آینده دریای خزر

دفتر مطالعات سیاسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با ترجمه مقاله ای از اداره اطلاعات انرژی آمریکا , گزارشی درخصوص منطقه دریای خزر با عنوان « منطقه دریای خزر , مسائل و موضوعات جاری » منتشر کرد.
براساس اعلام واحد اطلاع رسانی مرکز پژوهشهای مجلس , دفتر مطالعات سیاسی این مرکز هدف از انتشار این گزارش را اهمیت مسائل مربوط به دریای خزر و مباحث و موضوعات جاری مرتبط با این حوزه دانست و افزود : گزارش حاضر از جانب یک مرکز پژوهشی فعال در زمینه انرژی منتشر شده است و مرکز پژوهشها نیز هیچ قضاوتی درخصوص صحت اعداد و ارقام ارائه شده ندارد و مجموعه مطالب ارائه شده صرفا دیدگاههای موسسه یاد شده است .
گزارش یاد شده با بررسی وضع عمومی منطقه خزر و کشورهای منطقه تصریح دارد که این منطقه در قسمت جنوبی اتحاد جماهیر شوروی سابق به دلیل وجود منابع نفت و گاز بهره برداری نشده در کانون توجه قرار گرفته است و بر اساس برنامه ریزی های انجام شده قرار است در تابستان سال 1384 با بهره گیری از یک خط لوله جدید که کنسرسیوم تحت رهبری شرکت بریتیش پترولیوم انگلستان آن را ساخته است انتقال نفت از بخش های جنوبی دریای خزر به بندر جیحان ترکیه آغاز شود.
این گزارش با اشاره به اینکه در 15 سال گذشته , کشورهای غربی با استفاده از سرمایه , فناوری و دیپلماسی تلاش های بسیاری را به منظور کاهش وابستگی به نفت خاورمیانه انجام داده اند می افزاید : بازارهای شرق به ویژه بازار چین و آسیای جنوب شرقی نیز حساب ویژه ای را برای بهره برداری از منابع نفت خزر باز کرده اند.
گزارش حاضر دریای خزر را منطقه ای شامل دولت های ساحلی این دریا یعنی آذربایجان , قزاقستان , ترکمنستان , روسیه و ایران تعریف و پیش بینی کرده است که سطح تولید نفت خزر در سال 1394 به چهار میلیون بشکه در روز برسد و این در حالی است که میزان تولید کشورهای عضو اوپک درهمین سال 45 میلیون بشکه خواهد بود . اداره اطلاعات انرژی آمریکا ذخایر ثابت شده نفت خزر را بین 17 تا 33 میلیارد بشکه برآورد کرده و حد پایین این برآورد را با ذخایر نفت قطر و حد بالای آن را با ذخایر نفت آمریکا قابل قیاس دانسته و در همین حال پیش بینی کرده است که تا سال 1389 کشورهای حوزه دریای خزر روزانه بین 2,4 تا 5,9 میلیون بشکه نفت تولید کنند.
گزارش یاد شده با بررسی وضع منابع نفتی هر یک از کشورهای حوزه دریای خزر و میزان بهره مندی آنها از ذخایر نفتی , بخش های مربوط به روسیه و ایران در دریای خزر را بازمانده از روند پیشرفت در توسعه نفت و گاز طبیعی توصیف کرده و یادآور شده است براساس گزارش ها تلاش های مربوط به اکتشاف نفت در این منطقه در حال انجام شدن است و شرکت برزیلی پتروبراس نیز برای نهایی کردن توافقات خود در تهران با شرکت ملی نفت ایران مذاکره کرده است .
این گزارش در ادامه به مسائل مربوط به صادرات , اکتشافات و توسعه رو به رشد صنعت نفت و گاز در منطقه خزر پرداخته است و می افزاید : تغییر جریان انرژی منطقه از محور شمال , جنوب به محور شرق به غرب که جهت انتقال انرژی از روسیه به اروپا را تغییر می دهد , در راستای توسعه اهداف دولت های تازه استقلال یافته منطقه است .
گزارش یاد شده همچنین به بررسی وضع مزایا و فواید مسیرهای مختلف ذخایر نفت وگاز منطقه خزر از جمله مسیر غرب , خط لوله باکو , تفلیس , جیحان , خط لوله قفقاز جنوبی , مسیر شرق , مسیر جنوب و جنوب غربی و شمال و شمال غربی پرداخته است .
براساس این گزارش تقریبا در هر شرایطی خطوط لوله صادرات نفت و گاز منطقه خزر می تواند موضوعی برای مناقشات منطقه ای باشد و این مناقشات موضوع و عامل پیچیده دیگری در تعیین مسیرهای نهایی خواهد بود.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در این خصوص تصریح کرده است گروههای قومی و مذهبی متعددی که در منطقه دریای خزر سکونت دارند و مناقشات مستمر کنونی هم برای خطوط لوله موجود و هم برای خطوط در دست ساخت تهدیداتی را بوجود می آورد.
این مرکز پژوهشی آمریکا , مهمترین مشکل در باره منابع نفت وگاز دریای خزر را نبود موافقتنامه ای جامع میان پنج کشور ساحلی این دریا عنوان کرده است و می افزاید : هرچند که روسیه , آذربایجان و قزاقستان هر یک موافقتنامه های دو جانبه ای با دیگری امضا کرده اند اما موضع ایران این است که به هر کشور باید 20 درصد از منابع دریا داده شود و به بیان دیگر هر کشور باید 20 درصد تمامی درآمدهای تولید را از کل منطقه خزر دریافت کند.