گزارش « البرادعی » واکنش‌ها و ارزیابی‌ها

« محمد البرادعی » , مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در واپسین ساعات شامگاه جمعه گزارش خود درباره فعالیت های هسته ای ایران را در 15 برگ به اعضای شورای حکام ارائه کرد .
این گزارش که به مدت کمتر از یکماه پس از صدور آخرین قطعنامه شورای حکام علیه برنامه هسته ای جمهوری اسلامی در نشست مردادماه شورای حکام در وین تحویل نمایندگان 35 عضو این شورا می شود , می تواند مبنای تصمیم گیری در مورد آینده « تعامل بین المللی » با ایران و ادامه مذاکرات و یا « ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل متحد » قرار گیرد.
اقدام جمهوری اسلامی در از سرگیری فعالیت های مربوط به فرآوری اورانیوم در تاسیسات هسته ای اصفهان موسوم به « یو.سی .اف » در ماه گذشته , اساسی برای صدور قطعنامه « شدیداللحن » آژانس علیه ایران و پس از آن ارائه گزارش مدیرکل درباره فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی شد.
شورای حکام در قطعنامه اخیر خود تا 12 شهریورماه به جمهوری اسلامی مهلت داد تا فعالیت های خود در سایت هسته ای اصفهان را به حالت تعلیق درآورد. در غیر این صورت , ممکن است , شورای حکام آژانس در اجلاس 28 شهریورماه خود درباره ارجاع مساله هسته ای ایران به شورای امنیت تصمیم گیری نماید.
دراین میان , پافشاری ایران بر حق طبیعی خود در بهره برداری از چرخه سوخت صلح آمیز که براساس پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای (ان .پی .تی ) , اساسنامه آژانس و دیگر پادمانها و مقررات بین المللی مجاز شمرده شده است موجب شد تا گفتمان طرفهای اروپایی مذاکره کننده با ایران لحنی تندتر به خود بگیرد و از این منظر آنها نیز همانند متحد نخست خود (ایالات متحده آمریکا) از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سخن گویند تا ایران را از ادامه مسیر باز دارند.
به هر رو , در یک چنین فضایی که هر لحظه سایه تهدیدات علیه جمهوری اسلامی ایران « سنگین تر » شده و دیدگاههای افراطی زمامداران آمریکایی نفوذ گسترده تری در میان اعضای اروپایی و دیگر اعضای شورای حکام پیدا کرده است , گزارش البرادعی و مفاد تشکیل دهنده این گزارش می تواند برای بررسی نحوه « تعامل » و یا « تقابل » غرب با پرونده هسته ای ایران مهم باشد.
فرازهای مهم در گزارش البرادعی
اگرچه در ساعات نخست ارائه گزارش مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره فعالیت های هسته ای ایران , اعلام شد که متن این گزارش « محرمانه » است اما بلافاصله پس از آن , بخش های مهم گزارش بر روی تلکس خبرگزاری های « رویترز » و « فرانسه » قرار گرفت .
با استناد به گزارش خبرگزاری ها , موارد مهم در گزارش البرادعی از دیدگاه کارشناسان به شرح زیر است :
الف ) نکات مثبت گزارش
بازرسی های هسته ای آژانس در مورد آثار اورانیوم موجود در برخی تجهیزات هسته ای ایران (تاسیسات غنی سازی اورانیوم نطنز و شرکت های کالا الکتریک ) اظهارات مقامات تهران را مبنی بر خارجی بودن آلودگی های اورانیوم تایید می کند.
البته , آژانس هنوز نمی تواند به نتیجه قطعی درباره تمامی آلودگی ها دست پیدا کند.
این گزارش با تشریح فعالیت های هسته ای ایران از گذشته تاکنون , این فعالیت ها را مغایر با پیمان منع گسترش سلاح های اتمی (ان .پی .تی ) ندانسته است .
ایران در اقدامی شفاف ساز به بازرسان آژانس اجازه داده است تا از سایت های دفاعی در کلاهدوز , لویزان و پارچین دیدن نماید. در حالی که بازرسان در سایت کلاهدوز هیچ فعالیت مرتبط هسته ای نیافتند , آژانس همچنان در حال ارزیابی اطلاعات مربوط به سایت لویزان است .
آژانس همچنین منتظر است تا بتواند از سایت پارچین دیدن کند.
