حجاب ایرانی قابلیت جهانی شدن دارد

 امیر خالقیان
* فعالیت عمده انجمن زنان پژوهشگر مسلمان، مربوط به چیست؟
** انجمن زنان پژوهشگر مسلمان در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی واقع شده است، در واقع پژوهشگاه دارای یک گروه علمی به نام گروه بررسی مسائل زنان است و در کنار آن و از 12 سال پیش، انجمن زنان پژوهشگر مسلمان تاسیس شد و از آن زمان به عنوان یک Ngo به ثبت وزارت کشور رسید.
عمده فعالیت این انجمن در رابطه با زنان متخصص مسلمان ساکن خارج از ایران است و درباره مسائل آنها تحقیق می کند و سعی دارد که مشکلات آنها را رفع کند. خصوصا در مورد برخی شبهات در مورد حقوق زن و ... که انجمن یا خود جواب می دهد و یا از منابع حوزوی کمک می گیرد.
انجمن همچنین با تعداد زیادی Ngo دانشگاهی ارتباط و همکاری دارد، البته درباره مسائل مربوط به زنان.
انجمن جزوات و اظهارنظرهایی را به نمایندگی از سوی جمهوری اسلامی در کنفرانس ها و مجامع بین المللی عرضه می دارد و در این زمینه توفیقاتی داشته است، از جمله در تغییر وضع حقوق بشر زنان و کنوانسیون رفع تبعیض نظرات خاصی داشته که باعث جلب توجه مشارکت کنندگان به اعتقادات مترقی اسلامی ما شده است.
* در حال حاضر فعالیت اصلی انجمن راجع به چه موضوعی متمرکز شده است؟
** هدف اصلی انجمن بررسی یک مدل خاستگاه فلسفی - الهی؛ برای سنجش منزلت زن در یک جامعه اسلامی است. در همین راستا انجمن مقالات مختلفی را در تعدادی از مجلات منتشر کرده است. همچنین طرح هایی از جمله برگزاری یک دوره بین المللی با رویکرد مباحث اسلامی و بنیادی بود که سه ماه طول کشید و توانست حدود 60 نماینده از سازمان های غیردولتی را پوشش دهد. علاوه برآن جزواتی را به صورت فتوکپی (به علت محدودیت بودجه) و به مناسبت های مختلفی چاپ و تکثیر کرده ایم و با خیلی از انجمن های اسلامی و حتی غیر اسلامی در این زمینه ارتباطات و مراوداتی داریم که تاکنون موفق و مداوم بوده است.
در کنار آن، در فعالیت های دیگری چون همایش زن و فقرزدایی، تجلیل از خانواده های شهدای ناجا، تجلیل از کارکنان زن ناجا، بررسی افکار و آراء علامه سیده منیره الدین حسینی و ... شرکت داشته ایم، در همایش های گفتگو علم و دین، و همایش جهانی سازی وزن به عنوان همکار همایش فعالیت کرده ایم. در حال حاضر هم مشغول آماده سازی برگزاری همایش بین المللی علم و دین هستیم که انجمن همکار پژوهشی آن است.
انجمن به تازگی یک سایت تاسیس کرده است که امیدواریم به زودی بتوانیم تولیدات پژوهشی خود را از طریق آن، در دسترس علاقه مندان حوزه مطالعات زنان قرار دهیم.
* شرایط عضویت در انجمن شما چیست؟ بودجه شما چگونه تامین می شود؟
** خانم ها بایستی حداقل مدرک کارشناسی داشته و به موضوعات مربوط به زنان علاقه مند باشند.
* در مورد خواهران حوزوی چطور؟
** آنها هم می توانند عضو انجمن باشند. انجمن دارای دو دسته عضو وابسته و پیوسته است. اعضایی که در مورد موضوعات زنان مسلط و قوی هستند به صورت وابسته و بقیه به صورت عضو پیوسته هستند. که اعضاء پیوسته را برحسب علاقه آنها در کلاسها و کارگاههای آموزشی مان شرکت می دهیم.
بودجه هم به چند طریق تامین می شود، یکی از طریق دریافت سفارش انجام پروژه ها، تامین داوطلبانه بودجه توسط هیئت موسس و یک مقدار ناچیزی هم از طریق حق عضویت از اعضاء دریافت می شود.
