دیپلماسی سردرگم اروپا

علی قنادی
گروه بین‌الملل
اروپا در یک بازی دیپلماتیک جدید به دنبال از سرگیری مذاکرات هسته‌ای با ایران و در عین حال، جلب نظر تهران برای چشم‌پوشی از چرخه سوخت هسته‌ای است.
پس از یک بن‌بست چند ماهه در روند مذاکرات هسته‌ای ایران و اروپا، برخی دیپلمات‌های ناشناس غربی دو هفته پیش از احتمال قبول برخی درخواست‌های هسته‌ای ایران در زمینه غنی‌سازی و چرخه سوخت هسته‌ای خبر دادند.
مقارن با انتشار این خبر بود که سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه طرح کرملین برای انجام قسمتی از فرآیند چرخه سوخت ایران در خاک روسیه را پیش کشید، طرحی که روس‌ها با گذشت چند روز از پیش کشیدن آن دیگر از ‌آن سخن نگفتند و همزمانی با اظهارات دیپلمات‌های غربی با مطرح شدن پیشنهاد جدید روسیه حاوی این نکته مهم است که اروپاییان طی چند هفته گذشته به صورت تنگاتنگی با روس‌ها برای گشودن باب مذاکرات با ایران رایزنی می‌کنند.
در مقابل این طرح «روسی ـ اروپایی»، فرانسه، انگلیس و آلمان انتظار داشتند که ایران نیز با یک گام عقب‌نشینی و توقف فعالیت نیروگاه اصفهان، زمینه از سرگیری مذاکرات را فراهم کند، ولی مواضعی که مقام‌های ایرانی در طول چند روز گذشته اتخاذ کردند، برای اروپاییان و مسکو حاوی این پیام بود که تهران حاضر نیست به قیمت از سرگیری مذاکره با اروپا، فعالیت اصفهان را متوقف کند، هر چند راه‌اندازی این نیروگاه از ابتدا هم برای ایران و اروپا حاوی اهمیت استراتژیک تلقی نمی‌شد.
در واقع جنجالی که اوایل هفته جاری علیه سخنان رییس‌جمهور احمدی‌نژاد توسط اسراییلی‌ها کلید خورد، یک سناریوی مشترک اروپایی ـ اسراییلی بود که روس‌ها نیز در سطحی محدودتر از آن حمایت می‌کردند. این سناریو، همزمان سه هدف مرتبط با هم را دنبال می‌کرد:
1- واکنش به سفت و سختی موضع تهران در برابر پیشنهاد جدید اروپا ـ روسیه
2- تلاش برای ایجاد فضای روشن «انزوای ایران» در آستانه نشست شورای حکام
3- مجبور کردن ایران به از سرگیری مذاکرات به قیمت توقف فعالیت اصفهان و دادن برخی امتیازات دیگر.
ناظران تحولات دیپلماتیک سیاست خارجی ایران معتقدند که همراهی روسیه با اروپا در طول جریان سازی علیه رییس جمهور ایران که در سخنان سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه انعکاس یافت، بیانگر نوعی هماهنگی جدید و تنگاتنگ میان مسکو و اروپا در مساله هسته‌ای ایران طی چند هفته اخیر است. هر چند کرملین در طول دو سال گذشته همواره از موضع هسته‌ای ایران حمایت کرده، ولی ظاهراً درباره دستیابی ایران به چرخه سوخت در حال نزدیک شدن به اروپاست.
جنجال شدیدی که در طول هفته جاری علیه ایران رقم خورد و حتی کشوری مانند ونزوئلا را هم با خود همراه ساخت، بیانگرتمایل شدید اروپا برای تشدید فشار بر تهران برای منزوی ساختن آن در سطح بین‌المللی است. این حرکت دیپلماتیک که با هماهنگی روس‌ها نیز همراه بوده، در طول چند روز گذشته به شکل‌های دیگری نیز هم دنبال شده است. دیپلمات‌های اروپایی که نامشان فاش نشده، دیروز به خبرگزاری فرانسه گفتند که سیاست تعامل ما با ایران تقریبا در حال اغما است، اما می‌توان این سیاست را تمام شده خواند. چند دیپلمات دیگر اروپایی نیز گفتند که آنها تعامل سه ساله خود درباره برنامه هسته‌ای با تهران را خاتمه یافته تلقی می‌کنند.
همزمان مجله فارین پالیسی به نقل از یک کارشناس مسایل خاورمیانه در موسسه رویال یونایتد با اشاره به تنش شدید در روابط ایران و انگلیس طی ماه گذشته میلادی گفت که دفتر نخست‌وزیر تصمیم گرفته است در روابط خود با ایران تجدیدنظرهایی بکند. به نوشته فارین پالیسی در ماه اکتبر نیز اعضای پارلمان انگلیس خواستاراتخاذ سیاست‌های سخت‌تری درباره ایران شدند. این درخواست می‌تواند این پیغام را در خود داشته باشد که دولت انگلیس دیگر کاملاً مطمئن نیست که روزی تاسیسات هسته‌ای ایران را مورد حمله قرار نخواهد داد.
ناظران سیاسی در تهران می‌گویند که پس از چند ماه بن‌بست در روند مذاکرات ایران در تروئیکا اکنون اروپا به دیپلماسی‌ای روی آورده که چماق آن بسیار سنگین‌تر از هویج است. آنها در عین حال معتقدند که اروپا به هیچ روی حاضر نیست مساله هسته‌ای ایران از شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به شورای امنیت سازمان ملل کشیده شود، زیرا همان طور که روس‌ها گفته‌اند تحولات در شورای امنیت خیلی‌وقت‌ها به سرعت اتفاق می‌افتد و این امکان وجود دارد که روند امور به کلی از کنترل خارج شود. اروپا نمی‌خواهد که پرونده ایران راهی شورای امنیت شود ولی ایران هم خیلی سفت و سخت حاضر به هیچگونه عقب‌نشینی نیست.
این موضوع باعث شده تعامل با ایران برای اروپا به یک کلاف سردرگم تبدیل شود. اروپاییان همین دو هفته پیش گفتند که حاضرند برخی درخواست‌های ایران درباره چرخه سوخت را بپذیرند. مفهوم این پیام آنها این بود که «شما اصفهان را متوقف کنید تا دوباره مذاکره کنیم؛ حاضریم امتیاز جدید هم بدهیم». ولی وقتی با موضع سفت و سخت تهران مواجه شدند بار دیگر دیپلماسی چماق را در پیش گرفتند. این بدان مفهوم است که حتی هشدارهای جدید اروپا درباره پایان یافته تلقی کردن مذاکرات نیز برای بازگرداندن ایران به پای میز مذاکره است. اروپا تا زمان نشست شورای حکام به این سیاست ادامه خواهد داد و احتمالاً روس‌ها را هم با خود همراه خواهد کرد.