امید به آینده‌اى بهتر براى آفریقا

حسن یوسفى
چهار سال پیش، زمانى که در «دوربان» آفریقاى جنوبى، اتحادیه آفریقا به صورت رسمى جایگزین سازمان وحدت آفریقا شد ، امید به آینده اى بهتر ، سیمایى جدید از قاره آفریقا بوجود آورد و باعث شد که کشورهاى این قاره حرکت جدیدى را بخصوص براى رسیدن به توسعه آغاز کنند . بویژه آنکه کشورهاى قاره آفریقا در نیمه دوم قرن بیستم و پس از رسیدن به استقلال ، مشکلات متعددى مانند فقر ، توسعه نیافتگى و حضور نداشتن در روند تصمیم سازیهاى اقتصادى و سیاسى بین المللى را تجربه کردند و کوشیدند با تشکیل نهادى قدرتمند در سطح قاره آفریقا ، حرکتى منسجم را پى ریزى کنند. در طول چهار سال گذشته کشورهاى آفریقایى بسیار کوشیدند با تقویت نهادهاى زیرمجموعه از جمله شوراى صلح و امنیت ، پارلمان آفریقا ، نیروهاى پاسدار صلح منطقه اى و طرح مشارکت نوین براى توسعه آفریقا (نپاد) به قدرت اجرایى لازم براى حل مشکلات خود که به صورت تقریباً همگونى در اکثر کشورهاى آفریقایى دیده مى شود ، دست یابند . این حرکت با اینکه در این مدت با موانع و مشکلات متعددى روبرو شده ، اما هرگز متوقف نشده است . به این دلیل نیز در اجلاس سران اتحادیه آفریقایى که قرار است در روزهاى دوشنبه و سه شنبه این هفته (۱۳ و ۱۴ تیرماه) در شهر «سیرت» لیبى برگزار شود نیز تقویت نهادهاى زیر مجموعه اتحادیه ، اجراى برنامه هاى مشخص براى تقویت امنیت قاره اى و حضور کشورهاى قاره آفریقا در سازمان ملل متحد در دستور کار قرار گرفته است. در این چارچوب در جریان نشست وزیران امور خارجه کشورهاى آفریقایى که در «سیرت» برگزار شد، شرکت کنندگان با وجود برخى اختلاف نظرها، توافق کردند که بر درخواست خود براى در اختیار گرفتن دو کرسى دائم و پنج کرسى غیر دائم شوراى امنیت اصرار کنند . هرچند درباره نامزدهاى آفریقایى احتمالى این کرسى ها توافقى حاصل نشد ، اما آفریقا براى حضور در تصمیم گیریهاى بین المللى مصر است و بى توجهى به این قاره را در سالهاى گذشته کافى مى داند . باید گفت دست یافتن به این موقعیت و تلاش براى حل مشکلات سیاسى و اقتصادى قاره آفریقا، به اصلى مورد قبول در میان همه ۵۳ کشور عضو اتحادیه آفریقایى تبدیل شده است.
اجلاس سیرت همچنین محلى براى تدوین راههاى تأمین امنیت در قاره آفریقا و مقابله با بحرانهاى موجود در این قاره خواهد بود. در ابتدا در ساختار اتحادیه آفریقایى شوراى صلح و امنیت به عنوان شورایى تصمیم گیرنده براى مقابله با بحرانهاى گسترده در سطح آفریقا ، تشکیل شد . اما این شورا که اختیارات اجرایى حتى براى دخالت در امور داخلى کشورهاى آفریقایى دارد ، در عمر کوتاه خود به دلیل مشکلات مالى ،دشواریهاى بسیارى را تجربه کرده است . در این زمینه حضور نیروهاى پاسدار صلح اتحادیه آفریقایى در دارفور به دلیل مشکلات مالى و لجستیکى با موانعى روبرو شده است و مقامات این اتحادیه براى حل این مشکلات حتى از ناتو نیز درخواست کمک کرده اند . این درحالى است که در ابتدا تلاش براى ممانعت از دخالت خارجى بخصوص از جانب استعمارگران سابق در مسائل قاره آفریقا ، یکى از دلایل تدوین سیاستهاى نظامى و دفاعى مشترک بود . اما گسترش بحران در دارفور که اکنون به مسأله بین المللى بدل شده و تبدیل شدن آن به آزمایشگاهى براى نشان دادن توان اتحادیه آفریقایى ، درخواست براى کمک به این اتحادیه براى مقابله با آن را توجیه کرده است . اما شاید مهمترین موضوع اجلاس سیرت ، درخواست کشورهاى آفریقایى از کشورهاى صنعتى است که قرار است در این اجلاس درباره مطرح کردن یکپارچه آنها اتفاق نظر شود. بخصوص که اجلاس سیرت ، تنها چند روز قبل از اجلاس سران هشت کشور صنعتى در اسکاتلند برگزار مى شود و با توجه به حمایت افکار عمومى بین المللى از درخواستهاى کشورهاى آفریقایى ، انتظارمى رود که حضور نمایندگان کشورهاى آفریقایى در اسکاتلند برخلاف گذشته با پشتوانه و تأثیر بیشترى صورت گیرد . بخصوص که پس از سالها کشورهاى صنعتى نیز در مواضع خود درباره مشکلات کشورهاى آفریقایى بخصوص بدهى هاى خارجى آنها کمى نرمش نشان داده اند و در اجلاس سران کشورهاى عضو «گروه ۸» احتمال بخشش قسمت کمى از بدهى هاى آفریقا وجود دارد . هرچند درباره تعهد واقعى و عملى گروه هشت ، تردیدهاى بسیارى وجود دارد ، اما کشورهاى آفریقایى مى کوشند از این روزنه استفاده کنند . بر این اساس اجلاس سیرت را مى توان اجلاسى تأثیر گذار در تحولات أتى أفریقا دانست.