عراق و بحران تشکیل دولت (بخش اول)

بیش از پنج ماه از انتخابات پارلمانی عراق می‌گذرد؛ انتخاباتی که باید دولت جدید این کشور را تعیین می‌کرد، اما طی این مدت جریان‌های سیاسی در دستیابی به یک تفاهم توفیقی نیافته‌اند و در مقابل، یکدیگر را متهم به کارشکنی کرده‌اند.
از همان اولین روزهای بعد از انتخابات در اواسط اسفند پارسال گذشته، تلاش‌ها برای ایجاد ائتلاف‌هایی که بتواند بزرگترین فراکسیون پارلمانی را تشکیل دهد، آغاز شد.
رایزنی در پی رایزنی، گفت‌وگوهای فشرده و کشمکش‌های رسانه‌ای، نه فقط هنوز به سرانجامی نرسیده، بلکه ابعاد پیچیده‌تری هم پیدا کرده است.
«العراقیه» به یک شیوه، «ائتلاف دولت قانون» به نوعی، «ائتلاف ملی»، جریان صدر، کردها و دیگر گروه‌ها نیز هر یک به شکلی، دیگری را متهم می‌کند و کمی آن سوتر از میدان سیاست، در حوزه رسانه هم هریک به میزان وابستگی خود، جریان رقیب را متهم می‌کند و در این میان گاهی نیز پای کشورهای دیگر به میان می‌آید.
رسانه‌ها و کارشناسان مستقل عراقی، عمدتاً آمریکا و برخی کشورهای عرب منطقه را عامل ناکامی‌های داخلی دراین کشور می‌دانند. حتی در چند سال اخیر، مدارک و اسناد زیادی از مداخلات این کشور در عرصه سیاست عراق فاش شده است.
برخی رسانه‌های وابسته به فهرست العراقیه به رهبری «ایاد علاوی» نیز ایران را به دخالت در موضوع تشکیل دولت در این کشور متهم کرده‌اند.
حسن دانایی‌فرد، سفیر جدید ایران در عراق، طی روزهای اخیر، برخی ادعاها در خصوص دخالت ایران در موضوع تشکیل دولت عراق را رد کرد و حق ایران دانست که از طرف‌هایی که ایران را متهم کرده‌اند، در مراجع قضایی شکایت کند.
علاوه بر برخی احزاب وابسته عراقی، یکی از طرف‌هایی که معمولاً جمهوری اسلامی ایران را به دخالت در امور امنیتی متهم می‌کنند، فرماندهان نظامیان آمریکایی هستند، اما گویا در مسائل سیاسی عراق، اخیراً خود آمریکایی‌ها نیز به‌طور دائم در معرض اتهام قرار می‌گیرند.
روزنامه «الاتحاد» از یک مقام مسئول در بخش رسانه‌ای سفارت آمریکا در بغداد نقل می‌کند که این کشور هرگونه حمایت آمریکا از نامزدهای تصدی پست نخست‌وزیری یا حمایت از یک گروه سیاسی خاص را به شدت رد می‌کند.
ناظران مسائل عراق، نقش و مداخلات آمریکا درعراق را به دلیل حضور نظامی و اشغال این کشور غیرقابل انکار می‌دانند. همچنین برخی مدارک و اسناد از دخالت برخی کشورهای عرب منطقه در امور داخلی عراق حاکی است.
با این همه، نمی‌توان نقش جریان‌های سیاسی عراق را در ناکامی‌های سیاسی پنج ماه گذشته، نادیده گرفت.
در همین دو روز گذشته، «محمد علاوی» از اعضای تشکل العراقیه، از وجوه اختلاف و اشتراک جریان متبوع خود با سایر احزاب و تشکل‌ها سخن گفته است؛ نقاط اشتراک فراوان با ائتلاف ملی و کردها و نبودِ اشتراک با ائتلاف دولت قانون.
