جوانان مسلمان در انگلیس

علی نورایی‌یگانه
در حال حاضر جوانان مسلمان در انگلستان با مسائل و مشکلات مختلفی رو به رو هستند ، از جمله گرایش به فرهنگ غرب ، افراطی گرای ، تضاد با والدین و... که در ذیل به تشریح آنها خواهیم پرداخت.
غرب‌گرایی
در حال حاضر بیشترین ترس مسلمانان ساکن در کشورهای غربی از این است که نسل جوانان آنان جذب فرهنگ غربی شده و نهایتا نه تنها میراث فرهنگی ، بلکه دین و ایمان خود را نیز از دست بدهند.
غربی شدن در بریتانیا از طرق مختلف انجام می گیرد. اولین راه وارد شدن نسل جوان به بازار کار این کشور است که طبیعتا وارد شدن به طبقه اجتماعی خاصی را در پی دارد حال خواه درآمد بالا باشد خواه پایین. عامل درآمد و بازار کار فرد را به طور ناخواسته از جامعه سنتی خود بریده و به دامن طبقات اجتماعی دیگر این کشور وارد می کند.
دومین عامل غربی شدن ، نظام آموزشی غیر مذهبی این کشور است. نسل جوان به دلیل ورود به نظام آموزشی این کشور بعد از مدتی در نظام سکولار سیاسی و اجتماعی حل می شوند. اطلاعات عمومی یک مسلمان در نظام آموزشی بریتانیا از نهاد سلطنت و تاریخ آن به مراتب بیش تر از اطلاعات وی درباره دین عموما و مذهب به طور خاص است. تجربه تاریخی نشان داده است که فرهنگ انگلیسی در مقایسه با فرهنگ های سنتی ، قومی و مذهبی مهاجران ، فرهنگ غالب بوده است. بنابراین فرهنگ های دیگر به راحتی و به مرور زمان در دل این فرهنگ غالب حل شده اند.
سومین عامل ، تاثیر گروه های رقیب در جامعه است. به هر حال نسل جوان مسلمان در بریتانیا چه در دوران تحصیلات ابتدایی و چه در دوره تحصیلات متوسطه تحت تاثیر یکی از گروه های فکری جامعه قرار می گیرد . بنابراین به راحتی نسل جوان را یکی از این جریان ها متاثر می سازد و در آن رفتارهای اجتماعی او ، از قبیل لباس پوشیدن ، غذا خوردن ، اعتیاد و... اثر غیر قابل انکار می گذارد.
عامل چهارم ، عامل زبان است. نسل جوان مسلمان به دلیل زندگی در کشوری با زبان بیگانه و قرار گرفتن در جریان نظام آموزشی این زبان در سنین پایین به راحتی زبان غالب را به عنوان زبان مادری فرا گرفته به تدریج سیر مطالعاتی آنها در همه زمینه ها به زبان غالب خواهد بود و این خود وسیله ای است برای دوری از فرهنگ و ادبیات سنتی.
آخرین عامل ، جامعه و تقریبا تمامی عوامل تشکیل دهنده فرهنگ آن از قبیل رسانه ها ، آداب و رسوم اجتماعی ، موسیقی تبلیغات و ... است که نقشی بسیار قوی در تغییر ماهیت فرهنگی نسل جوان مسلمان دارد. مجموعه عواملی که به آنها اشاره شد به راحتی قادرند ، نسل جوان را از میراث فرهنگی و سنتی ، بیگانه کرده و جذب فرهنگ غالب کنند.
