خدمات دولت اصلاحات

مجید انصاری
جنبش دوم خرداد موجب پیشرفت‌های بسیاری در حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور شد. قانونمداری از مطالبات بحقی بود که پس از تشکیل دولت اصلاحات برای تحقق آن تلاش‌های قابل توجهی صورت گرفت. سیدمحمد خاتمی برای نهادینه شدن قانونمداری در کشور تلاش کرد جایگاه روابط قانونی را تقویت کند تا از اعمال سلیقه‌های شخصی و غیرمتعارف جلوگیری به عمل آید. در همین راستا در زمان جنگ و بعد از آن به لحاظ ضرورت‌های پیش‌آمده، دولت‌های وقت می‌توانستند وجوهی غیر از بودجه سالانه دریافت کنند و آنها را در موارد ضروری استفاده کنند. وقتی دولت اصلاحات روی کار آمد، آقای خاتمی داوطلبانه بیان کردند که احتیاجی به استفاده از این منابع ندارند و باید هر بودجه‌ای ابتدا با نظر مجلس تصویب شود و اگر قرار است برای اموری خاص غیر از آنچه در بودجه پیش‌بینی شده، مصرف شود ابتدا باید از مجلس اجازه گرفته شود تا از این طریق بتوانیم بر روی آنها کنترل لازم را داشته باشیم. این دیدگاه برای مسئولان اجرایی در ابتدا بسیار جالب به نظر آمد اما از آنجا که این حرکت در راستای قانونمندی بود و باعث می‌شد دست همه برای رسیدگی به امور مالی باز شود، عده‌ای هم که از این طریق جلوی افراط‌هایشان گرفته می‌شد موافقت نشان ندادند. جناب خاتمی علاوه بر تصویب این قانون و استفاده نکردن از این موقعیت در مسائل دیگر هم که شخص رئیس‌جمهور دستش باز گذاشته می‌شد، به دنبال این بودند که این اختیارات بر اساس قانون باشد نه فراقانونی.
دولت خاتمی و جنبش اصلاحات یک جنبش قانونگرا با احترام به آزادی‌های فردی، اجتماعی و مدنی بود که این آزادی در عرصه مطبوعات خودش را نمایان کرده بود. بنده با قاطعیت به عنوان یک فرد مطلع که هم در مجلس و هم خارج از آن در جریان بودجه کشور بودم، معتقدم دولت اصلاحات بدون اینکه شعاری را در این زمینه مطرح کرده باشد نگاهی کاملاً‌ علمی به اقتصاد داشت. در دولت اصلاحات در این راستا تلاش می‌شد که امور اقتصادی کشور قانونی باشد و به همین خاطر برنامه سوم و چهارم تعیین شد و به مجلس ارائه شد که هر دو برنامه در بخش کمی دچار آسیب شد و همچنین جدول‌های پیوست برنامه حذف شد. علاوه بر آن برنامه چهارم نیز به حذف موضوعی که الان به عنوان هدفمند کردن یارانه‌ها مطرح شده است، انجامید. در آن برنامه آمده بود در طول پنج سال این طرح با شیب ملایم اجرا شود اما در آن تغییراتی صورت گرفت و بعد از شش سال می‌بینیم همان اهداف با تأخیر بیشتر قرار است اجرا شود. با نگاهی به گذشته و دوره اصلاحات متوجه خواهیم شد که خاتمی کار خود را با نفت بشکه‌ای 9 دلار آغاز کرد و در پایان کار با نفت بشکه‌ای حدود 32 دلار تمام کرد ولی با این درآمد کم ارزی توانستند به سمتی پیش بروند که کشور رو به بهبود رفت، مانند تحولاتی که در سرمایه‌گذاری، در صنعت و معدن، مسکن، کشاورزی و موارد دیگر صورت گرفت.