او گفته است با اصرار ائتلاف دولت قانون بر کاندیداتوری «نوری مالکی» برای تصدی پست نخست وزیری، امکان پیوستن ما به ائتلاف ملی عراق و ائتلاف کردستان و ایجاد بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی و تشکیل دولت وجود دارد.
این درحالی است که به گزارش روزنامه «الصباح»، منابع آگاه گزارش داده‌اند در هفته‌های گذشته، بین رئیس ائتلاف دولت قانون و رئیس تشکل العراقیه، چهار نامه رد و بدل شده است.
آخرین دیدار ایاد علاوی و نوری مالکی نیز به مدت سه ساعت در فضای بسته انجام شد، اما در پایان، رسانه‌ها خبر دادند که این مذاکرات فشرده، هیچ توافقی را در پی نداشت.
از سوی دیگر، «الشرق الاوسط» به نقل از منابع آگاه عراقی در دمشق، از شرط و شروط «صدری‌ها» انتقاد کرده که به ادعای این منابع، مانع از تشکیل دولت عراق بوده است.
این منابع مدعی شده‌اند که ایران جریان صدر را برای طرح خواست‌های خود تشویق می‌کند.
این موضوع، دکتر علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر معظم رهبری را که در آن زمان در دمشق به سر می‌برد، به واکنش در برابر این ادعاها واداشت.
وی ضمن رد این اتهامات، یادآور شد که خبر حمایت ایران از یک گروه علیه گروه دیگر، نادرست و عاری از صحت است.
در چنین شرایطی، مجلس اعلای اسلامی عراق، سه راه‌حل برای برون‌رفت از بحران تشکیل دولت مطرح کرد.
«الخفاجی» از اعضای مجلس اعلای اسلامی در مورد جزئیات این راه‌حل‌ها گفت:
* اولین راه حل به هم پیوستن ائتلاف دولت قانون و العراقیه به یکدیگر و دعوت از دیگر گروه‌های سیاسی برای پیوستن به آنها و تشکیل دولت است.
* راه حل دوم پیوستن تشکل العراقیه و ائتلاف ملی عراق به یکدیگر و پیوستن دیگر گروه‌های سیاسی به آن است. از دیدگاه ما این ائتلاف در تشکیل کابینه موفق خواهد شد.
* و سرانجام راه حل سوم، درخواست از آیت‌الله العظمی سیستانی برای حل اختلافات گروه‌های سیاسی و زمینه‌سازی برای تشکیل دولت است.
اکنون به نظر می‌رسد که جریان‌های سیاسی عراق باید به جای اتهام‌زنی به یکدیگر و طرف‌های خارجی، برای جلوگیری از ایجاد بحران‌های شدیدتر امنیتی و سیاسی دراین کشور، هرچه سریع‌تر به توافقی اصولی بر سر تشکیل دولت برسند، چرا که ادامه این وضع با ایجاد یک خلأ امنیتی، می‌تواند دستاوردهای سال‌های اخیر این کشور را مخدوش کند.
علاوه بر این، تأخیر بیشتر در تشکیل دولت عراق، زمینه‌های دخالت بیشتر نیروهای خارجی، بویژه اشغالگران و برخی کشورهای عرب منطقه در پرونده سیاسی این کشور را فراهم می‌کند.
البته نباید این موضوع را نادیده گرفت که گره پیچیده صحنه سیاسی عراق، علل و ریشه‌هایی دارد که بخش‌های عمده آن را باید در برخی کشورهای عرب منطقه و نیز اشغالگران آمریکایی جستجو کرد.
کارشکنی‌ها
در همین رابطه، یک عضو ائتلاف کردستان عراق با بیان اینکه معضل تشکیل دولت جدید عراق، راه‌حل خیلی ساده‌ای دارد گفت: گروه‌های سیاسی عراق در دستیابی به توافق برای پایان دادن به بحران تشکیل دولت، ناتوان هستند که این موضوع سبب پیچیده‌تر شدن وضع و وارد شدن کشور به بحران واقعی شده است.
