شکست دفاع متحرک مهران (بخش دوم و پایانی)

بازتاب آزادسازی شهر مهران
آزادسازی شهر مهران , به منزله شکست استراتژی دفاع متحرک بود. شکستی که رژیم عراق درگام اول خود با عدم موفقیت نسبت به تامین اهداف موردنظرش با آن رویارو شد و سرانجام با از دست دادن مهران , چشم اندازی جدید از ناتوانی و ضعف این کشور درموضع آفند و پدافند , ترسیم و نمایان گردید. خبرگزاری فرانسه درپی آزادسازی شهر مهران گزارش داد :
« ناظران در خلیج فارس عقیده دارند که اشغال مهران توسط قوای ایران , شکست پذیری رژیم عراق ـ بویژه استراتژی نظامی جدید آن موسوم به دفاع متحرک است »
در میان مناطقی که ارتش عراق تصرف کرد , شهر مهران از اهمیت خاص سیاسی ـ تبلیغاتی برخوردار بود و برای عراق به عنوان جبران شکست فاو و نیز عامل افزایش دهنده روحیه نیروهای آسیب دیده تلقی می شد; لذا آزادسازی آن , گذشته از اینکه شکست دشمن در استراتژی تازه محسوب می شد , آسیب های عمده دیگری را متوجه ارتش عراق کرد. چنانکه وقتی مهران بازپس گرفته شد , رسانه های جهان به انحا مختلف به بعد روانی مسئله اشاره کردند. از جمله نشریه فارین ریپورت , چاپ لندن , نوشت :
« مهران به خودی خود فاقد اهمیت است , تهاجم به مهران , نه از جهت استراتژیکی , بلکه از نقطه نظر روانی , واجد اهمیت می باشد. »
رادیو امریکا نیز به نقل از کارشناسان نظامی گفت :
« شکست عراق ممکن است از نظر روانی اثر مهم و شگفت انگیزی داشته باشد; چرا که عراقی ها بیشتر به خاطر جبران شرمساری ناشی از تصرف بندر عراقی فاو به دست ایرانی ها , دست به حمله زده بودند. »
گذشته از این درهم شکسته شدن خطوط دفاعی عراق در فاو و ناتوانی این کشور در بازپس گیری آن , رژیم صدام را در نزد غرب و حامیان منطقه ای خود بطور اساسی زیر سئوال برد و این واقعیتی بود که حاکمان بغداد مایل به تن دادن به آن نبودند و به منظور اثبات توانایی و حفظ برتری خود , مبادرت به اتخاذ استراتژی موسوم به دفاع متحرک نمودند , براساس این به خوبی روشن است که شکست مهران می تواند چه تبعاتی در رابطه با بی اعتمادی حامیان و متحدین رژیم بغداد فراهم آورد. روزنامه نیوزویک چاپ آمریکا پس از آزادسازی مهران نوشت :
« بازپس دادن مهران (پس از فاو) , اعتماد مقامات امریکایی را نسبت به رژیم عراق بشدت کاهش داد , و گفته می شود که آمریکا کمک های تسلیحاتی خود را به این رژیم محدود کرده است . »
فتح فاو توسط قوای نظامی ایران , موقعیت و فضای جدید در جنگ بوجود آورد که توام با واقع نگری از سوی رسانه های جهانی دنیا در مورد توانایی های بالفعل و بالقوه جمهوری اسلامی و نیز ناتوانی رژیم عراق , در ادامه جنگ و رویارویی با تهاجمات ایران بود. تثبیت وضعیت یاد شده قطعا نیازمند پیروزی های دیگر بود که تنها قسمتی از آن با فتح مهران و پس زدن نیروهای دشمن تامین گردید. در این روند آنچه که در رسانه های غربی منعکس شد , عمدتا حول محور توانایی و برتری نظامی ایران دور می زد. گذشته از این , حفظ برتری در فاو و اجرای عملیات در مهران , نشان دادن نوعی افزایش توان نظامی ایران تلقی شد. رادیو بی . بی . سی به نقل از مفسر بخش شرقی خود گفت :