علاوه بر اینها کاهش نرخ تورم و بیکاری که بسیار مهم بود و همچنین اشتغال‌زایی بالا و اجرای زیرساخت‌های نرم‌افزاری گام‌های بلندی برداشته شد و در اصل 44 به این موارد پرداخته شده بود که تقدیم مجلس شد و پیش‌نویس آن در دولت خاتمی انجام شد و همچنین روابط خوبی که این دولت با تشخیص مصلحت داشت، باعث بهبودی در بسیاری از مسائل کشور شد. به طور کلی در آن دوران سرمایه‌گذاری خارجی در نفت و گاز به شدت افزایش پیدا کرد و بهره‌برداری از حوزه پارس جنوبی و همچنین همکاری با شرکت‌هایی مانند توتال که در مناطق نفتی و عسلویه اقدام به سرمایه‌گذاری کردند و علاوه بر اینها سرمایه‌گذاری اولیه و اصلی در رابطه با تأسیسات هسته‌ای در اصفهان و نطنز از کارهای اصلی در دولت اصلاحات بود که در راستای آن تلاش‌های قابل تقدیری صورت گرفت. علاوه بر این نکته مهم در زمینه‌های اقتصادی قوانین زیادی در آن زمان به مجلس داده می‌شد که باعث رونق اقتصادی و کسب و کار بود و همچنین به کاهش هزینه‌های دولت منجر می‌شد و علاوه بر آن قوانین مختلف مانند 144 ماده که دولت را موظف می‌کرد از دخالت‌های غیرضروری خود بکاهد.
در دولت اصلاحات کارهای بسیار بزرگی شکل گرفت که در مسیر اجرای برخی از آنها مانع‌تراشی‌هایی صورت گرفت. همچنین نکته دیگر این است که در زمان خاتمی در بخش محصولات کشاورزی و وسایل و لوازم خانگی و موارد دیگر سخت‌گیری در حوزه واردات بیشتر مورد تأکید بود و بیشتر تأکید بر این بود که احتیاجات مردم در داخل کشور تأمین شود که از این طریق کارخانه‌ها و مردم بیشتر فعال بودند. یکی از موارد بسیار مهم در آن زمان تقویت توان و بنیه پیمانکاران داخلی در بخش غیر دولتی بود و با اتخاذ سیاست‌های گوناگون، پیمانکاران قوی و قدر دست به کار شدند، از طریق شریک شدن با کمپانی‌های خارجی که باعث افزایش توان نیروهای داخلی می‌شود و برای امنیت کشور نیز مهم بود.
در خصوص زمینه‌های فرهنگی پیشرفت و توسعه داشته‌ایم به خصوص در زمینه‌های هنر، کتاب، ورزش و مطبوعات و با همه این موارد می‌توانیم با ارائه ارقام ثابت کنیم که ما در این زمینه‌ها پیروز بوده‌ایم و آسیب‌های کمتری داشته‌ایم با دستاوردهای بیشتر. البته نمی‌گویم هیچ نقصی نداشتیم زیرا این غیرممکن است. اما این نکته که جنبش دوم خرداد یک فرصت برای کشور بود که متأسفانه از ناحیه رقبا و مخالفان مورد بی‌مهری قرار گرفت و از این نعمت استفاده نشد، همچنین از ناحیه برخی از اصلاح‌طلبان یا جریانات مدعی اصلاح‌طلبی که خودسرانه کارهایی انجام دادند و شعارهایی هماهنگ‌نشده طراحی شد، باعث شد این جنبش خدشه‌دار شود ولی به عقیده بنده دولت اصلاحات کار خود را کرد و در مواردی که مهم و اساسی بود، نهادینه شده است و حتی رقبا هم به صورت نامشخص از آنها استفاده می‌کنند و اگر بخواهم بحثم را در یک کلام بگویم، این‌گونه می‌شود که دولت اصلاحات در زمینه‌های اقتصاد و سیاست‌های داخلی و خارجی بسیار خوب عمل کرد و همچنین زیرساخت‌های مناسب و کارآمد و سخت‌افزاری، نرم‌افزاری ایجاد کرد و به نظر بنده اصلاحات مانند چراغی روشن در راه رسیدن به موفقیت در کشور است.