ب ) نکات منفی گزارش
انتقاد مدیرکل از آغاز مجدد فعالیت های تاسیسات هسته ای اصفهان ضمن تاکید بر این نکته که تعلیق فعالیت یو.سی .اف اصفهان داوطلبانه بوده و الزام حقوقی ندارد.
ایران از زمان از سرگیری فعالیت یو . سی . اف تاکنون مقدار 6,8 تن گاز هگزا فلوراید اورانیوم تولید کرده است .
با توجه به آنکه پس از دو سال ونیم بازرسی و تحقیقات فشرده , آژانس هنوز در موقعیتی نیست که برخی مسایل مهم را تشریح کند.
از این منظر , شفافیت کامل ایران بسیار اساسی است اما اینگونه نبوده است . با توجه به فعالیت های مخفیانه ایران در چندین سال گذشته , این اقدامات شفاف باید فراتر از التزامات رسمی توافقنامه پادمان و پروتکل الحاقی باشد و دسترسی به اشخاص , اسناد مرتبط با کسب فن آوری هسته ای , تجهیزات با مصرف دوگانه , برخی گارگاههای نظامی و مکان های تحقیقات و توسعه را شامل شود.
انتقاد نسبت به عدم گزارش ایران به آژانس درباره خصوصیات فعالیت های مرتبط با چرخه سوخت و آزمایش های انجام شده بویژه در زمینه غنی سازی اورانیوم , تبدیل اورانیوم و تحقیقات پلوتونیوم .
ارزیابی های متفاوت از گزارش مدیرکل
با انتشار رسمی گزارش البرادعی درباره برنامه هسته ای ایران در روز شنبه , هر یک از طرفهای درگیر در پرونده هسته ای ایران ارزیابی « متفاوتی » از این گزارش ارائه کردند.
در حالی که مقامات مسوول پرونده هسته ای ایران , گزارش البرادعی را « دو پهلو » و « دارای نکات مثبت و منفی بسیار » عنوان کردند , بسیاری از دیپلماتها و رسانه های غربی , آنرا گام رسمی آغازین برای ارسال پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل به منظور اعمال تحریم های سخت بین المللی علیه تهران ارزیابی کرده اند.
الف ) ارزیابی اروپا و آمریکا
در آستانه انتشار گزارش مدیرکل و پس از آن , وزیران خارجه اتحادیه اروپا به اتفاق در موضع گیری های جداگانه به ایران هشدار دادند که اگر مذاکرات اتمی با غرب را از سر نگیرد , پرونده این کشور را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع خواهند کرد.
« خاویر سولانا » , مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اظهارداشت : ماهیچ تردیدی نداریم که به ایران نشان دهیم در بحث هسته ای جدی هستیم .
« یوشکا فیشر » , وزیر خارجه آلمان هم گفته است , ایران باید درک کند که توسعه تکنولوژی هسته ای بدون جلب اعتماد بین المللی , از سوی اروپا قابل تحمل نیست .
« جک استراو » , وزیر خارجه انگلیس هم گفت : به طور کلی , تنها راه تخفیف این بحران , انجام اقداماتی از سوی ایران برای احیای اعتماد دوجانبه است . در همین حال , روزنامه عرب زبان « الوطن » نیز به نقل از منابع آگاه دیپلماتیک در اتحادیه اروپا نوشت که پیش نویس طرح مجازات ایران توسط این اتحادیه آماده شده است .
دیپلماتهای اروپایی با اشاره به گزارش تازه البرادعی درباره ایران گفته اند که موضوع ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت جهت اعمال مجازات علیه این کشور , به عنوان یک « برگ دوگانه » در نزد اروپاییان قرار دارد که از یک سو علیه ایران و از سوی دیگر , علیه آمریکا به کار خواهد رفت .
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد که گزارش « شدید » آژانس درباره برنامه هسته ای ایران , صحنه را برای « دیپلماسی پایانی » فراهم می کند که می تواند با ارجاع موضوع ایران به شورای امنیت پایان یابد.
« دیوید آلبرایت » , کارشناس منع اشاعه سلاح های هسته ای و بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل گفت که گزارش البرادعی با افزایش بیم ها درخصوص فعالیت های هسته ای ایران , دستمایه بیشتری در اختیار آمریکا و اروپا برای ارجاع موضوع به شورای امنیت قرار می دهد.
یک دیپلمات اروپایی هم گفت که لحن این گزارش « شگفت آور » است .
