چالش انتخابات ترکیه

سهیلا محمدیان ، کارشناس مسائل ترکیه

* جایگاه اسلامگرایان در جریان رقابت انتخابات ریاست جمهوری ترکیه چگونه است؟

** بنابر قانون اساسی ترکیه ، رئیس جمهوری از سوی پارلمان این کشور برگزیده می‌شود . در حال حاضر هم اکثریت کرسی‌های پارلمانی در اختیار حزب عدالت و توسعه ( و یا AKP ) است و این احتمال وجود دارد که « رجب طیب اردوغان » ، نخست وزیر و رهبر حزب عدالت و توسعه خود را به عنوان نامزد معرفی کند . به احتمال زیاد از آنجا که اکثریت کرسی‌‌های پارلمانی در اختیار AKP است ، یکی از شخصیت‌های مطرح این حزب به عنوان رئیس جمهوری انتخاب خواهد شد . البته ممکن است برخی از نمایندگان حزب جمهوریخواه خلق ترکیه ( CHP ) به عنوان بزرگ‌ترین حزب اپوزیسیون در پارلمان به نشانه اعتراض ، در جریان این انتخابات حضور نداشته و یا رای منفی به نامزدهای AKP بدهند اما همان طور که روسای پیشین پارلمان ترکیه هم متذکر شده‌اند در انتخابات مربوط به انتخابات رئیس جمهوری در پارلمان حضور 184 نماینده برای شروع انتخابات کافی است که در این صورت حضور نمایندگان AKP در جریان انتخابات برای برگزیدن رئیس جمهوری جدید کفایت می‌کند . اما راهیابی شخصیتی سیاسی از AKP همچون اردوغان به کاخ « چانکایا » به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فکری محافل سیاسی و نظامی لائیک تبدیل شده است.

در واقع برای لائیک‌ها حضور رئیس جمهوری با تمایلات اسلامی و همسری محجبه در کاخ چانکایا غیرقابل تصور است . در دوران حضور « احمد نجدت سزر » رئیس جمهوری فعلی ترکیه ، وی هیچگاه از همسران محجبه مقام‌های بلند پایه دولتی و مملکتی برای شرکت در مراسم یا میهمانی‌های رسمی و غیررسمی در کاخ چانکایا دعوت نکرده و به علاوه بنا بر قانون اساسی ترکیه ، رئیس جمهوری ، فرمانده کل قوا نیز می‌باشد و طبق قانون افسران ارتش نباید همسران محجبه داشته باشند . بنابراین کسب مقام ریاست جمهوری از سوی هر شخصیتی از AKP که دارای گرایش‌های اسلامی و همسری محجبه باشد ، به عنوان چالش جدی برای لائیک‌ها و امرای نظامی ترکیه که خود را حافظ اصول لائیسم می‌دانند مبدل شده است .

* واکنش احتمالی ارتش به عنوان تضمین‌کننده بقای نظام لائیک ترکیه در این مناقشه چگونه قابل ارزیابی است؟

** ژنرال بیوگ آنیست ، رئیس ستاد ارتش ترکیه در اقدامی غیرمترقبه کنفرانس مطبوعاتی برگزار می‌کند و طی آن ابراز امیدواری می‌نماید که فردی لائیک به ریاست جمهوری انتخاب شود . این اقدام وی در واقع به منزله هشداری است که به پارلمان ترکیه داده است.

اما بلینت آرینچ ، رئیس پارلمان ترکیه در واکنش تندی تصریح کرد که اراده و مشروعیت پارلمان برای انتخابات رئیس جمهوری غیرقابل بحث است و کسی نمی‌تواند خود را شریک اراده پارلمان ببیند . این مناقشات لفظی نشان می‌دهد که دو طرف از آمادگی لازم برای انعطاف در برابر یکدیگر برخوردار نیستند و از هم اکنون می‌توان پیش‌بینی کرد که در صورت انتخاب فردی با گرایش‌های اسلامی به عنوان رئیس  جمهور ، ارتش ترکیه به شدت مداخلات خود را در امور سیاسی از طریق ابزارها و اهرم‌هایی که دارد افزایش خواهد داد با توجه به اینکه در حال حاضر نیمی از اعضای شورای امنیت ملی ترکیه را رهبران نظامی تشکیل می‌دهند ، همچنین در اینجا بحث دولت در سایه نیز مطرح است که در پشت پرده به نوعی هدایتگر برخی تحولات سیاسی کشور می‌باشد . دولتی که پیش از این سلیمان دمیرل ، رئیس جمهور پیشین ، بلنت اجویت ، نخست وزیر فقید و در حال حاضر اردوغان نخست وزیر ترکیه نیز به وجود و اقتدار دولت در سایه ، اذعان دارند . از این رو بحث انتخابات پارلمان که در ترکیه در پیش است ، اهمیت خاصی می‌یابد و لائیک‌ها تمامی تلاش‌های خود را به کار خواهند بست که ترکیب پارلمان را به نفع خود تغییر دهند تا به این ترتیب 3 پست مهم کشور یعنی ریاست جمهوری، نخست وزیری و ریاست مجلس یکسره از اختیار «AKP» خارج گردد.