* در حال حاضر اولویت پژوهشی انجمن چیست؟
** اکنون پژوهشگاه علوم انسانی توسط گروه بررسی مسائل زنان طرحی را با موضوع بررسی نیازسنجی اجتماعی زنان در دستور کار خود داده و انجمن در این طرح همکار است البته همانطور که می دانید مباحث زیادی در مورد مسائل زنان مطرح است، ولی به دلیل مشخص نبودن نیازها و اولویت اصلی زنان، پژوهشگاه این طرح را آغاز کرده است و فکر می کنم که حدود 6 ماه دیگر به پایان برسد و انشاءا...براساس نتایج این طرح، برنامه ریزی کلان انجمن برای 6 ماه دوم سال را تنظیم کنیم. غیر از این و در سطح بین المللی، اولویت ما درباره کنفرانس جهانی پکن و مباحث آن در مورد 12 حوزه نگران کننده مربوط به زنان است. البته علی رغم فشارهای سازمان ملل و دیگر نهادهای بین المللی مبنی بر پذیرش رویکردهای فمینیستی و ضد دینی، انجمن همچنان بر دیدگاه و رویکرد اسلامی خود درباره این مباحث، استوار است.
تعامل شما با گروههای مطالعات زنان دانشگاهی و غیردانشگاهی که بعضا ظاهر و رویکرد فمینیستی و ضد اسلامی دارند، چگونه است؟
ما با گروههای مختلفی در تماس هستیم برای مثال گروههای مطالعاتی دانشگاه تهران و الزهراء که قطب های علمی هستند.
البته انجمن زنان پژوهشگر مسلمان سابقه ای طولانی تر از این گروههای علمی دارد.
انجمن در سال 72 تاسیس شد و قبل از تاسیس، اکثر جمعیت ها و Ngo ها حالتی خیریه مانند داشتند.
* انجمن زنان پژوهشگر مسلمان به عنوان قدیمی ترین گروه مطالعات زنان، چه انتظاری از دولت و نهادهای آن دارد؟
** به علت تدوین نشدن آئین نامه سازمان غیردولتی و قانونی نشدن فعالیت هایشان، نمی توان در این باره نظر خاصی داد. و اگر چیزی گفته شود بیشتر یک نظر شخصی است.
پس از 4 سال وعده، از سوی وزارت کشور طرح خاصی در مورد چگونگی تعامل دولت با Ngo ها ارائه نشده است. از طرف دیگر انجمن جزئی از یک مجموعه بزرگ است و شبکه سازمان غیردولتی در حال کار کردن در مورد چگونگی تعامل دولت و Ngoها است. البته خود انجمن هم بحث هایی را در مورد خواسته ها و انتظارات یک Ngo در یک حکومت اسلامی را در دستور کار دارد و اگر اجازه بدهید. در فرصتی دیگر به این سئوال شما جواب داده شود.
* تاکنون انجمن چه فعالیت هایی در مورد موضوع حجاب (به عنوان مصونیت) انجام داده است؟ منظور از حجاب برتر، حدود شرعی و عرفی حجاب چیست؟
** انجمن به تناسب قدمت زیاد خود تاکنون بحث ها و فعالیت های زیادی در مورد حجاب انجام داده است.
اما در حال حاضر اهداف و برنامه های انجمن شامل چنین موضوعاتی نیست، اگرچه تاکنون هرجا بحثی راجع به حجاب پیش آمده، انجمن هم نظر داده است.
ولی اصولا کار اصلی انجمن، ساختن و تولید مدلی برای رسیدن زن به جایگاه مطلوب خود است و در این مدل موضوعات مختلفی مطرح می شود. این مدل زیربنا و پیش فرضهای دینی دارد و هدف آن ارائه روشهای کاربردی به منظور تعیین جایگاه مطلوب زن است. در این مدل راجع به تمام موضوعات بحث می شود، ولی اینکه درباره هر موضوع جداگانه بحث شود، ما به فعالیت هایی که در حوزه انجام شده اکتفا می کنیم و از همان منابع استفاده می کنیم.
* به نظر شما مسئله حجاب و رعایت آن در جامعه چگونه نهادینه می شود؟
** این موضوع به یک طرح بسیار مفصل نیاز دارد. این کار، کار بخش نامه نیست.
تجربه 27 ساله نشان داده است که تاثیر ندارد. من شخصا معتقدم که برخوردهای چکشی و این موضوع را جدای از موضوع های دیگر دیدن، خیلی نمی تواند مسئله را حل کند. حجاب با بقیه موضوعات فرهنگی مرتبط است و تا برای پذیرش احکام دینی و از جمله حجاب زمینه سازی نشود، تزریق آن به اشکال مختلف و از جمله شکل های انفعالی تاثیر چندانی ندارد.
