جنبش دانشجویی دیده‌بان جامعه مدنی

مهدی مکارمی
بیانیه اخیر دفتر تحکیم وحدت نشان‌دهنده تمایل اعضای این مجموعه به آغاز دور جدید فعالیت دفتر تحکیم و عبور از دوره گذرا و پوست‌اندازی این مجموعه دانشجویی است. در مجموعه کنونی دفتر تحکیم وحدت به عنوان اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاه‌های سراسر کشور، اکثریت قریب به اتفاق اعضا بر استراتژی دوری از قدرت اتفاق نظر دارند.
«دوری از قدرت» در شرایطی وارد ادبیات جنبش دانشجویی شد که دانشجویان تحکیم وحدت با پایان سال اول ریاست جمهوری خاتمی بر استقلال جنبش از دولت و مجموعه حاکمیت تاکید ورزیده و با تاکید بر ضرورت نقد قدرت دوری از آن را نیز پی گرفتند. اما در دوره جدید و از سال 80 به بعد دفتر تحکیم وحدت تنها به عنوان مجموعه‌ای مخالف و نقاد قدرت سیاسی (ساختار) شناخته شد و اراده معطوف به قدرت تنها اراده معطوف به حضور در قدرت (به معنای دولت و حاکمیت) شناخته می‌شد. این در حالی است که قرار گرفتن در موضع اپوزیسیون هم خود از نوعی اراده معطوف به قدرت حکایت می‌کند.
از همین رو است که دفتر تحکیم وحدت در دوره جدید فعالیت خود به این سمت خواهد رفت که مستقل از جریانات سیاسی (اعم از پوزیسیون و اپوزیسیون) به عنوان دیده‌بان جامعه مدنی به نقد همه این جریانات بپردازد.
دفتر تحکیم وحدت از آنجایی که تنها تشکل با خاستگاه دانشجویی به شمار می‌آید ناچار به پوشش دادن همه جریانات فکری منتقد در درون دانشگاه‌ها است. از این رو جمع کردن مقوله‌هایی چون دوری از قدرت، پوزیسیون یا اپوزیسیون بودن قدرت نقد جامعه و شکافتن حوزه‌های غیر سیاسی با یکدیگر، نیازمند حضور مستقل این جنبش در عرصه سیاسی اجتماعی است.
برگزیدن نقش «دیده‌بان جامعه مدنی» می‌تواند دفتر تحکیم وحدت را از همه جریانات پوزیسیون و اپوزیسیون مستقل کرده و جنبش دانشجویی را به سمت تلاش در جهت پیگیری مطالبات و خواسته‌های خود رهنمون کند.
طرح شعار «دیده‌بان جامعه مدنی» از سوی تحکیم وحدت نشان می‌دهد که این مجموعه دانشجویی با آسیب‌شناسی خود راهی مستقل از همه جریانات موجود سیاسی انتخاب کرده است.
چنین نقشی می‌تواند با تاکید بر حفظ اصول و آرمان‌ها و پیگیری اهداف دموکراتیک، هزینه‌های حضور در عرصه سیاسی اجتماعی را کم کرده و زمینه مناسب را برای تقویت بدنه دانشجویی و پایگاه اجتماعی دفتر تحکیم فراهم نماید.
واقعیت آن است که با تامل و آسیب‌شناسی تحولات سال‌های گذشته دفتر تحکیم و فعالان دانشجویی، نگاه معطوف به قدرت آنها به ویژه تا سال 80 هزینه‌های بسیاری به جنبش دانشجویی تحمیل کرد و حتی انجمن‌های اسلامی و دفتر تحکیم را از پیگیری مطالبات صنفی و مقوله مهمی چون استقلال دانشگاه‌ها غافل کرد. در دوره جدید چنین مطالباتی می‌تواند از جمله اولویت‌های دفتر تحکیم به شمار آید. ضمن آنکه با تاکید بر نقد همه جانبه قدرت و جامعه باید تلاش کرد هزینه‌های اقدامات غیر دموکراتیک و ناقص حقوق بشر را بالا برد.
به هر حال اگر آنچه امروز به عنوان برنامه آتی جنبش دانشجویی از سوی مدرن‌های تحکیم اعلام شده است در مسیر تحقق رهنمون شود می‌توان به پوست‌اندازی موفق دفتر تحکیم به سوی تقویت جنبش دانشجویی امیدوار بود.