« اگرچه تسخیر مهران از نظر تعیین نهایی جنگ نقش قاطعی نخواهد داشت , اما نیروهای ایران نشان دادند که ضمن حفظ مواضع خود در فاو , در مقابل حمله های پی در پی عراق می توانند نیروهای عراقی را از بخش مرکزی جبهه نیز بیرون برانندو خطر مهمی در آینده جنگ ترسیم نمایند. »
خبرنگار دیگری از رادیو آمریکا با مشاهده تلاش ایران برای فراخوان نیرو و نیز اظهارات مقامات تهران از نقشه های آینده ایران خبر می دهد و می گوید : « نقشه کلی ایران در حال حاضر این است که کلیه منابع خود را بسیج کند تا از فرصت اخیر خود بهره برداری کند و ایران را به یک پیروزی سریع در جنگ نایل سازد , به ویژه آن که محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تاکید کرده که اگر به عراق فرصت داده نشود که پس از شکست های خیر تجدید قوا کند , ایران می تواند (امیدوار باشد که ) امسال جنگ را به پیروزی خاتمه بدهد. از سوی دیگر آیت الله خامنه ای در خطبه های نماز جمعه تهران اعلام کرد که رژیم تهران از این پس به حملات محدود اکتفا نخواهد کرد وقصد دارد با یک حمله گسترده آخرین ضربه را به عراق وارد آورد. »
پیروزی ایران در عملیات کربلا1 از ابعاد مختلف مورد توجه مفسران و ناظران آگاه قرار گرفت . مفسر رادیوی بی بی سی از منظری دیگر به درایت فرماندهان ایرانی در تغییر تاکتیک نظامی اشاره کرده و می گوید :
« رهبران نظامی ایران که در گذشته اتکای زیادی به نیروی پیاده نظام داشتند از تلفات سنگین این شیوه جنگ ظاهرا درس گرفتند به گونه ای که استراتژی فعلی آنان بیشتر به تشخیص نقاط ضعف ارتش عراق در امتداد جبهه ها متمرکز شده است . بنابراین اگر ایران در چندین حمله محدود به پیروزی برسد , احتمال در هم کوبیدن خطوط دفاعی عراق محرز است , گر چه معلوم نیست که کمبود سلاح های سنگین بتواند ابتکار عمل را در این مسئله به دست آورد یا نه »
خبرنگار بی بی سی همچنین تصریح می کند که تصرف شش هفته قبل مهران توسط ارتش عراق که نشانه تغییر روش این کشور در جنگ بود (و امیدوار بود آن را در ازای فاو معامله کند) سودی در برنداشت .
حتی با وجود حملات متقابل در منطقه فاو نتوانست نیروهای ایرانی را از شبه جزیره فاو بیرون براند. لذا از دست دادن مهران برای دولت عراق شکست دیگری محسوب می شود.
از سوی دیگر طارق عزیز (معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه عراق ) در اولین واکنش رسمی بدون اشاره به شکست نیروهای ارتش کشورش در منطقه عملیاتی مهران خواستار انزوای ایران در محیط بین المللی شد. او از تمام کشورهای جهان خواست رژیم ایران را از خانواده جهانی منزوی کند و از مجهز کردن تهران به سلاح و تجهیزات نظامی و متخصصان فن خودداری کنند تا بدین وسیله رژیم تهران را برای پایان جنگ و بازگشت صلح به منطقه تسلیم اراده انسانی نمایند.
