نمک پرورده‌های سفارت انگلیس و شیخ سربدار

اسماعیل وکیل‌زاده
13 رجب میلاد با سعادت حضرت علی علیه السلام , یکی از اعیاد مسلمین می باشد و در این روز شیعیان جهان با برگزاری مراسم جشن و سرور یاد مولایشان را گرامی میدارند . اما در 13 رجب 1327 قمری حادثه غم انگیزی در کشورمان رخ داده که مایه تاسف و عبرت می باشد.در عصر این روز مجتهد صاحب رساله , شیخ فضل الله نوری را مشروطه خواهان تندرو با کف و تشویق بدار آویخته , لذا با توجه به سپری شدن سالگرد آن اما نظر به اهمیت موضوع لازم است که حوادث و علل آن را مرور و بررسی نمائیم .
بدون شک انقلاب مشروطه سال 1324 قمری نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران می باشد که علیه استبداد حاکم صورت گرفت و مردم به رهبری آیه الله سید عبدالله بهبهانی , آیت الله سید محمد طباطبایی و آیت الله شیخ فضل الله نوری برای ایجاد عدالتخانه حرکت کردند و دیدگاهها و نگرشهای متفاوتی در نهضت مشروطه وجود داشت . عده ای مشروطه را سوغات غرب و عده ای آن را حق مسلم مردم می دانستند و علمای نجف نیز از حمایت دریغ نکردند.
شیخ فضل الله نوری متولد 1259 ق در روستای لاشک کجور نوشهر و فرزند ملاعباس نوری بود که در 1276 ق با عزیمت به عتبات عالیه یکی از شاگردان مبرز میرزای شیرازی گردید و در سال 1300 ق به دستور میرزا به ایران بازگشت و آثار علمی متعددی از جمله صحیفه قائمیه , رساله اصولی المشتق , سوال و پاسخ , رساله عملیه , تحریم حاجیان از طریق جبل به مکه , تذکره الغافل , ارشاد الجاهل , شرح مقاصد و تحریم مشروطیت می باشد که ایشان بعد از رحلت میرزاحسن آشتیانی در سال 1319 ق مجتهد طراز اول تهران گردید.
سوال اصلی ما این است که آیا شیخ فضل الله مشروطه را قبول داشت یا نه چرا و به چه جرمی ایشان در ولادت مولایش علی (ع ) در تهران بدار آویخته شد چه کسانی فضا را مسموم کردند که مردم موقع بدار آویختن شیخ نوری شادی کردند نقش سفارت انگلیس در مشروطه چه بود و به انگلیس چه نفعی داشت که دیگهایش برای مشروطه ایران آماده می شد چرا بعد از فتح تهران , مستبدین عفو شدند ولی مجتهد مسلمانان دار زده شد و خلاصه زندگینامه شیخ فضل الله جهت اطلاع خوانندگان ضروری بود تا با اطلاع از وضعیت علمی و... حوادث را بررسی کنند و اگر اعترافات دشمنان شیخ را می نگاشتم بحث طولانی می شد.
محققین و پژوهشگران زیادی در مورد مشروطه و شیخ فضل الله مطلب نوشته اند و هر یک از دیدگاه و زاویه ای بررسی کرده است و همه در این مشترکند که شیخ در ابتدای مشروطه از موافقین و طرفداران بود و برای محدود کردن قدرت شاه تلاش می کرد و مواضع شفاف و قاطعی داشت که در بیانیه ها و اعلامیه ها می شود دید. به عبارتی می توان گفت که شیخ فضل الله در مرحله اول از مردم , مظلومان و مبارزان حمایت می کردند و برای رسیدن به اهداف آنان را یاری می کردند و مهاجرت صغرا و کبرا نیز در این راستا بود در مرحله دوم وقتی شیخ برخی اعترافات را متوجه شد سعی در اصلاح آنها نمود و در قانونگذاری مجلس سعی بر شرعی کردن قوانین داشت و اعتراضات خود را بر چند اصل قانون بویژه یکسان دانستن مسلمان و کافر و... اعلام می کند و در متمم قانون اساسی نیز بر آن اعتقاد بود که تعدادی مجتهد قوانین را با قانون اسلام و شرع تطبیق دهند تا خلاف شرع تصویب نگردد و به عبارتی شورای نگهبان قانون اساسی امروز ما که حافظ اسلامیت نظام به شمار می روند و اگر هجمه دشمنان را در برخی مقاطع با شورای نگهبان حلاجی گردد متوجه خواهیم شد که دشمنان می دانند که این علما ستون محکمی هستند که اگر نباشند نفوذ آنان آسانتر خواهد شد و...
نقش سفارت انگلیس در هدایت غربزده ها واضح تر می باشد و شیخ فضل الله نیز با گوشزد نمودن انحرافات سعی بر اصلاح داشت و تز مشروطه مشروعه را اعلام نمود که با مخالفت جدی و همه جانبه غربزده ها مواجه شد و آنها صف بندی نمودند چون منافع خود را در خطر می دیدند. اگر مشروطه مشروعه می شد دیگ پلوهای سفارت انگلیس خاصیت خود را از دست می داد و هزینه هایی که آن سفارت و دیگر غربزده ها پرداخته بودند خنثی می شد. اگر مشروطه مشروعه می گشت دست نااهلان و نامحرمان کوتاه می شد و...