منظور از رفتار انفعالی این است که مثلا غربی ها مدل هایی ضد دینی برای پوشش ارائه می دهند و در مقابل، آن مدل را کمی اصلاح کنیم، این شیوه عمل، شیوه مناسبی نیست و تاثیر چندانی نخواهد داشت.
اگر ما بخواهیم که حجاب در جامعه به صورتی که اعتقاد داریم و اوایل انقلاب وجود داشت، رعایت شود می بایستی اقدامی تاسیسی انجام دهیم.
* شما به لزوم کار تاسیسی در مورد حجاب اشاره کردید، این کار تاسیسی چیست و چگونه بایستی انجام شود؟
** به این معنا است که اول باید موضوع شناسی کرد. بایستی شرایط امروز کاملا مطالعه شود.
* چه ارگانها و یا چه کسانی باید این کار را بر عهده گیرند؟
** این کار متخصصان وکارشناسان است، از حوزه و دانشگاه نه از حالا، بلکه بایستی از 25 سال پیش، برای مطالعه زیربنائی نسبت به موضوعات مربوط به زنان و یا هر موضوع دیگر، مرکزی در دانشگاهها یا حوزه ها تاسیس می شد. و چنین مراکزی (درصورت ایجاد) باید طرحی را بدهند در مورد اینکه ما چگونه تدریجا اقداماتی انجام دهیم تا گرایش زنان و جوانان به سوی پذیرش قلبی دینی زیاد شود.
ما تا به حال دونوع رفتار را مشاهده کرده ایم، استفاده از زور و یا تسلیم و بی خیالی، که هیچ کدام درست نیست.
در مورد حجاب، فرهنگ حجاب مهم است. اگر یک زن، تمام حرکات و خصوصیات فرهنگی اش دم از پذیرش نظام فرهنگی غربی می زند و از طرف دیگر یک چادر روی سر گذاشته، این از نظر ما درست نیست. منظور ما از فرهنگ پوشش دینی این است که کل مدخل ها و نشان های نظام فرهنگی غرب در جامعه مسدود شود.
* اینکه ما می خواهیم کار تاسیسی کنیم، فعالیت ما باید فقط در محدوده ایران باشد یا بایستی برای کل کشورهای اسلامی چنین اقدامی انجام شود؟
** ما حتی ادعایی بالاتر داریم، این کار باید برای کل زنان دنیا صورت گیرد.
البته کار روی فرهنگ حجاب و پوشش کار یک روز و دو روز و حتی یک سال و دو سال نیست.
ما اگر اول انقلاب شروع می کردیم شاید تا ده سال پیش به نتیجه می رسیدیم و حالا هم حداقل 5 یا 6 سال کار می برد. اگر آن مدل کلی پوشش تولید شود، آن وقت بر طبق آن می توان گفت که چه نوع پوششی، برای چه کسی و در چه زمان و شرایطی، پوششی مناسب خواهد بود. این گونه نیست که مثلا یک فرم خاص از پوشش برای زنان ایران مناسب است. مثل همان چادر خاصی که دو سال است در مورد آن صحبت می شود . این چادر حتی برای یک هزارم زنان ایران استفاده نشده، چه برسد به اینکه بخواهد جهانی شود. اصلا وقتی فرمی برای حجاب پیشنهاد می شود، آن فرم باید باتوجه به شرایط خود زن ها در داخل کشور و بعد باتوجه به سطح بین المللی آن طراحی شود. لذا نوع پوشش مناسب، برای انواع کارها و شرایط متفاوت است و این تناسب را از همان مدل تاسیسی حجاب می گیریم.
ما معتقدیم که اگر بتوان دفاعی خوب از حجاب به معنای ساده پوشیدن کرد، چه بسا زنان غربی و غیر مسلمان هم ممکن است این نوع پوشش را انتخاب کنند. و حتی امکان دارد که در عرصه مد، این نوع از پوشش را به عنوان نوعی خاص از پوشش عرضه کرد ودر طراحی و تولید وارد یک رقابت جهانی شد.
* شما در مورد اهمیت ایجاد یک مدل کلی تاسیسی برای پوشش صحبت کردید، انجمن شما که قدیمی ترین Ngo درباره مطالعات زنان است چرا تاکنون در این زمینه اقدامی نکرده است؟
** چون به انجمن ما تا به حال چیزی سفارش نشده است. همانطور که می دانید انجمن زنان پژوهشگر مسلمان یک انجمن خصوصی است و بودجه ای برای این کار ندارد.
