راجنیشیسم در ایران (بخش اول)

 بهزاد حمیدیه
یکی از جنبشهای نوپدید دینی که آثار مکتوبش به ایران نفوذ نموده و در اواخر دهه 70 و سالهای گذشته از دهه 80 شمسی، خوانندگان ظاهرا وسیعی به خود جذب کرده است، جنبش دینی راجنیشیسم است. البته در نمایشگاه بین المللی کتاب سال جاری (اردیبهشت 85) بنا بر نقل برخی ناشران، کتب اشو راجنیش، ممنوع التوزیع شده بود، اما این حقیقت را نمی توان انکار کرد که کتب متعدد ترجمه شده از اشو که در شمارگان زیاد منتشر شده اند، یک پدیده کاملا قابل توجه و شایان تحلیل جامعه شناختی است.
نام برخی از کتب ترجمه شده از اشو به فارسی چنین است:
1- شهامت، ترجمه خدیجه تقی پور، تهران، انتشارات فردوس، چاپ دوم،1380.
2- خلاقیت، ترجمه مرجان فرجی، تهران، انتشارات فردوس، چاپ دوم، 1380.
3- مراقبه، هنر وجد و سرور، ترجمه فرامرز جواهری نیا، تهران، انتشارات فردوس، چاپ اول، 1380.
4- تعلیمات تانترا، ترجمه فرشته جنیدی، بهروز قنبری و اشرف عدیلی، تهران، نشر هدایت الهی، چاپ اول، 1381، دو جلد.
کتب دیگر نظیر آینده طلایی، الماسهای اشو، بلوغ، ضربان قلب مطلق، کندالینی یوگا و کودک نوین را نیز می توان نام برد.
فرقه راجنیشیسم یا اشو (Osho) توسط بهگون شری راجنیش (1)( Shree Rajneesh) بنا نهاده شده است. او در 11 دسامبر 1931 متولد شد و در 19 ژانویه 1990 از دنیا رفت. محل تولد او در مدهیا پرادش هند بود. این فرقه در 1964 تاسیس شده است. متون مقدس و محترم این فرقه عبارت است از مجموعه سخنرانی ها و نوشته جات و معتقدات راجنیش که در مجلدات زیادی منتشر شده اند. این فرقه بیش از حدود 600 مرکز در سراسر جهان دارد که 200 نفر را در خود جای داده اند. هم اکنون 20 مرکز مدیتیشن وابسته به این فرقه در جهان مشغول فعالیتند. کمون اصلی اشو هم اکنون در 100 مایلی جنوبی ترین بخش بمبئی در پیون هند قرار دارد که دارای امکاناتی بالغ بر 32 جریب زمین درختکاری شده در خارج شهر به نام گورگن پارک است.
چهره اشو در ایران به صورت “عارفی” ترسیم شده است که “تمامی زندگی و تعالیم وی، میلیونها نفر از مردم از همه سنین و همه نوع مسلکی را تحت تاثیر قرار داده است.” (2) اهمیت اشو به خوانندگان چنین اراه می شود: “نشریه ساندی تایمز در لندن، او را به عنوان یکی از هزار آینده ساز قرن بیستم و نشریه ساندی میددی در هندوستان، او را به عنوان یکی از ده مردی که سرنوشت کشور هند را تغییر داده اند در کنار گاندی، نهرو و بودا نام برده است.”(3)
خوانندگان فرهیخته بدین امر واقفند که استناد به نشریه، فاقد اعتبار علمی است، خصوصا هنگامی که مبالغه هایی گزاف همچون برشمردن اشو در کنار گاندی و بودا)!( مطرح باشد. در ادامه، به تاریخچه این جنبش دینی و اندیشه های اشو خواهیم پرداخت تا در مطاوی بحث، حقیقت حال آشکار گردد. پرداختن به این مطلب از آن روی حاز اهمیت است که وضعیت رشد جنبشهای نوپدید دینی در ایران، هویت دینی و ملی آن را نشانه رفته، تحت تاثیر قرار می دهد. برنامه ریزان فرهنگی کشور، باید بدین امر واقف بوده، در صدد تدبیری فرهنگ ساز باشند (نه تدبیری فرهنگ سوز و نه بی تدبیری ارتجالی همچون تصمیم بی رویت بر جمع آوری دستوری برخی کتب....)