2- تهدیدهای تاثیرگذاری بر جوانان مسلمان
اگر چه غربی شدن به سرعت در نسل جوان مسلمان ریشه دوانده است ، حقیقت تلخ در اینجاست که علی رغم میل شدید به غربی شدن ، جامعه انگلستان این نسل را از خود ندانسته و آن ها را بیگانه تلقی می نماید. البته جامعه انگلیس برای عدم پذیرش نسل جوان مسلمان به خود حق می دهد ، چرا که فرهنگ انگلیسی ، فرهنگی اروپایی با فرهنگ خاص خود می باشد ، ولی نسل جوان مسلمان در وهله اول اروپایی نبوده و در وهله دوم قسمتی از فرهنگ سنتی را با خود یدک می کشد ، بنابراین این نسل سرگردان نمی تواند درون این جامعه جذب شود ، حتی اگر با علاقه قلبی ، آنان را همراهی کند. این واقعیت تلخ را باید پذیرفت که نسل جوان مسلمان اگر چه به خوبی می داند که فرهنگ انگلیسی او را نخواهد پذیرفت ، اما سعی بیشتری می کند تا هر چه بهتر و بیش تر غرب زده شده تا شاید روزنه امیدی برای ورود ، جذب و پذیرش کامل در این جامعه بگشاید. علت عمده این تلاش بیگانگی کامل با فرهنگ قومی و سنتی خود آنهاست. این از خود بیگانگی نسل جوان در مقابل فرهنگ غالب ، عوارض سوء و بسیار دردناکی داشته است. نسل جوان به دلیل بیگانگی با فرهنگ قومی و سنتی همچنین عدم پذیرش در فرهنگ غالب ، احساس حقارت کرده و حتی در برخی موارد از اعلام و اظهار قوم ، مذهب و قبیله خود ابا می ورزیده است یا از نگه داری پدر و مادر پیر خود به دلیل همین احساس حقارت خودداری کرده و به راحتی آنان را ترک می کنند.
و اینها همه باعث شده تا نسل قدیم به اشتباه خود در مورد مهاجرت به بریتانیا اقرار کند. چنین شرایطی در سالیان گذشته باعث شده شالوده بسیاری از خانواده های مسلمان از هم بگسلد.
یکی از عواملی مهم دیگر که شکاف میان نسل قدیم و جدید را بیش تر کرده است ، ازدواج فرزندان پسر مسلمان با دختران انگلیسی است. اغلب این زنان زحمت درک ، فهم و شناخت فرهنگ سنتی و مذهبی خانواده شوهر را به خود نمی دهند و از همان ماه های اول ازدواج برخورد دو فرهنگ کاملا بیگانه با یک دیگر ، منجر به جدایی زود رس شده یا با جذب هر چه بیش تر شوهر به طرف فرهنگ غالب منتهی می شود. فرزندان این قبیل خانواده ها در محیطی نا مانوس و بدون تفاهم رشد کرده و از همان ابتدا در انتخاب فرهنگ و روش زندگی با مشکل رو به رو می شوند.
البته سرزنش ها تنها شامل حال جوانان نمی شود ، بلکه پدر و مادر نیز در خود بیگانگی آنان نقش به سزایی دارند. این امیدواری نیز وجود دارد که نسل جوان بتواند با رهبری صحیح به دامن فرهنگ سنتی خود باز گردد ، ولی مشکل اصلی دقیقا در همین جا نهفته است ، زیرا نه معلم و مربی خوبی برای این امر وجود دارد و نه رهبری کامل و مشخصی. البته علت عمده نا آگاهی جوانان از اسلام بیش تر از درون جامعه اسلامی ناشی می شود تا از بیرون آن. جوان ، چه در خانه و چه در مسجد ، با آموزش و استدلال و تبیین مسائل اسلامی رو به رو نبوده و چون پاسخی برای نیاز های فکری و اعتقادی خود نمی یابد به ناچار از اسلام رو گردان می شود. برخی اوقات نیز جوانان چنان سرخورده می شوند که حتی متاسفانه به سوی روش های خشونت آمیز و قتل وکشتار بی رحمانه دیگران برای تخلیه روانی و سرخوردگی اعتقادی خود نیز پیش می رود.
