فرقه‌گرایی و قومیت عربی

محمدعلی مهتدی
با تشکیل کابینه آقای جواد المالکی در عراق و سفر وزیر امور خارجه ایران به این کشور، بار دیگر در بعضی از کشورهای عربی فریاد واعراقا! بلند شده و برخی از رسانه ها این سئوال تکراری را مطرح می کنند که پس نقش کشورهای عربی در عراق چه می شود و چرا جهان عرب از صحنه عراق غایب است. در عین حال کسانی بار دیگر نسبت به افزایش نفوذ ایران در عراق هشدار داده اند و حتی اندیشمند معروف کویتی دکتر عبدالله النفیسی، ضمن ابراز نگرانی شدید از عربستان سعودی خواسته است که به کمک سنی های عراق بشتابد تا توازن را در برابر نفوذ ایران در شیعیان و کردهای عراق برقرار کند.
هر چند گفتمان سیاسی جمهوری اسلامی ایران هرگز یک گفتمان فرقه ای نبوده و ما هم تمایلی به استفاده از عناوین فرقه ای و قومی نداریم اما آن تقسیم بندی ها تازه نیست و حتی در دوران رژیم لائیک بعث در عراق وابستگی های فرقه ای واقعیت داشته و رژیم حاکم براساس همین وابستگی ها با ملت عراق رفتار کرده است.
واقعیت این است که در اندیشه سیاسی عرب، مفاهیم گنگ و مبهم است و قومیون عرب به گونه ای عمل می کنند که گویا عربیت مرادف با اسلام تسنن است و مسلمانان شیعه یا نمی توانند عرب باشند یا اینکه عرب درجه دو محسوب می شوند و لذا هشدار نسبت به تولد هلال شیعی یا خروج عراق از دایره عربیت و گسترش نفوذ ایران در عراق همه ناشی از این است که آنها در حالی که از دموکراسی سخن می گویند نمی توانند تحمل کنند که یک اکثریت مسلمان شیعی در یک کشور عربی به قدرت برسد و در عین حال سنی ها، کردها، ترکمن ها و مسیحیان و دیگر اقلیتها نیز سهم خود را از قدرت داشته باشند.
از دید آنها چنین وضعیتی به مفهوم عرب زدایی از عراق است. شاید به همین دلیل زمانی که صدام حسین کردها و شیعیان را قتل عام می کرد هیچ صدای اعتراضی از کشورهای عربی بلند نمی شد در حالی که در همان زمان درهای ایران به روی همه ستمدیدگان و پناه جویان عراقی، بی توجه به مذهب و قومیت آنها، باز بود.
جالب است که هنوز پاره ای از محافل پرتعصب عربی در تبلیغات خود ایران را متهم به همدستی با آمریکا برای عرب زدایی از عراق می کنند در حالی که ارتش آمریکا برای اشغال عراق، از خاک کشورهای عربی عبور کرده، نه از خاک ایران و هواپیماهای آمریکایی برای ویران کردن بغداد از پایگاه های خود در کشورهای عربی برخاسته اند نه از پایگاه های ایران!
حقیقت این است که نفوذ ایران در عراق ناشی از عوامل تغییرناپذیر تاریخی و جغرافیایی و مبتنی بر اصول و ارزشهای اسلامی و انسانی است و اینک وقت آن رسیده است که اندیشمندان عرب در مفاهیم خود تجدید نظر کنند و به لزوم همکاری منطقه ای برای نجات منطقه از طرح های آمریکا و اسرائیل بیاندیشند و بیش از این به حساسیت های قومی و فرقه ای دامن نزنند.