رویکرد جدید اتحادیه عرب در قبال عراق

درافشانى
پس از یک نشست در عربستان و ارائه ایده اى براى برگزارى کنفرانس آشتى ملى در عراق، اتحادیه عرب با اعزام هیأتى به «بغداد» در صدد پر کردن خلأ ناشى از غیبت طولانى مدت خود در این کشور برآمده است. این هیأت که ریاست آن را معاون دبیر کل اتحادیه عرب برعهده دارد، قرار است مقدمات دیدار «عمرو موسى» دبیر کل این اتحادیه به عراق را نیز فراهم کند. پس از غیبت طولانى اتحادیه عرب در عراق که «هوشیار زیبارى» از آن گله کرده بود، این اتحادیه نسبت به تحولات این کشور در شرایطى که برگزارى همه پرسى قانون اساسى عراق، آن را پرحادثه و شاید جنجالى نشان مى دهد، حساس شده است.
تحرکات اتحاد عرب در قبال تحولات عراق با ابراز نگرانى این اتحادیه از وضعیت جارى عراق و انفجارآمیز خواندن آن از سوى دبیر کل اتحادیه عرب، توجه محافل سیاسى را به خود جلب کرده است. این در حالى است که در مدت زمانى که از حمله نظامى آمریکا به عراق و سقوط رژیم بعثى صدام حسین در این کشور مى گذرد، ارزیابى چندان مثبت و کارآمدى از سیاستهاى اتحادیه عرب در قبال عراق وجود ندارد. واقعیت آن است که اتحادیه عرب به عنوان نهادى برآمده از نیازها و ضرورتهاى جهان عرب با توجه به مقتضیات زمانى و مکانى سالهاى پس از جنگ جهانى دوم و اوایل دهه ۱۹۵۰ میلادى، غالباً در مسیر خواسته هاى دولتها و قدرتهاى جهان عرب قرار داشته است. این رویه سیاسى اتحادیه عرب نه تنها آن اتحادیه را در جایگاه ممتاز و بایسته خود قرار نداده است، بلکه وضعیت انفعالى آن باعث شد تا از نقش و دخالت آن در اختلافات و مشکلات جارى در جهان عرب به شدت کاسته شود. به همین جهت، هیچ اثرى از حضور اتحادیه عرب در ماجراجویى هایى که صدام حسین در طول زمامدارى خود بر عراق، آفرید و ضربه هایى که به وحدت و یکپارچگى ظاهرى اعراب وارد کرد، مشاهده نمى شود.
برخى کارشناسان، دور ماندن اتحادیه عرب از فضاى جدید سیاسى عراق پس از ساقط شدن حزب بعث و صدام حسین در این کشور را، ناشى از رویکرد سیاسى اتحادیه عرب به جریانات سیاسى عراق ووضعیت احزاب سنى در این کشور ارزیابى کرده اند. سکوت معنادار اتحادیه عرب در دوران حکومت صدام حسین و بعثى ها در عراق و پس از آن، حمایت از اعراب سنى و گروههایى که به بعثى ها و حزب بعث وفادارى نشان مى داده اند، ارزیابى منفى نسبت به اتحادیه عرب و نقش آن در تحولات عراق را افزایش داده است. با این حال، تحرک جدید اتحادیه عرب نسبت به تحولات عراق و وضعیت پیچیده و شاید نامشخص کنونى این کشور و ارائه طرح آشتى ملى از طریق برگزارى کنفرانسى در این زمینه با حضور جریانات سیاسى در عراق، با شک و تردیدهایى نزد محافل سیاسى همراه بوده است.
این تردیدها از آنجا افزایش مى یابد که دبیر کل اتحادیه عرب از قریب الوقوع بودن آغاز جنگ داخلى در عراق سخن گفته و نسبت به آن هشدار داده است. به همین دلیل، ناظران سیاسى، احتمال آنکه اتحادیه عرب با طرح برگزارى کنفرانس آشتى ملى در عراق، به امضاى پیمانى شبیه آنچه در «طائف» عربستان در سال ۱۹۸۹ امضا شد و به جنگ داخلى لبنان پایان داد، نظر داشته باشد، بعید نمى دانند. امضاى چنین پیمانى براى مهار اوضاع عراق، بى تردید، پاى طرفهاى دیگر خارجى البته از جنس کشورهاى عربى را به عراق بازخواهد کرد، که در صورت تحقق چنین امرى، بر کوه مشکلات سیاسى و امنیتى این کشور افزوده خواهد شد.