پیامد بازداشت ملوانان انگلیسی

علی صالح‌آبادی

ورود دریانوردان به آب‌های یک کشور، موضوعی حقوقی است و نه سیاسی یا نظامی. معمولا از طریق صلح‌آمیز و با نشان دادن پرچم و دیگر علایم هشداردهنده متجاوزان را از قلمرو آبی بیرون می‌کنند. موضوع بازداشت 15 ملوان انگلیسی توسط نیروهای دریایی سپاه پاسداران که 12 روز به طول انجامید، مهم‌ترین رویداد سیاسی دو هفته اخیر در جهان بود. در این یادداشت تلاش می‌شود پیامد این رویداد بی‌سابقه مورد بررسی قرار گیرد:

1- وظیفه نیروهای نظامی، حراست از تمامیت است نه دخالت در امور سیاسی و یا ورود به مناقشات سیاسی و یا حزبی. لذا هر اقدامی که این نیروها در راستای حفظ و حراست از مرزهای زمینی و هوایی انجام دهند، امری پسندیده و در خور تحسین است. ایرانی‌ها نسبت به تاریخ کهن و یکپارچگی کشورشان بسیار حساس هستند و به همین دلیل خاطره جدا شدن تعدادی از شهرها و سرزمینشان در حدود 170 سال پیش در قالب قطع‌نامه‌های گلستان و ترکمنچای و جدایی بحرین از ایران را حدود چهار دهه پیش از یاد نبرده‌اند و در سال‌های اخیر هم چالش بر سر چگونگی تقسیم رژیم حقوقی دریای خزر که قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق استفاده از آن بین دو کشور ایران و شوروی به صورت مشاع بوده، پایان نیافته است.

2- بازداشت 15 ملوان انگلیسی باعث شد تا از سوی شورای امنیت بیانیه‌ای علیه ایران صادر شود. همچنین اتحادیه اروپا بیانیه‌ مشابهی علیه ایران انتشار داد که هرچند برخی از مقامات صدور قطع‌نامه و بیانیه‌ها را بی‌ارزش می‌دانند، اما در روابط بین‌المللی باید پذیرفت که هر اقدامی که از سوی سازمان‌های بین‌المللی، اتحادیه‌ها و یک یا چند کشور علیه کشوری صورت گیرد دارای تاثیر منفی در مناسبات سیاسی، اقتصادی و بازرگانی است. بنابراین چنانچه در همان روز نخست این مساله حل ‌و فصل می‌شد، مزیت و منافع آن بیش‌تر از دستاورد پس از 12 روز بود.

3- آمریکا و انگلیس که وارد چهارمین سال حضور در عراق شده‌اند، به دلیل تشدید مخالفت‌ها با حضورشان در این کشور به خاطر تلفات انسانی و خسارات مالی که متحمل می‌شوند محبوبیت‌شان نزد افکار عمومی روبه افول است و تلاش می‌کنند برای پاسخگویی به معترضان، عوامل خارجی از جمله اقدامات ایران را در ناکامی‌هایشان مقصر بدانند.

4- پس از کنفرانس‌های مکه و ریاض و احیای طرح صلح غربی که نخستین بار در سال 2002 مطرح شد و در کنفرانس اخیر ریاض بر آن تاکید شد، ملک عبدا... پادشاه عربستان حضور نظامی آمریکا و انگلیس در عراق را اشغال غیر مشروع‌ نامید. تصمیم کنفرانس ریاض مبنی بر رسمیت شناختن اسرائیل در قبال تشکیل دولت موقت فلسطین و بازگشت آوارگان و خروج اسرائیل از اراضی اشغال شده در سال 1967 به نظر می‌رسد خاورمیانه در حال تغییر و تحول است و دیپلماسی هوشمندانه ایران در شکل‌گیری خاورمیانه جدید می‌تواند موثر باشد و به زیان انلگیس و آمریکا تمام شود. بازداشت ملوان‌های انگلیسی بهانه‌ای به دست شبکه قدرتمند رسانه‌های غربی داد تا ایران را برای دنیا خطرناک نشان دهند و از این منظر حضور نامشروعشان را در خاورمیانه موجه جلوه دهند. عقل سیاسی و علم سیاست به سیاستمداران دیکته می‌کند که با استفاده از همزیستی مسالمت‌آمیز برای تامین منافع ملی و دستیابی به امنیت پایدار در عرصه جهانی از مخالفان خود بکاهند و بر دوستان بیفزایند نه این که موضعگیری‌ها به گونه‌ای باشد که یک سناتور آمریکایی بگوید ایجاد اجماع علیه ایران برای ما بسیار کار دشواری بود، اما رفتار ایران این مشکل را برای ما حل کرد.

5- آزادی ملوانان هرچند با تاخیر صورت گرفت به‌رغم انتقاد به شیوه و شکل آن که نیاز به بحث جداگانه‌ای دارد، نشان داد که در ایران در برابر افراطیون عقلانیت و بلوغ سیاسی وجود دارد، اما بهتر بود که آزادی گروگان‌ها پس از اتمام ضرب‌الاجل 48 ساعته تونی بلر، نخست‌ وزیر انگلیس 24 ساعت قبل از آزادی ملوان‌ها در گفت‌وگو با رادیو گلاسکو در اسکاتلند گفت. (1)

48 ساعت آینده حساس خواهد بود. وی با اظهار آگاهی از سخنان علی لاریجانی، دبیر شواری عالی امنیت ملی ایران گفت: «که چشم‌انداز مثبتی درحال وقوع است، اما مهمترین مساله بازگشت ملوانان است. بلر افزود: دو راه مشخص پیش‌رو است. یکی این که موضوع از طریق مسالمت‌‌جویانه حل‌ و فصل شود و درها برای راه دیپلماتیک باز است. دیگر این که بریتانیا نشان دهد اگر چنین راه‌حلی امکان‌پذیر نشود، ناچار خواهد شد موضع سختی اتخاذ کند و روز به روز بر شدت موضع‌گیری‌ خود بیفزاید.

6- اگر به رویدادها و مسایل در روابط خارجی واقع‌بینانه نگاه شود و حرکت در جهت پیشگیری از ایجاد و بروز بحران باشد آن‌گاه ناچار به پرداخت هزینه نخواهیم بود. برعکس هرگونه تصمیمی که شتاب‌زده و نسنجیده باشد به زیان مردم و منافع ملی است. نگارنده ضمن آن که آزادی ملوانان انگلیسی را گام مثبت و نشان از درایت ارزیابی می‌کند، اما بر این باور است که کارنامه و تراز سود و زیان این رویداد مهم که مدت‌ها آثار و سایه آن بر روابط خارجی از یک سو و فعالیت‌های اقتصادی و حتی زندگی مردم در داخل از سوی دیگر باقی خواهد ماند، را برخلاف روش رسانه مادر که تلاش می‌کند این اقدام را صددرصد پیروزی برای ایران و منفعت برای مردم معرفی کند، مورد ارزیابی کارشناسانه قرار گیرد تا فایده و زیان احتمالی بازداشت 15 ملوان انگلیسی که 450 متر به داخل آبهای ایران نفوذ کرده بودند، مشخص شود.