واقع‌گرایی در حماس

مازیار خسروی
جنبش مقاومت اسلامی فلسطین، حماس، در آستانه یک پیروزی تاریخی قرار دارد. پیروزی‌ای که نه از راه عملیات نظامی بلکه از روزنه باریک صندوق‌های رای به دست می‌آید. براساس آخرین نظرسنجی‌ها، نامزدهای حماس در انتخابات روز چهارشنبه مجلس ملی فلسطین، شانه به شانه نامزدهای جنبش فتح پیش می‌روند و در صورت تداوم این وضع، جنبش حماس به وزنه‌ای بزرگ در صحنه سیاسی فلسطین تبدیل خواهد شد.
دکتر ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه دولت موقت که از سال‌های پیش از انقلاب با مبارزات ملت فلسطین و چهره‌های اصلی این مبارزه نزدیکی و آشنایی دارد معتقد است:
شرکت فعالانه حماس در انتخابات فلسطین بی‌تردید در مناسبات قدرت در ساختار حکومت خودگردان، موضع‌گیری‌های حماس در مورد فرآیند صلح و همچنین در چشم‌انداز یک فلسطین مستقل تاثیرگذار خواهد بود.
او می‌گوید: شرکت حماس در انتخابات  مجلس فلسطین به دنبال شرکت این جنبش در انتخابات شهرداری‌ها نقطه عطفی در جریان تشکیل یک فلسطین مستقل محسوب می‌شود.
حماس همواره بر آرمان خود مبنی بر باز پس‌گیری تمامی سرزمین‌های اشغالی و نابودی اسرائیل تاکید کرده است با این وجود چه چیزی در شرایط کنونی این جنبش را به بازنگری در تاکتیک‌ها و تلاش برای حضور در ساختار سیاسی که موجودیت اسرائیل را به رسمیت می‌شناسد واداشته است.
دکتر یزدی در این رابطه می‌گوید: حماس از سال‌ها قبل آمادگی داشت که در انتخابات شرکت کند. آنها اصل انتخابات را پذیرفته بودند اما چون در گذشته باور حماس این بود که فتح اکثریت آرا را به خود اختصاص خواهد داد، تلاش می‌کردند انتخابات به صورت حزبی برگزار شود تا آنها نیز به نسبت آرایی که دارند چند نماینده در مجلس داشته باشند.
انتخابات شوراها نشان داد که حماس از طریق انتخابات غیرحزبی و مستقیم هم می‌تواند سهم قابل توجهی در قدرت داشته باشد اما این طبیعی است که اگر حماس بخواهد بر آرمانی که در اساسنامه اولیه‌اش وجود دارد پافشاری بکند، نمی‌تواند وارد ساختار سیاسی شود.
جنبش فتح نیز در اساسنامه اولیه خود آزادی تمامی سرزمین‌های فلسطینی، از جمله سرزمین‌های اشغالی سال 1948 را خواستار بود اما پس از آنکه با اسرائیل تفاهمنامه صلح اسرائیل را امضا کردند، طبق مصوبه‌ای که به تصویب مجلس ملی رسید، این بند را حذف کردند و پذیرفتند در هر قسمت از خاک فلسطین که آزاد شود، دولت مستقل را تشکیل بدهند؛ احتمالاً حماس هم از همین سیاست تبعیت می‌کند.
چندی پیش، محمود الزهار، یکی از رهبران حماس تاکید کرده بود استراتژی حماس، گلوله در کنار صندوق‌های رای است. بسیاری بر این باورند اتخاذ چنین رویکردی، حزبی را که در ساختار حکومت مشارکت خواهد کرد با چالش‌های جدی روبرو خواهد کرد.
دکتر یزدی اما از جنبه‌های دیگر به این موضع می‌نگرد: «برای تحلیل درست شرایط و موضع‌گیری احزاب و گروه‌های فلسطین، باید به یک نکته کلیدی که در میان فعالان فلسطینی به صورت استراتژیک وجود دارد توجه کنیم.