«محمود عثمان» عضو ائتلاف کردستان عراق درباره دلایل تأخیر در تشکیل دولت جدید عراق گفت: این موضوع دلایل مختلفی دارد، مثلاً شفاف نبودن برخی مفاد قانون اساسی عراق برای شناخت فراکسیون اکثریت و اقلیت. دلیل دیگر این است که گروه‌ها درباره اینکه چه کسی و چگونه دولت را تشکیل دهد، توافق ندارند. مشکلات اتحاد ملی و معرفی نشدن نامزد نهایی آنها برای نخست‌وزیری و دخالت‌های خارجی هم از دیگر دلایل تأخیر در تشکیل دولت هستند، بنابراین دلایل مختلفی در این زمینه وجود دارد که سبب پیچیده‌تر شدن اوضاع و تأخیر در تشکیل دولت شده است.
راه خروج از بحران
سیاستمدار کرد عراقی درباره راه‌حل تشکیل دولت جدید گفت: راه‌حل خیلی ساده است و آن اینکه تمامی گروه‌های پیروز انتخابات در پارلمان دور هم جمع شوند؛ ابتدا رئیس پارلمان و سپس رئیس‌جمهوری را انتخاب و آنگاه فراکسیون اکثریت و اقلیت را مشخص کنند تا فراکسیون اکثریت، مأمور تشکیل دولت شود.
وی افزود: نکته‌ای که خیلی عجیب و شگفت‌آور است، مانع‌تراشی فراکسیون‌ها در برابر برگزاری نشست پارلمان است. آنها نمی‌گذارند پارلمان تشکیل شود و گروه‌های سیاسی، خود به مانعی در برابر پارلمان و قانون اساسی تبدیل شده‌اند که این رفتار غیرمنطقی و غیرقابل قبول است، در حالی که راه حل خیلی ساده است. همه در پارلمان دور هم جمع شوند و فراکسیون اکثریت و اقلیت را مشخص کنند.
محمود عثمان گفت: اگر اتحاد ملی واقعاً فراکسیونی منسجم و متحد و هماهنگ است و می‌تواند نامزدی برای تشکیل دولت معرفی کند، پس آنها فراکسیون اکثریت هستند. اما همچنان اختلاف میان گروه‌های تشکیل‌دهنده این فراکسیون وجود دارد. ظاهراً تا هنگامی که آنها با یکدیگر اختلاف دارند، فراکسیون العراقیه باید مأمور تشکیل دولت شود و اگر نتوانست در یک ماه دولت تشکیل دهد، گروه دیگری مأمور این کار می‌شود.
به گفته وی، اتحاد ملی و العراقیه نتوانسته‌اند برای تشکیل دولت به توافق برسند و همچنان با یکدیگر اختلاف دارند، بنابراین خود این گروه‌ها به مانعی در برابر تشکیل دولت تبدیل شده‌اند که این امر شرایط غیرقابل قبولی را به‌وجود آورده است.
پیشنهاد کردها
محمود عثمان درباره پیشنهاد و راهکار کردها برای خروج از بن‌بست کنونی گفت: ما روابط حسنه‌ای با تمامی گروه‌ها داریم و با هیچ گروهی خط قرمز نداریم. از هیچ گروهی بر ضد گروه دیگر جانبداری نمی‌کنیم و با تمامی گروه‌های سیاسی صحبت می‌کنیم. طرح و برنامه ما در اصل، ارائه پیشنهادهایی برای نزدیک کردن گروه‌ها به یکدیگر است.
این عضو مطرح ائتلاف کردستان افزود: چند ماه ارزشمند را از دست دادیم. این بحث و جدل و کشمکش که این گروه باید دولت را تشکیل دهد یا آن گروه، چه نتیجه‌ای داشته است؟ این وضع قابل قبول نیست. از طرفی، دخالت برخی کشورها از جمله آمریکا و حتی سازمان ملل متحد، شرایط را پیچیده‌تر کرده است. ادامه دارد...