میلیون نفر بیک نفر میگویند برود , نمیرود و بعد با صدای بلند شروع به خندیدن کرد.
نظریه شنبه : خبر صحت دارد.
نظریه دوشنبه : نظریه شنبه مورد تایید است وبنظر میرسد دکتر مرادخانی با عنوان اینگونه مطالب سعی در منحرف نمودن افکار افراد شاهدوست و میهن پرست منطقه دارد.
قیصر
نظریه ,15 هـ : نظریه دوشنبه مورد تایید است . ت نظریه چهارشنبه : 4,15 هـ اعلام شد بنحو مقتضی بوی تذکر لازم داده شود.
نظریه جمعه : نظریه چهارشنبه تائید میشود.
موضوع نماز عید قربان
برابر گزارش یگانهای اجرائی و اخبار واصله تعداد زیادی از مردم اظهار نموده اند که فردا عید قربان واقعی (خونریزی ) راه میاندازیم با توجه به اینکه مسجد نو ظرفیت تعداد زیادی جمعیت دارا میباشد و منجر به اجتماع عظیمی از مردم خواهد شد ترتیبی داده شود که نماز جماعت اجرا نشود یا اینکه در همان مسجدیکه قبلا آیت الله محلاتی نماز جماعت میخوانده برگزار شود.
سرتیپ یزدجردی
رکن 2
برابر اطلاع واصله از ضاوا تعدادی خرابکاران از جهرم به شیراز آمده اند و در نظر دارند شعب بانک صادرات و بانک صادرات مرکزی را به آتش بکشند.
موضوع : وقایع
برابر گزارش یگان مربوطه
1 ـ ساعت 9,20 روز 57,8,17 تعدادی از انترنها و دانشجویان دختر و پسر پزشکی در بیمارستان ثریا در حالیکه روپوش سفید به تن نموده بودند در حیط مشرف به خیابان بصورت دستجمعی ایستاده وتعدادی شعرا بشرح زیر روی پارچه های سفید با خط مشکی و قرمز نوشته و بمیله های مخصوص پرچم بیمارستان بسته بودند ما خواستار حکومت اسلامی هستیم و دولت نظامی را محکوم می کنیم و عکس خمینی را در بالای این شعارنصب نموده بودند . 2 ـ باکشتار وحشیانه خلق مسلمان رژیم و حمله بدانشگاه تهران واعلام دولت نظامی را محکوم کرده و همچنین بمبارزات حق طلبانه خود ادامه میدهیم , در تابلوی دیگر بعنوان اسامی تعدادی از کشته شدگان دانشگاه تهران نوشته شده بود.