آن چه مسلم است ، روابط جنسی قبل از ازدواج در اسلام مشروعیت نداشته و حرام است ، ولی نسل جوان در شرایط فعلی نه موقعیت ازدواج به موقع را دارد و نه بافت خانوادگی قادر به حل مشکل جسمی و روانی اوست. از دیگر سو جامعه مسلمانان انگلیس نیز نتوانسته نیروی جوانان را در مشاغل مفید به کار گیرد ، بنابراین جوان نیرو و انرژی خود را در بازار مکاره غرب صرف می کند.
اگر چه رسانه های گروهی این کشور علنا در پی ایجاد تنفر و بدبینی نسبت به جامعه مسلمانان این کشور می باشند اما جالب توجه است ، بر اساس تحقیقاتی که اخیرا از سوی کلیساهای این کشور صورت پذیرفت این گونه بیان شده است که هم اکنون تعداد مسلمانان این کشور بر مسیحیان معتقد به کلیسا فزونی یافته است.
3- تضاد با والدین
در محیط خانواده های مسلمانان مهاجر ، والدین از جهات مختلف در تضاد با فرزندان به سر می برند . از یک سو فرزندان در محیطی خارج از محیط تربیتی والدین به آموزش مشغولند و از سوی دیگر سطح سواد و معلومات آنان از مرز تحصیلات نوعا ابتدایی والدین بیش تر است. از طرف دیگر محیط آموزشی جدید سوال های فراوانی برای فرزندان به وجود آورده است که والدین از پاسخ دادن به آنها عاجز هستند و به همین دلیل نسل جوان خود جویای یافتن راه حل برای زندگی آن هم در محیط جدید شده است . بسیاری از آنان در جست و جوی راه حل هایی هستند که بتوانند آنان را ضمن حفظ وابستگی های خود به اسلام آماده زندگی کردن در شرایط جدید بنماید.
در همین مورد قرآن و حدیث به عنوان دو منبع اصلی رسیدن به راه حل در نظر گرفته شده است و گروه های مطالعاتی می کوشند تفسیر و تبیین مفاهیم قرآنی و حدیث را برابر نیازمندی های روز دسته بندی کرده و به آن نظم و سیاق روشنی ببخشند.
در دهه 1980 کلاس های آموزشی زبان عربی در مراکز اسلامی و مساجد رشد سریع و غیر قابل تصوری داشته است و بسیاری از دانشجویان رشته های انسانی در انگلستان ، رشته زبان و ادبیات عرب را برای خود برگزیده اند. در حال حاضر تقریبا بیش از %50 دانشجویان رشته زبان عربی دانشگاه ها را مسلمانان تشکیل می دهند در حالی که در دو دهه قبل از آن تقریبا آمار مسلمانان در این رشته ها یا بسیار پایین بوده و یا اصلا وجود نداشته است.
تاثیر انقلاب اسلامی ایران در جوانان مسلمان بریتانیا
کارشناسان جوامع مسلمان انگلیس می گویند : جوانان مسلمان زمانی رشد کرده اند که جنبش های اسلامی در سطح جهانی احیا گشته و جرقه آن را انقلاب ایران در سال 1979 زده است و در مبارزه بعدی در الجزیره ، لبنان ، بوسنی و نقاط دیگر انعکاس یافته است.
آنان می گویند : ما نتیجه گرفتیم که “امام خمینی” دقیقا همان روش های پیغمبر (ص) را دنبال می کرد ، به عبارت دیگر این انقلاب ریشه های اسلامی داشت ، نه ریشه های غربی.
جوانان شیعه در انگلستان
تعداد شیعیان انگلستان به چند صد هزار نفر می رسد و حداقل چهارصد هزار شیعه از لبنانی ها ، هندی ها ، ایرانی ها ، پاکستانی ها و اکراد در این کشور وجود دارند که مساجد ، حسینیه ها و مراکز اسلامی و جمعیت های فرهنگی و دینی تاسیس کرده اند. منطقه “ بیرمنگام “ از نقاطی است که عمده جمعیت شیعیان در آن زندگی می کنند. در بریتانیا مراکز اسلامی متعددی وجود دارد. به طوری که در شهر لندن بیش از یازده مسجد وجود دارد که در آن جا شیعیان فعالیت دارند. سازمان ها و مراکز شیعه گوناگونی نیز وجود دارد.