فلسطینیان از سال‌ها پیش در بین خود این بازی را داشته‌اند که یک عده به عنوان گروهی میانه‌رو عمل می‌کنند و گروهی دیگر رادیکال و تندرو، فلسطینی‌ها با اتخاذ این شیوه به اصطلاح اسرائیل را به مرگ می‌گیرند که به تب راضی بشود. ا
لان معادله به گونه‌ای ترتیب یافته که اسرائیل یا باید با محمود عباس کنار بیاید یا با حماس روبرو بشود. این معادله‌ای بسیار زیرکانه است که فلسطینی‌ها توانسته‌اند به وجود آورند.
در تحولات اخیر هم شاهد بودیم که اسرائیل به هیچ وجه مایل نبود فلسطینیان بیت‌المقدس شرقی در انتخابات شرکت کنند اما محمود عباس اعلام کرد اگر چنین باشد، انتخابات را برگزار نمی‌کنم، حماس هم اعلام کرد در این صورت انتخابات را تحریم می‌کند، اسرائیل در چنین شرایطی ناچار به عقب‌نشینی شد و پذیرفت که انتخابات در بیت‌المقدس شرقی هم برگزار شود.
حماس با حرکت واقع‌بینانه خود یعنی شرکت در انتخاباتی که با نظارت بین‌المللی برگزار می‌شود، وارد بیت‌المقدس شد. در ابتدا تعدادی از کاندیداهای حماس بازداشت شدند اما فشار جهانی اسرائیل را ناچار کرد که کاندیداهای دستگیر شده را آزاد کند.
کار به جایی رسید که آمریکا به اسرائیل توصیه کرد در این قبیل امور وارد نشود چون در صورت دخالت بازی را به نفع افراطی‌ها تغییر می‌دهد.
بنابراین سیاستی که حماس انتخاب کرده و سیاستی که محمود عباس پیگیری می‌کند در نهایت با هم هماهنگ و در راستای تأسیس یک فلسطین مستقل است.
زمانی بود که دنیا حق مردم فلسطین را برای داشتن کشوری مستقل به رسمیت نمی‌شناخت و آنها ناچار بودند خود را به آب و آتش بزنند تا به دنیا بگویند اگر ما را به رسمیت نشناسید، به هیچ کس اجازه آرامش نمی‌دهیم.
اما اکنون در صحنه جهانی این اتفاق نظر وجود دارد که فلسطینی‌ها حق دارند دولت و کشور خودشان را داشته باشند، در این شرایط استراتژی مبارزه می‌بایستی متفاوت باشد و حماس هم این را پذیرفته است.
در صورت پیوستن حماس به ساختار سیاسی حکومت خودگردان و در پس آن فرآیند صلح، موضع طرف فلسطینی در گفت‌وگوهای آینده با اسرائیل چگونه خواهد بود؟
به اعتقاد یزدی، فرآیند صلح خاورمیانه با 3 شکل کلیدی یعنی بازگشت آوارگان، دیوار حایلی و شهرک‌نشینان و وضعیت بیت‌المقدس روبرو است.
او می‌افزاید: نظرسنجی اخیر که در اسرائیل انجام شد نشان داد که دو سوم اسرائیلی‌ها موافق واگذاری بیت‌المقدس شرقی به فلسطینیان هستند، یعنی فلسطینی‌ها توانسته‌اند حتی افکار عمومی مردم اسرائیل را نسبت به این حق خود متقاعد کنند. برچیدن دیوار حائل و شهرک‌ها نیز جزو قطعنامه‌های سازمان ملل است.
بنابراین مساله چالش‌برانگیز اصلی در مذاکرات آینده بازگشت آوارگان است که احتمالاً موضع فلسطینی‌ها در این زمینه سخت‌تر خواهد شد.