اما برخی از مفسران این امید عراق را بر باد رفته تحلیل نمودند. گزارشگر صدای آمریکا در تفسیر خود پیرامون بازتاب عملیات و تلاش های دیپلماتیک عراق گفت :
« بر سر این شهر تاکنون چندین بار جنگ در گرفته و شهر عملا منهدم شده است . البته این شهر از نظر استراتژیک اهمیت چندانی ندارد , اما بغداد کوشید با اشغال مجدد آن و از طریق طرف های ثالث تهران را به مبادله بخش مهران با شبه جزیره فاو در جنوب عراق که ایران را در فوریه تصرف کرده بود. تشویق کند. ولی ایران علاقه ای به این کار نشان نداد. و اساسا حاضر نیست تا زمانی که دولت صدام حسین بر سر کار است انجام گفتگوهای صلح را مورد بررسی قرار دهد. »
از طرف دیگر رسانه های کشورهای حوزه خلیج فارس که همواره با موضع گیری های خود به طور جانبدارانه ای از عراق حمایت می کردند این بار نیز ضمن هشدار به دولت ایران خواستار حل مناقشه از راه مسالمت آمیز شدند. همچنین نخست وزیر مصر , علی لطفی , بدون کوچکترین اشاره ای به پیروزی ایران , خواستار وفاق جمعی برای مقابله با ایران شد. وی بر این عقیده بود که هویت عربی مصر ایجاب می کند که امکانات کشورش را بسیج نماید و از هیچ کوششی جهت تحقق صلح کامل و عادلانه در منطقه عربی دریغ ننماید. قدرت اعراب برای رویارویی با ستیزه جویی هایی که به منطقه تحمیل شده , بیش از هر چیز به میزان هماهنگی و همبستگی کشورهای عربی بستگی دارد.
سرانجام رونالد ریگان (رئیس جمهور امریکا) پس از گذشت 10 روز از پایان عملیات کربلای 1 بیش از پیش بر حمایت کشورش از عراق تاکید می کند. و در پیامی به صدام حسیم از وی می خواهد تا دوشادوش هم دریافتن راهی برای پایان دادن به جنگ کوشش کنند. ریگان در این پیام که در مطبوعات عراق به نحو وسیعی انتشار یافت , از جنگ ایران و عراق به عنوان جنگ مزمن یاد کرد وگفت : من خوشحالم که پس از مراجعه به سال های گذشته بگویم آرمان مشترک ما , همکاری برای جنگی است که عراق درگیر آن است . ما باید دوشادوش هم کمک کنیم تا صلح و امنیت در منطقه خلیج فارس برقرار شود.
امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران در رهنمودهای خود بدون توجه به تهدیدهای منطقه ای و بین المللی فرمودند :
« ملاحظه کنید الان قدرت های بزرگی که اتکا دارند به آن سلاح های عجیب و غریب خودشان در اضطراب دارند زندگی می کنند , گمان نکنند که کاخ سفید یا کرملین الان آرام نشسته اند و با وضع آرام زندگی می کنند (نه ) آنها با اضطراب زنگی می کنند و این اضطراب برای این است که آنها تابع شیطان هستند و شیطان نمی گذارد که طمانینه پیدا شود »
امام خمینی سپس به تاثیر پیروزی های رزمندگان اشاره و تاکید کردند :
« نگذارید در جبهه دشمن آرامش پیدا کند , اگر بگذارید آرامش پیدا کند می رود و تجهیز زیادتر می کند و شما را به زحمت می اندازد. باید نگذارید که او یک شب از اضطراب بیرون بیاید. الان در اضطراب هستند.. این پیروزی برای شما هست , خدا وعده کرده است که اگر نصر کنید خدای تبارک و تعالی را , شما را نصرت می کند , نصرت ها هم که همه دیدید و همه اقوات دیدید که چه نصرت هایی حاصل شده است و حاصل می شود و حاصل خواهد شد. مطمئن باشید. قلب هایتان قوی باشد از هیچ امری نترسید. این قدرت ها نیستند که بتوانند با اسلام مقابله کنند. انشاالله
امیدواریم که موفق باشید و انشاالله من هم دعا می کنم به شما و واقعا مفتخریم به این که ما یک وقتی واقع هستیم که یک همچنین ملتی داریم و یک همچنین سپاهی و یک همچنین ارتشی داریم و یک همچنین قوای مسلحه ای داریم و یک همچنین ملت و اشخاصی داریم .