شیخ فضل الله در مرحله سوم وظیفه خود دید که مشروطه را تحریم کند تا صف مسلمانان دین دار از دیگران جدا گردد اما با این اقدام , پروژه تخریب شیخ فضل الله کلید خورد و دشمنان هرچه خواستند علیه مجتهد بزرگوار سخنرانی و شایعه پراکنی کردند و چنان فضا را آلوده کردند که اکثرا مخالف شیخ گردیدند و در مواقع متعدد به شیخ فضل الله توهین و جسارت نمودند و از سردمداران خط دشمن سیدحسن تقی زاده بود که با حمایت سفارت انگلیس در تخریب شخصیت شیخ تلاش می کرد , تقی زاده ای که در جریان به توپ بستن مجلس سریع به سفارت انگلیس پناه می برد و....
شیخ شهید همچون کوه در مقابل مخالفان ایستاد و پیشنهادات برخی سفارتها در پناه بردن به آنها را رد کرد , از اینجا بود که طراحی حذف شیخ کلید خورد و ایشان را در 11 رجب دستگیر و در ضلع شرقی عمارت نظمیه حبس نمودند. دادگاهی تشکیل دادند که به واسطه آن ابراهیم زنجانی و حاجی خان و چهار نفر دیگر او را محاکمه کردند و پیرم خان ارمنی نیز نظارت آن را برعهده داشت و سوالاتی از علل تحصن , منابع حمایتی و پرسش هایی از نوع قرون وسطایی از شیخ نیز می پرسند و شیخ توضیح می دهد و وقتی متوجه حضور پیرم خان ارمنی در دادگاه می گردد می فرماید حال فهمیدم که چه خبر است و اجازه اقامه نماز ظهر و عصر می خواهد اما مشروطه خواهان فریب خورده فقط نماز ظهر را تحمل می کنند. آنها با تبلیغاتی که به راه انداخته بود مردم را در میدان توپخانه جهت تماشای بدار آویختن مجتهدشان حاضر می کنند و سه ساعت ازظهر 13 رجب گذشته بود که شیخ رو به مردم کرد و به آسمان چشم دوخت و فرمود : خدایا تو خودت شاهد باش که من آنچه را باید بگویم به این مردم گفتم , به قرآن تو قسم یاد کردم , گفتند : قوطی سیگارش بود , در این دم آخر هم باز به این مردم می گویم من مخالف مشروطه مشروعه نیستم و...
آری شیخ فضل الله را در عصر 13 رجب پیرم خان ارمنی با کف زدن مسلمانان بدار آویخت و بر جنازه مطهرش جسارتها کرد که در کتاب « سردار » بیان شده , اما چگونگی آوردن جنازه به منزل و فریب دادن حاکمان و چهارماه پیکر شیخ را در منزل نگه داشتن و سپس به قم حمل کردن و در حرم حضرت معصومه به خاک سپردن بحث جداگانه می طلبد و نتیجه اینکه بعد از 99 سال از شهادت آن عالم وارسته باید علل وقوع چنین حادثه هایی بررسی گردد و به جای جشن گرفتن برای مشروطه باید به عبرتها و درسها بپردازیم .
شیخ فضل الله نوری از دیدگاه حضرت امام خمینی (س )
ببینید چه جمعیتهایی هستند که می خواهند روحانیون را کنار بگذارند همان طوری که درصدر مشروطه با روحانی این کار را کردند و اینها را زدند و کشتند و ترور کردند , همان نقشه است , آن وقت ترور کردند سیدعبدالله بهبهانی را , کشتند مرحوم نوری را , مسیر ملت را از آن راهی که بود برگرداندند...
صحیفه نور ج 6 ص 256 ـ 58,3,3
مثل مرحوم شیخ فضل الله نوری را در ایران , برای خاطر اینکه می گفت باید مشروطه مشروعه باشد و آن مشروطه ای که از غرب و شرق برسد قبول نداریم در همین تهران بدار زدند و مردم هم به پای او رقصیدند و کف زدند.
صحیفه نور چ 18 ص 135
آنها جوسازی کردند و مرحوم آقای شیخ فضل الله که یک آدم شاخصی در ایران بود و مورد قبول بود آنقدر جوسازی کردند که در میدان , علنی ایشان را بدار زدند و پایش هم کف زدند , این نقشه ای بود برای اینکه اسلام منعزل کنند و کردند.
صحیفه نور چ 18 ص 181
شما می دانید که شیخ فضل الله را کی محاکمه کرد یک معمم زنجانی حکم قتل او را صادر کرد. وقتی معمم و ملا , مهذب نباشد فسادش از همه بیشتر است , اگر تهذیب نباشد علم توحید هم بدرد نمی خورد.
صحیفه نور چ 13 ص 211