جهانشمولی اسلام و جهانی‌سازی

عبدالحمید قبادی
در تعریف جهانی سازی هنوز اجماع نظری وجود ندارد. اما تعریف قدر متیقنی در این مورد چنین اظهارنظر می کند: فاصله گیری زمانی و مکانی، تراکم زمانی و مکانی، کم رنگ شدن نقش مرزهای جغرافیایی و فضاهای ملی در اعمال، روابط و تعاملات سازمانهای فراملی اقتصادی.
البته باید توجه داشت که در جهانی شدن متداول، هرچند بر ابعاد فرهنگی و سیاسی تاکید می شود، اما محور اصلی تاکید، محور اقتصادی، آن هم بعد تجاری است.
“عبدالحمید علی” ریشه جهانی شدن )globalization( را مربوط به عصر پیروزی جهان سرمایه داری دانسته واعتقاد دارد: جهانی شدن از پیامدهای در برآوردن دولت های نیرومند ملی و عالی ترین مرحله روابط سلطه گری- سلطه پذیری امپریالیستی است. جهانی شدن اوج پیروزی سرمایه داری جهانی در عالم است و از بطن دولت ملی که همچنان به تولید خود در درون و بیرون مرزهایش یکسان ادامه می دهد زاده شد.
کنت ان والترز می گوید: در هر حال جهانی شدن پدیده عجیب و غریب دهه 1990 است که در آمریکا ساخته و پرداخته می شود.
آثار جهانی شدن:
بارزترین اثر جهانی شدن تشدید همگرایی در عرصه جهانی است. زیرا تنها چیزی که مانع این عامل است حاکمیت ملی کشورهاست یکی از آثار جهانی شدن، کاهش موانع تعرفه ای و غیرتعرفه ای تجارت است که البته در این خصوص کشورهای پیشرفته بهره بیشتری به دست می آوردند.
در یک چشم انداز کلی می توان به هم پیوستگی روزافزون اقتصادها را از آثار مهم جهانی شدن قلمداد کرد که زمینه ساز گسترش صلح و امنیت، رشد دموکراسی و بسط توسعه در جهان می شود.
علل جهانی شدن:
یکی از عوامل جهانی شدن، رشد بازار مالی جهانی است. یکی دیگر از این علل که موجب تقویت یکپارچگی اقتصاد جهانی شد، فروپاشی نظام سوسیالیستی و پایان جنگ سرد بود. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق و پایان جنگ سرد موجب گسترش بازار جهانی و تعمیق روابط اقتصادی شد.
عامل بعد در این پدیده، رشد فعالیت کشور هاست. ادغام جهانی حاصل رشد فعالیت شرکت های چند ملیتی است شرکت های چند ملیتی به منظور کاهش هزینه تولید و به حداکثر رساندن سود نیز برای برخورداری از مزیت رقابتی در مقابل دیگران در جهت فتح بازارها به فراسوی مرزهای ملی روی آورده اند و در سایر کشورها سرمایه گذاری می کنند.
اما مهمترین نیروی پیش برنده جهانی شدن، انقلاب در تکنولوژی اطلاعات )IT(، ارتباطات و حمل و نقل است که هزینه های ارتباط از راه دور و حمل و نقل را کاهش داده و از این رو اهمیت فاصله را در فعالیت های اقتصادی به حداقل رسانده است. اما از نظر اسلام و بر طبق آیات قرآن، چه جهانیان بخواهند و چه نخواهند، جهان پیرامون ما به سوی جهانی سازی می رود و آن حول محور توحید است. جهانی خالی از جنگ و خونریزی، جهانی سراسر عدل و داد زیر حاکمیت اسلام. خلاصه اینکه جهانی شدن در همه جا یکسان تجربه نشده است. برای مثال کاهش اهمیت مرزهای سرزمینی در آمریکای شمالی، اروپا و منطقه پاسیفیک در مقایسه با آفریقا و آسیا از برجستگی ویژه ای برخوردار است. اصولا جهانی شدن یک فرآیند رو به جلو تنها برای همسان سازی نیست که دلایلی برای قبول آن ارائه گردد جهانی شدن به هیچ وجه به تفاوت های فرهنگی پایان نداده است. جهانی شدن هنوز اهمیت مکان، فاصله و مرزهای سرزمین را در سیاست جهانی از بین نبرده است. هر چند ابعاد جدیدی از جغرافیا را از طریق ورود به فضای مجازی و ارتباطات الکترونیکی به روابط اجتماعی اضافه کرده است. جهانی شدن را نمی توان فقط به صورت یک نیروی واحد پیش برنده درک نمود. سیاره ای شدن جهان، فقط حاصل گریز ناپذیری سرمایه داری، یا نتیجه قطعی و از پیش تعیین شده صنعتی شدن یا برآمده از کاوش غیرمذهبی جدید از حقایق جهان نیست. مهم تر اینکه جهانی شدن باطل السحر تمام مشکلات نیست. واقعیت این است که افراد بر پایه جنسیت، طبقه، نژاد، مذهب و سایر طبقه بندی های اجتماعی عموما دارای دسترسی نابرابر در استفاده از فرصت های جهانی شدن هستند.
اما در پایان یادآور می شویم که این جهانی سازی که حول اقتصاد می گردد فقط به سود غرب است و ملت های مستضعف از آن بی بهره خواهند بود وباید یک حاکمیت در آن جهان باشد و آن هم غربیان هستند که این با منطق روشن اسلام ناسازگار است. بنابراین در پرتو توجهات حضرت ولی عصر عجل الله حکومت واحد جهان حول کلمه توحید در آینده برپا خواهد گشت. “و نرید ان غن علی الذین استضعفوا فی الارض ونجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین”