مساجد به جای احزاب

گروه سیاسی: حامیان محمود احمدی‌نژاد به دنبال فعال کردن نقش سیاسی مساجد به جای احزاب هستند. این انگیزه و برنامه سیاسی در گفت‌وگوی یکی از مهره‌های اصلی ستاد حامیان دولت در انتخابات شوراها با خبرگزاری ایلنا برملا شد. محمدعلی رامین این عضو ارشد ستاد رایحه خوش خدمت در این‌باره می‌گوید: «احزاب سیاسی تنها قالب برای مشورت و تبادل‌نظر افکار گوناگون نیست و با احیای جایگاه مقدس و مشورتی نهادهایی مثل مسجد، هیچ کمبود و نیازی به اشکال مختلف تجمع نخواهیم داشت.

ممکن است امروز مطرح شود که تمام جریانات سیاسی و اجتماعی و شخصیت‌ها و افکار باید در قالب احزاب سیاسی شکل بگیرند و قابل طرح باشند اما در جامعه اسلامی اشکال و مراکز مختلف دیگری برای تجمع و فعالیت وجود دارد.»

او با نفی تحزب و برخی قالب‌های فعالیت گروهی می‌افزاید: «در جامعه اسلامی اشکال بسیار مترقی و متعالی از پیوند اجتماعی مثل مناسک عبادی جمعی نماز جمعه و ارتباطات خویشاوندی مثل صله‌رحم وجود دارد و به صرف اینکه در غرب فعالیت در قالب حزب مطرح شده است، نباید قالب فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی خود را محدود کنیم. وقتی بعضی از ارکان اجتماعی و سیاسی خودمان مثل مسجد را تضعیف می‌کنیم، برای فعالیت سیاسی به اشکال مختلف جوامع غیر اسلامی مثل احزاب احساس نیاز می‌کنیم.»

این فعال سیاسی حامی احمدی‌نژاد در ادامه با نقد شدید‌اللحن غرب می‌گوید: «در غرب هیچ کانون اجتماعی برای تجمع انسان‌ها به طور مستمر وجود ندارد و کلیسا قرن‌هاست که کارکرد خود را از دست داده است و برای تاریک‌نشینان خلوتی بیش نیست بنابراین در غرب که هیچگونه بستری برای تجمع وجود ندارد، وجود احزاب برای فعالیت سیاسی – اجتماعی ضروری است.» رامین می‌افزاید: «در کشوری که مسجد به عنوان یک پایگاه و سنت اجتماعی بر مبنای نیاز افراد برای تصمیم‌گیری وجود دارد، اگر چنین جایگاه مقدسی احیا شود، نیازی به اشکال مختلف تجمع‌ها مثل احزاب نخواهیم داشت البته ممکن است برای گروه‌ها و افرادی که اهل مسجد نیستند، نیاز سیاسی به احزاب وجود داشته باشد.»

او با بیان اینکه مساجد باید کانون جوشان فعالیت‌های سیاسی – اجتماعی باشند و با تحرک این امکان، نیاز به احزاب کمتر خواهد شد، می‌گوید: «با فعالیت شفاف سیاسی در مساجد هیچکس نمی‌تواند باند و گروه خاصی را به مردم تحمیل کند، در حالی که مردم در قالب احزاب از جریانات بی‌خبرند و تصمیمات پشت درهای بسته گرفته و به مردم تحمیل می‌شود.»

رامین در ادامه تصریح کرد: «با مقایسه مسجد به عنوان یک کانون سیاسی اسلامی و حزب به عنوان یک کانون غربی، متوجه مزیت‌هایی می‌شویم که اگر آنها را به کار بگیریم، در عین بی‌نیازی به حزب، جامعه بهتر اداره خواهد شد.»

وی در ادامه گفت‌وگوی خود بار دیگر تحزب را فرآورده غربی می‌داند و می‌گوید: «تحزب یک نوع فرآورده روشنفکری غربی است و تنها در آستانه انقلاب یک حزب ارزشمند به نام حزب جمهوری اسلامی تاسیس شد که بعد از مقطعی خاص، امام(ره) دستور قطع فعالیت آن را صادر کرد.

در مقایسه مرکزی مثل مسجد با دفتر یک حزب، متوجه می‌شوید که در مسجد به روی همه باز است و مردم از هر طیف و گروهی می‌توانند در این مرکز دینی – الهی به عنوان یک کانون و محور اجتماعی تجمع کنند. بنا به دلایلی امروز مساجد این کارکرد اصیل را رها کرده‌اند و نیاز کاذب به احزاب در جامعه احساس می‌شود، از این رو جامعه دچار خلاء شده است که البته احزاب نیز قادر به پر کردن آن نیستند.»

رامین در پایان تاکید می‌کند که نوع نگرش جامعه ما نسبت به عملکرد احزاب و در واقع تایید یا نفی عملکرد احزاب را می‌توان در آخرین انتخابات ریاست جمهوری مشاهده کرد.

پیشینه مخالفت با تحزب

این نگرش رامین به تحزب و جایگزینی مساجد به جای احزاب برای اولین بار نیست که از سوی حامیان احمدی‌نژاد مطرح می‌شود، بلکه خود رئیس‌جمهور نیز بارها به نقد جدی تحزب پرداخت و از آن به قبیله‌گرایی تعبیر کرد. این نگاه رئیس‌جمهور حتی از سوی برخی از ریش‌سفیدان اصولگرا همچون «حبیب‌الله عسگر اولادی» و «اسدالله بادامچیان» نیز پاسخ داده شد. آنان خطاب به رئیس‌جمهور گفتند که او در گذشته با همراهی احزاب و گروه‌های سیاسی شهردار تهران شد و پس از آن با تمسک به این نردبان به جایگاه ریاست‌جمهوری رسید.

احمدی‌نژاد قبل از رئیس‌جمهور شدن در جمع اعضای شورای مرکزی یک تشکل دانشجویی گفته بود: «دانشگاهیان و مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری، اراده خود را به احزاب و گروه‌های سیاسی تحمیل خواهند کرد.» همچنین احمدی‌نژاد در ۱۴ بهمن ۸۳ در مسجد چهارمردان قم از «تشکل‌های تکلیف‌گرا در برابر تشکل‌های قدرت‌گرا» سخن گفت و افزود: «اگر از عدالت، دین و خدمتگزاری حرفی به میان آید، می‌گویند چون در موضع حزب مخالف است این گونه سخن می‌گوید.» بالاخره رئیس‌جمهور ایران معتقد است که «رئیس‌جمهور نباید وامدار هیچ ‌گروه، دسته، جناح و حزبی باشد. او فقط باید وامدار مکتب و فرهنگش باشد والا گروه‌ها و احزاب با سهم‌خواهی اجازه تصمیم‌گیری را از او سلب می‌کنند.» او «حزب‌گرایی» را «قبیله‌گرایی» تفسیر می‌کند و می‌گوید: «در برخی موارد رفتارهای حزبی همانند قبایل نخستین نمود پیدا می‌کند. به این مفهوم که هر کس در این قبیله بود هر کاری کرد ولو غارت، مورد تایید است و هر کس در آن قبیله بود، هر کاری کرد، کار بدی است ولو خودش را فدای مردم کرد.»

او در ۱۴ فروردین ۸۴ در جمع دانشجویان همفکرش اعلام کرد که «احزاب نه تنها کمک به انجام کاری نکردند، بلکه باعث فراموشی اهداف انقلاب شدند.» تنها رئیس‌جمهور نیست که به این مواضع معتقد است، بلکه «حسین صفارهرندی» وزیر ارشاد در جمع ستاد برگزاری مراسم‌های دهه فجر به روشنی مخالفت با تحزب و جایگزینی تلویحی مساجد به جای آن را تشریح کرد.

او گفت: «در کشوری که تحزب تجربه موفقی نبوده است، تشکیلات دیگری باید مردم را حفظ کند. بخشی از آن را روحانیت تاکنون بر عهده داشته است، همچنین بخشی برعهده بسیج بوده است، اما هنوز جمع زیادی از این گردونه می‌مانند.»

نقش مساجد در انتخابات

این مخالفت با تحزب در گرو استفاده اصولگرایان از ابتدا از محافل مذهبی به ویژه مساجد، حسینیه‌ها و تکایا بوده است. به گونه‌یی که مرکز رسیدگی به امور مساجد پس از پیروزی اصولگرایان در انتخابات مجلس هفتم همایشی را برگزار کرد و این اقدام را در نتیجه تلاش مساجد دانست. حتی رئیس این مرکز که عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز است، در گفت‌وگویی با ایسنا پس از پیروزی محمود احمدی‌نژاد، غیر مستقیم برخی اخبار را که مساجد از «احمدی‌نژاد» حمایت کردند تکذیب کرد و گفت: « مساجد در این انتخابات سعی در جلب مشارکت حداکثری مردم داشتند و ما به آنها طی جلساتی تاکید کرده بودیم بی‌طرف باشند که خوشبختانه این اصل نیز رعایت شد و بخش زیادی از مشارکت حداکثری مردم را در انتخابات، مدیون فعالیت مساجد هستیم. در مساجد برای حضور تمام کاندیداها باز بود و قطعاً کسانی که با مساجد دارای ارتباط بیشتری بودند از این امکان استفاده بیشتری کردند. ما هر جا که مانعی برای حضور کاندیداها در مساجد بود این منع را به سرعت برطرف می‌کردیم.»

