فرهنگ اسلامی و رسالت ما (بخش هشتم)

حجت‌الاسلام و المسلمین سیدرضا تقوی
تبادل و تهاجم فرهنگی
امروز جهان اسلام مورد هجوم فرهنگ غرب قرار گرفته است. غرب با تکنولوژی پیشرفته خود و بهره‌گیری از صنعت ماهواره، آرمان‌های فرهنگی خویش را در قالب برنامه‌های به اصطلاح هنری و خبری ریخته و بر امواج سوار کرده و به درون مغزها نفوذ می‌دهد و ما اگر برای مقابله با این خطر به خود نیاییم، در آینده با آشفتگی فرهنگی فراوانی روبه‌رو خواهیم شد و ملت هویت دینی و ملی خود را فراموش کرد.
از دیرباز، تاریخ مکتوب و مجسم انسان‌ها گواه آن اسک که در جوامع بشری تبادل فرهنگی وجود داشته است. در حقیقت تبادل فرهنگی ناشی از انعطاف‌پذیری فرهنگ‌هاست.
ما در تاریخ بشر هیچ فرهنگی سراغ نداریم که از فرهنگ‌ها و تمدن‌های دیگر بهره‌گیری نکرده باشد و به اصطلاح تبادل فرهنگی نداشته باشد، ولی آن چه که باید مورد توجه قرار داد چگونگی بهره‌گیری است که فرهنگ‌های اصیل و قدرتمند، عناصر مطلوب فرهنگ‌های دیگر را می‌گیرند و آنها را در خود جذب و به صورت موجودی جدید و با سیمایی جدید عرضه می‌دارند؛ همانند فرهنگ اسلامی که در برخورد با فرهنگ ملت‌های دیگر چنین بود ولی فرهنگ‌های غیراصیل و یا ضعیف نه تنها بر عناصر فرهنگی بیگانه تاثیر نمی‌گذارند بلکه خود مغلوب آن می‌شوند.
در چنین مواردی بحث تبادل و هجوم فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرد که ما در این جا برای تفکیک و توضیح این دو واژه تفاوت بین آنها را به طور مختصر بیان می‌کنیم:
1- در تبادل فرهنگی، بارور کردن فرهنگ منظور است ولی در تهاجم فرهنگی، ریشه‌کن کردن فرهنگ.
2- در تبادل فرهنگی، آزادی و انتخاب وجود دارد ولی در هجوم، اجبار و تحکم حاکم است.
3- در تبادل فرهنگی، تصمیم گیرنده ما هستیم ولی در تهاجم، تصمیم و انتخاب از آن مهاجم است.
4- در تبادل تحقیر نیست، ولی در هجوم فرهنگی تحقیر وجود دارد.
5- تبادل فرهنگی هنگام توانایی و قدرت یک ملت انجام می‌گیرد، ولی تهاجم فرهنگی، زمان ضعف یک ملت واقع می‌شود.
6- تبادل فرهنگی تقویت ارزش‌های فرهنگی را طالب است، ولی هجوم فرهنگی تضعیف و ریشه‌کن کردن آن را می‌خواهد.
از زمانی که فرهنگ به عنوان ابزار سلطه استعمارگران قرار گرفت تحمیل فرهنگی نیز زمینه حضور بیشتر یغماگران گردید.