تاریخچه جنبش دینی اشو
شری راجنیش در کوچ واده در هند مرکزی متولد شد و در همانجا رشد کرد. والدین او جنیست بودند. از آنجا که منجمین، مرگ او را قبل از هفت سالگی خبر داده بودند، پدر و مادر او تصمیم گرفتند او را نزد پدربزرگ و مادربزرگ بفرستند. این امر، تاثیر زیادی بر تربیت او داشت زیرا مادربزرگش او را آزاد می گذاشت و احترامش می کرد و لذا تحت تدبیر اجباری و تحمیل دین آباء و اجدادی بزرگ نشد. او جوان بامعلوماتی شد، اما با فوت پدربزرگش دچار انقلابات روحی شد. با مرگ دوست مونث دوره کودکیش در 1947 آنگونه که معلوم است به افسردگی عمیق دچار شد که تا پیش از روشن شدگی ادعایش به اوج رسید. او از دبیرستان در 1951 فارغ التحصیل شد و در کالج جبال پور به تحصیل فلسفه پرداخت، اما در میانه تحصیل اخراج شد. او به کالج دیگری رفت اما دچار نوعی درهم ریختگی عصبی شد. او با دویدن و مدیتیشن (مراقبه) به مقابله با این بیماری پرداخت. پایان این دوره بیماری، شبی بود که به ادعای خود او، پس از مدیتیشن در باغ جبال پور، زیر یک درخت به روشن شدگی رسید. او در 1955 از دانشگاه در رشته فلسفه فارغ التحصیل شد و در 1957 برای تدریس به دانشگاه رایپور سانسکریت رفت. سه سال بعد او استادیار دانشگاه جبال پور شد. در 1960 راجنیش شروع به سخنرانی های عمومی کرد و طی آنها از نظرات چالش برانگیز در مورد تابو و موضوعات حساس نظیر گاندی، سوسیالیسم و هندوییسم ارتدوکس سخن گفت. او معتقد بود هند نیاز به پیشرفت و تکنولوژی جامعه مدرن دارد.
او در 1968 نخستین بار درباره انرژی الوهی سکس سخن گفت و اینکه احساسات جنسی را نباید سرکوب نمود. کسانی که بیشتر تحت تاثیر پیام او قرار گرفتند، یعنی تجار ثروتمند بمبئی، همراه با خانواده هایشان در کمپهای مدیتیشن شرکت می نمودند. راجنیش از 1964 این کمپها را راه انداخته بود. اولین شاگرد واقعی او زنی به نام یوگا لاکشمی بود که در 1970 منشی او شد و همه برنامه های کاری او را مدیریت نمود.سبک زندگی راجنیش تغییر کرد و او از یک فیلسوف به یک مرد دینی که آموزگار شاگردان معنوی است تبدیل شد.
بازار معنوی در هند خیلی رقابتی بود و راجنیش شروع به تنظیم کمپهایی نمود تا محصول و کالای معنوی خود یعنی وعده روشن شدگی را بهتر از بقیه عرضه نماید. نتیجه حاصل از این رقابت، اختراع متد جدیدی بود به نام “مدیتیشن پویا” که در بهار 1970 معرفی شد. در این عمل، عبادت کنندگان شروع به بالا و پریدن می کردند و آنچه به ذهنشان می رسید را با جیغ بیان می کردند، آنگاه به مدت چند دقیقه، آرام می رقصیدند، تنفس عمیق می کردند و می دیدند که چگونه تفکرات از ذهنشان رخت بر می بندند.
در پاییز آن سال، جنبش بین المللی نومرتاضین Neo- Sannyas International Movement را پایه گذاری کرد و شاگردان معدودی را در اولین گامها به سوی معنویت بیدار کننده جهان به عضویت پذیرفت. سال بعد او نام خود را به بهگون تغییر داد و خود را بهگون شری راجنیش نامید و از روشن شدگی بیست سال خود سخن گفت. راجنیش در سالهای بعد، بسیاری از جوانان غربی را پیرو خود نمود و پس از آموزش کامل، آنان را به شهر و کاشانه خود فرستاد تا مراکز راجنیشی تاسیس کنند.
در ادامه، ضمن بیان جریانات سخیف مهاجرت اشو به آمریکا، به جمع بندی شخصیت اشو که در ایران از سوی عده ای خاص تبلیغ و ترویج می شود خواهیم پرداخت.