او همچنین در جمع ائمه جماعات جنوب شهر تهران در نازی‌آباد در ۲۱ آذر ۸۵ ادعا کرد که روحانیت کار بزرگی را در بحث مجلس هفتم بعد از آن همه مشکلاتی که مجلس ششم در جامعه آفریده بود – که ما در تاریخ یا نشنیده بودیم یا سابقه نداشت- انجام داد. ابراهیمی همچنین گفت: «خوشبختانه ائمه جماعات ما منسجم هستند و امروز تشکیلاتی دارند که پاسخگو است و در همه صحنه‌ها حضور دارند.»

راستگرایان سنتی مانع حامیان احمدی‌نژاد

با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد و حمایت این دولت از مساجد و دیدگاه‌های آنان در رابطه با جایگزینی این کانون مذهبی به جای احزاب با واکنش نه تنها اصلاح‌طلبان بلکه اصولگرایان نیز روبه‌رو شد.

 سخنگوی جامعه روحانیت مبارز در ۱۱ مهر ۸۴ با تاکید بر اینکه اداره امور مساجد نباید توسط دولت صورت گیرد، گفت: «البته هیچ منعی برای ارائه کمک دولت به مساجد بدون چشمداشت وجود ندارد.»

غلامرضا مصباحی مقدم در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه مراکز مذهبی و مساجد باید به طور مستقل توسط روحانیون، حوزه‌های علمیه، مجامع و محافلی که سابقاً این مراکز را اداره می‌کردند، اداره شوند، ادامه داد: البته هیچ منعی برای ارائه کمک دولت به این گونه مراکز وجود ندارد و در صورتی که این کمک بدون چشمداشت انجام شود و مراکز مذهبی همچنان به شکل مردمی باقی بماند.

این گفته سخنگوی جامعه روحانیت مبارز در پی سخنان رئیس‌جمهور در مورد کمک‌های دولتی به مساجد بیان شده بود.

همچنین احمد احمدی نماینده اصولگرا در مجلس در همان روز اعلام کرد: «اگر بخواهیم مساجد و حوزه‌های دینی را دولتی کنیم و آنها را حقوق‌بگیر دولت گردانیم، کار خوبی نیست.»

مساجد برای نظام

مساجد همواره مورد توجه مسؤولان نظام جمهوری اسلامی ایران بوده است، اما همواره حمایت آنان در جهت استفاده از این مرکز مذهبی در جهت تحقق اهداف کمی این نظام بوده است نه گروهی خاص.

به گونه‌ای که هر ساله همایشی تحت عنوان «هفته جهانی مساجد» در تهران برگزار می‌شود که روسای سه قوه در آن سخنرانی می‌کنند.

اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس‌مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمع مسؤولان مرکز رسیدگی به امور مساجد از استفاده نظام از مساجد سخن گفته و اعلام کرده بود: « مساجد به عنوان پایگاهی انسان‌ساز، پناهگاه مناسبی برای حفاظت از سرمایه‌های اصلی انقلاب که همان جوانان هستند مطرح هستند و باید از ظرفیت‌های این مکان استفاده مطلوب برده شود.»

حال نگاه حامیان رئیس‌جمهور در تمسک به مساجد به جای احزاب به جایی رسیده است که رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد در ۳۰ مهر ۸۵ در آستانه انتخابات شوراهای شهر اخیر گفته بود: «اجازه نمی‌دهیم که مساجد معرکه احزاب شود و از این امر جلوگیری می‌کنیم. اجازه نمی‌دهیم مساجد پایگاه بازی‌های سیاسی شود.»

گویی تلاش ستاد رایحه خوش خدمت برای مجلس هشتم باعث این گونه موضع‌گیری‌های « محمدعلی رامین» شده است تا با تمسک به مساجد جایگاه سیاسی و میزان آرای حامیان احمدی‌نژاد را افزایش دهند. اما این بار با وجود تفاوت دیدگاه میان حامیان احمدی‌نژاد و راستگرایان سنتی که پایگاهشان در میان روحانیت و مساجد قدرتمند است، بازی سیاسی به گونه‌ای دیگر رقم خواهد خورد و همچون گذشته راستگرایان سنتی همچون موتلفه و جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین و نیز مرکز رسیدگی به امور مساجد این اجازه را به برخی گروه‌های تازه وارد نخواهند داد. اگر د رگذشته آبادگرانی‌ها با حمایت برخی هیات‌های مذهبی پیروز شدند اما این بار «سنتگرایان» اجازه استفاده سیاسی از مساجد را نمی‌دهند تا بار دیگر تجربه‌های گذشته تکرار نشود و مساجد برای نظام جمهوری اسلامی ایران باقی بماند.