این گزارش مطمئنا راه را برای تمامی گزینه ها و راهکارها باز می گذارد و به ما اجاره می دهد که به طور مشروع استدلال کنیم که جامعه بین المللی باید شاهد اقدامات اعتماد ساز ایران باشد , زیرا دلایل واقعی برای بی اطمینانی و نگرانی درباره مقاصد ایران وجود دارد.
مقامات کاخ سفید نیز با استقبال از گزارش البرادعی بر ضرورت اجماع بین المللی برای ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل تاکید کردند.
روزنامه آمریکایی « فایننشال تایمز » نیز نوشت که گزارش البرادعی سلاحی در دست دو طرف است که هم توسط طرفداران ارجاع پرونده و هم توسط مخالفان آن همچون چین و روسیه که دارای روابط گسترده اقتصادی با ایران هستند , به کار گرفته خواهد شد.
به گفته برخی سیاستمداران اروپایی , ایران از حمایت برخی کشورهای در حال توسعه نیز در آژانس برخوردار است و هنوز اطمینانی در مورد برقراری تحریم ها علیه ایران وجود ندارد.
روزنامه انگلیسی زبان « دیلی تلگراف » نیز نوشت : گزارش مدیرکل می تواند پایه ای برای تلاش های آمریکا و اروپا برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت باشد.
برخی دیپلماتهای اروپایی نیز معتقدند که شورای امنیت سازمان ملل در برخورد با موضوع ایران (در صورت ارجاع پرونده ) به تدریج یک رویکرد بسیار سنجیده و سازنده در پیش خواهد گرفت به جای تنبیه شدید ایران , تلاش های آژانس را تقویت خواهد کرد.
ب ) ارزیابی ایران از گزارش مدیرکل
مقامات ارشد جمهوری اسلامی در پرونده هسته ای , گزارش مدیرکل آژانس درباره فعالیت های هسته ای ایران را « دو پهلو » و « حاوی نکات مثبت و منفی » دانسته اند.
« علی لاریجانی » , مذاکره کننده ارشد ایران در امور هسته ای و دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی براین باور است که « گزارش آژانس در مورد برنامه هسته ای ایران هم نکته مثبت دارد و هم منفی » .
حمیدرضا آصفی , سخنگوی وزارت خارجه نیز گفته است که گزارش البرادعی , دوپهلو و مبهم است . هر دو این مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی بر تداوم همکاری سازنده ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی و تداوم مذاکرات با اروپا تاکید کرده اند.
لاریجانی گفت : « به دلیل همکاری نزدیک ایران با آژانس , خوشبختانه بسیاری از سئوالات از نقطه نظر حقوقی و فنی پاسخ داده شده اند » . وی افزود : « برخی سووالهای جزئی باقی مانده و همکاری ما با آژانس برای پاسخ به این سئوالات ادامه خواهد یافت » . دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت , برخی مطالب این گزارش ناشی از فشاری است که آمریکا و همپیمانانش وارد کرده اند. خواستن چیزهایی ورای اختیارات حقوقی آژانس صرفا تمایلات سیاسی است و ایران توجهی به آنها نخواهد کرد.
لاریجانی تاکید کرد : « ما با آژانس در چارچوب مقرراتش همکاری می کنیم و نه بیشتر » . در همین حال , آصفی نیز گزارش مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی درمورد فعالیت های هسته ای ایران را یک گزارش دوپهلو و بدون پیوستگی و انسجام ارزیابی کرد.
وی افزود , از این گزارش زمینه ای برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت بیرون نمی آید.
در گزارش البرادعی به برخی اشکالات کوچک اشاره شده که فکر می کنیم بهانه جویی باشد و دراین گزارش به مواردی اشاره شده که ارتباطی به ما ندارد و به مقررات آژانس مربوط می شود.
سخنگوی وزارت امورخارجه با اشاره به اینکه درگزارش اخیراز سخنان دو پهلو بعنوان چماقی در دست اروپا استفاده شده است خاطرنشان کرد , هیچ تهدید و توسل به اظهارات دوپهلو به اروپا کمک نمی کند.
آصفی با تاکید براینکه منافع ملی و حقوق قانونی , خط قرمز ماست , اظهار داشت : ما آماده همکاری با آژانس , اروپا و دیگر کشورها هستیم و امیدواریم درجلسه آینده آژانس پرونده هسته ای ایران با یک نگاه غیر سیاسی , کارشناسی وحقوقی بررسی شود.
در هر حال مقامات ایران بارها اعلام کرده اند که این کشور از حق خود برای فعالیت صلح آمیز هسته ای کوتاه نخواهد آمد.