* خود انجمن تا به حال پیشنهادی نداده است؟
** ما اقلا 50 طرح را به سازمان های مختلف فرهنگی همچون صدا و سیما، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و ... ارائه کرده ایم، ما مجموعه این طرح های پیشنهادی را داریم، همه سازمانها ما را می شناسند ولی تا به حال هیچ کدام جوابی به ما نداده اند.
* این یک موضوع کوچک و ساده نیست که حالا چون جواب ندادند برویم سراغ یک موضوع دیگر، این بی اعتنایی را به جامعه اعلام نمی کنید؟
** چگونه اعلام کنیم خودتان بگوئید، کدام روزنامه حاضر است اعلام کند؟ اگر روزنامه رسالت طرح کند ما لیست طرح هایمان را با عناوین آن و سازمان های مخاطب در اختیار شما قرار می دهیم.
* فرهنگ حجاب مسئله ای بنیادین برای جامعه است و در این مورد ظاهرا به خاطر فشارهایی که بر شما وارد شده است، سکوت کرده اید؟
** حالا ما یک انجمن کوچک غیر دولتی هستیم. حتی در مورد بخش های تحقیقاتی دولتی که در زمینه های مختلفی پژوهش می کنند، شما هیچ وقت نمی بینید که نهادهای اجرائی بیایند این طرح های پژوهشی را مطالعه کرده و اجرا کنند. حال چه برسد به ما که یک انجمنی غیردولتی هستیم و هیچ وقت حرفمان به هیچ جا نرسیده است. برای مثال همین پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی که یک نهاد تحقیقاتی دولتی است، پژوهش های زیادی در زمینه های مختلف انجام داده است، ولی یک پل ارتباطی بین نهادهای پژوهشی و اجرایی وجود ندارد. و طرح های زیادی به اجرا در نمی آیند.
آخرین تجربه انجمن هم مربوط به همکاری با ناجا است. انجمن هر سال با ناجا برای برپایی نمایشگاه همکاری دارد. و ما به پیشنهاد معاونت اجتماعی ناجا با آنها جلسه ای برگزار کردیم. موضوع جلسه هم ارائه پیشنهادهایی در مورد چگونگی علاقه مند کردن جامعه و خصوصا زنان به پلیس و فعالیت های آن است اما وقتی برگشتیم ما را فراموش کردند و دیگر نپرسیدند که طرح های شما چه بود!
این نوع سازمان ها انتظارشان از برگزاری جلسه تعریف ، تمجید و تایید است و ما هنگامی که خلاءها و اشکالات آنها را عنوان می کنیم هیچ توجهی نمی کنند. توجه نمی کنند که باید کار کردن، چهره نظام را مخدوش می کنند.
* ظاهرا انجمن شما فقط با قشر نخبه رابطه دارد و با عموم مردم چندان رابطه ای ندارد ...؟
** انجمن ما یک انجمن پژوهشی با یک تعداد محدود از اعضاء است و مسلما توان چندانی برای ارتباط با عامه مردم ندارد.
* در پایان اگر صحبت خاصی دارید بیان کنید؟
** در اکثر نقاط دنیا بین نهادهای پژوهشی و جامعه ارتباط وجود دارد.
و هزینه تحقیقات به طرق مختلف از سوی جامعه تامین می شود و نتایج به جامعه ارائه می شود. ولی متاسفانه در ایران چنین رابطه ای وجود ندارد.در کشور ما بیشتر سازمان ها به دنبال تحقیقاتی هستند که خیلی وجهه علمی ندارند، تحقیقاتی که جنبه دکوری و تزئینی دارند.از طرف دیگر، تعداد زیادی از دیگر سازمان ها هستند که دستپاچه اند و خود را در بحران می بینند و می خواهند با اقدامات سریع و آنی از آن بحران خارج شوند. با این وضع این سازمان ها دیگر دنبال این نیستند که نتایج و اثرات تصمیمات خود را پیش بینی و بعد از آن بسنجند و فقط دنبال آن هستند که یک کاری را انجام دهند و مسئولیت از دوش آنها برداشته شود و مسائل هم تا حدی اصلاح شود.این وضعیت فقط در مورد مسائل مربوط به زنان نیست، بلکه حوزه علوم انسانی غالبا با چنین وضعی روبه رو است. و زیاد دنبال کارهای اصولی و زیربنائی نمی روند.
* با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.
** من هم از شما متشکرم