به اعتقاد برخی کارشناسان جوامع مسلمان انگلستان جوانان شیعه این کشور در معرض مسخ عقیدتی و اخلاقی اند. از آن جا که هزاران دانشجو برای تکمیل تحصیلات خود به دانشگاهها روی می آورند اما منابع و کتاب های شیعی برای آنها فراهم نیست.
بنابراین چنانچه روند کنونی - که رها نمودن این نسل و عدم توجه به مسائل مطروحه در میان آنان می باشد - تداوم یابد مشکلات بیش تری پدید خواهد آمد. این در حالی است که عربستان سعودی صاحب تعداد زیادی روزنامه ها و مجلات مهم می باشد و دارای کانال تلویزیونی است در حالی که شیعیان فاقد نشریه ، مجله و کانال تلویزیونی هستند.
وضعیت آموزش جوانان شیعه
در لندن دانشگاهی به نام دانشگاه جهانی اسلامی وجود دارد که دکتر محمد علی شهرستانی آن را تاسیس کرده است. اما همه دانشجویان روزانه در آن حضور پیدا نمی کنند. استادان شیعه در بسیاری از دانشگاه های بریتانیا تدریس می کنند و وضعیت این دانشگاه چندان مطلوب نیست. اما امکانات بالقوه زیادی برای استفاده وجود دارد که به علت عدم وجود روش بررسی شده ای جهت به کارگیری این ذخایر و توانمندی ها بلا استفاده مانده اند. البته موسسه های شیعی دیگری ، مثل مرکز “ خوجه ها “ به رهبری “ شیخ ملا اصغر “ وجود دارد که با استفاده از اموال شیعیان مدرسه ای برای پسران و دختران تاسیس کرده اند ، ولی شیعیان کم درآمد از استفاده این مدارس محروم شده اند ، به علت آن که شهریه آن بالا است. در مقایسه با مراکز سنی چون دانشکده “ فهد “ وضعیت این موسسه جایگاه نگران کننده ای دارد . دانشکده فهد برخی از دانشجویان را مجانا می پذیرد ، در حالی که مدرسه ای که از سهم امام تشکیل شده ، شیعه را نمی پذیرد ، مگر 1100 پوند برای یک سال تحصیلی بپردازند.
وضعیت اعتقادی جوانان شیعه
حضور جوانان شیعه در ایام محرم نشان می دهد که وضعیت اعتقادی آنها بحرانی نیست ، به عنوان مثال زمانی که امام خمینی (قدس ) حکم ارتداد سلمان رشدی را صادر کردند ، حضور مسلمان ها و جوانان در راهپیمایی لندن قابل توجه بود ، گر چه دولت سعودی ، نشریات و کتبی که از شیعه و عقاید شیعیان ، افکار گمراه کننده را رواج می دهند چاپ می کند.
یکی از راه حل های مفید حفظ ارتباط جوانان با سنن اصیل و غیر خرافی و مخصوصا فرهنگ خود ، فراهم آوردن زمینه های اجرایی چاپ و انتشار روزنامه هایی به زبان مادری آنان می باشد که هم منبعی برای تغذیه روحی و فکری مسلمانان عموما و جوانان به طور اخص بوده و هم عامل و ارگانی برای ارتباط مستمر و مستقیم با اقشار مختلف جامعه مسلمانان خواهد بود.
دوم آن که یک نماینده دینی از جانب رهبری صالح اسلامی فرستاده شود تا با مراکز علما و جمعیت های اسلامی ارتباط برقرار کند و تنشی میان گروه ها و جریان های شیعه ایجاد نشود.