مطالبات رهبری و مردمی از دولت

اسدالله افشار
دوم شهریور هر سال آغاز هفته دولت است که روز پایانی آن سالروز شهادت محمد علی رجایی؛ رئیس‌جمهور و محمد جواد باهنر؛ نخست وزیر وقت ایران در سال 1360 است. شهیدان رجایی و باهنر تشکیل دهندگان نخستین دولت ایران پس از یک دست شدن جمهوری اسلامی ایران هستند که پس از خروج دولتمردان عصر حکومت موقت و دولت ابوالحسن بنی صدر استقرار یافت. از این جهت دولت رجایی و با هنر آغاز عصر تازه جمهوری اسلامی به شمار می‌رود و شهادت آنها ضایعه‌ای است که دولت و مردم ایران هر سال به یاد آنها در سوگ می‌نشینند. هفته دولت، هفته اقتدار و پیروزی دولتی است که حمایت و پشتیبانی میلیون‌ها تن از ملت خود را همراه دارد. هفته دولت، ‌هفته افتخار و سربلندی دولتی است که تمام همتش؛ خدمت به محرومان جامعه و رفع نیاز دردمندان و مستمندان است. هفته دولت، هفته سپاس و قدردانی از دولتی است که هدفش اجرای حدود الهی و احکام آسمانی اسلام و ایجاد جامعه‌ای سرشار از عدالت، نظم وامنیت است. این هفته مبارک بر همه دولتمردانی که وجود خویش را وقف خدمت به اسلام و جامعه کرده‌اند، خجسته و فرخنده باد. و اما هفته دولت، فرصتی است تا لختی تامل کنیم و به آنچه در گذر شتابزده زمان پنهان مانده، نظر افکنیم. باید رنج و تلاش مسئولان متعهد کشور را ارج نهیم، خدمت‌های نادیدنی دولتمردان خدمتگزار و صاحب منصبان درد آشنا را سپاس گوییم و به همه تلاشگران و زحمتکشان نظام جمهوری اسلامی خسته نباشید بگوییم. این قلم ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهیدان بزرگوار رجایی و باهنر در هفته دولت، نکاتی را خدمت ملت بزرگوار و دولتمردان پر تلاش تقدیم می‌کند:
اول) شخصیت‌های بزرگ در ظرف زمان نمی‌گنجند و عصرها و نسل‌های مختلف را تحت تاثیر اندیشه‌ها و رفتار خوی قرار می‌دهند. شهیدان "رجایی و باهنر" در این زمره قرار دارند؛ از جمله ویژگی‌های بارز و برجسته این شهیدان بزرگوار؛ "ولایتمداری"، "تکلیف گرایی"، "تواضع و ساده زیستی"، "استکبار ستیزی"، "توجه به خرد جمعی و کارشناسی"، "غیرت دینی"، "توجه به محرومین"، "نقدپذیری" و... بوده است.
دوم) با گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، رسوب انگاره‌ها و آموزه‌های لیبرال سرمایه‌داری با چاشنی سکولاریسم هنوز در گوشه و کنار نظام اجرایی - آموزشی کشور به چشم می‌خورد و آثار و نتایج آن در برنامه‌ها و الگوهای توسعه صرفا رشد محور و بی‌اعتنا به عدالت و اقتضائات فرهنگی - بومی ایران اسلامی، مشهود است. نگارنده امیدوار است دولت نهم در زدودن مظاهر و انگاره‌های تحمیلی غرب بر فرهنگ و اقتصاد کشورمان، از جامعه نخبگان و دانشوران حوزوی و دانشگاهیان کمک گرفته تا بتواند با تلاش‌های خود، هر چه سریعتر الگوی بومی توسعه مبتنی بر آموزه‌های دینی را در جهت تحقق رشد عدالت محور و دانش بنیان تدوین و ارائه کند و همچنین از دولت محترم انتظار است علاوه بر برخورد با مظاهر و الگوهای غیر بومی، برای تدوین و اجرای نظام و الگوی بومی عدالت گرا و دانش بنیان برای توسعه همه جانبه میهن عزیز، همت والای خویش را به کار بندد.
سوم) حمایت از دولت به معنی فقدان اشکال و نقص در کار دولت نیست. قطعا این دولت (مانند دولت‌های قبلی) در کنار خدمات و کارهای مفید، اشکالات و نواقصی هم دارد. دیکته پر حجم لاجرم بدون غلط نمی‌تواند باشد. البته اشکالات هر چه هم که باشد قابل قیاس با انبوه کارهای مفید و مثبت دولت نیست. حمایت از دولت منافاتی با نقد دولت ندارد اگر واقعا نقد باشد.
از دو نکته فوق می‌توان این نتیجه را گرفت که دولت - که خود هم اعتقادی به بی‌اشکال بودنش ندارد- باید از نقدها استقبال کند و آنها را به دیده منت بپذیرد. ممکن است خیلی از نقدها هم وارد نباشد ولی اصل استقبال دولت از نقد کارهایش، ارزشمند و ضروری است. دولت حتی باید نقدهای با لحن تند و نامناسب را هم پذیرا باشد چرا که شاید در لابه لای عصبیت‌ها و تندگویی‌ها، مطلب حقی باشد که اگر به آن توجه نکند از برکاتش محروم شود.
چهارم) بعد از گذشت پنج سال از عمر دولت نهم و دهم در سطوح مختلف می‌توان با ارزیابی و نقد سازنده عملکرد آن در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمینه بهبود آن را فراهم کرد. برای همه کسانی که دغدغه ارتقای تعالی و ایجاد رفاه ایرانیان را در سر دارند، نقد این عملکرد و بازشناسی ابعاد مثبت و منفی آنچه شکل گرفته ضرورتی است که باید به شکل واقع بینانه مورد توجه قرار بگیرد و در واقع بیش از هر مجموعه دیگری دولت و جریان حاکم باید این فضا را برای بهره‌گیری خود فراهم سازد. ایجاد فضای نقد و فرصت برای شنیدن انتقادات در واقع امروزه گرایش غالب در جریان‌های سیاسی جهان است و در حقیقت حکومت‌ها و دولت‌ها می‌کوشند با ایجاد شرایط مناسب امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و کارشناسی جامعه را در جهت بهبود عملکرد خود فراهم کنند و ما متاسفانه به دلیل ضعف‌های فرهنگی و سیاسی کمتر به این آموزه‌ها توجه می‌کنیم.
پنجم) طی 5 سال گذشته، اعضای دولت به طور مشخص و دسته جمعی پنج بار- هفته دولت 1384، 1385، 1386، 1387 و 1388 به حضور رهبر انقلاب رفته‌اند و ایشان نظراتشان را به صراحت درباره دولت گفته‌اند. در یک جمع‌بندی از بیانات رهبری در این پنج سخنرانی، محورهای نظرات ایشان را می‌توان در سه موضوع دسته‌بندی کرد: توصیه‌ها،‌ بیان نقاط قوت، بیان نقاط ضعف، این قلم اهم دیدگاه‌های بیان شده در سال‌های یاد شده را به اختصار در ذیل یادآوری می‌نماید:
1- توجه دقیق و جدی به سند چشم‌انداز: سندچشم‌انداز، یک مسئله فرادولتی است؛ مال این دولت و آن دولت و این سیاست و آن سیاست و این جریان و آن جریان نیست؛ محصول یک کار فشرده و متراکم است؛ کار کارشناسی شده است؛ و درست هم هست. این سند، در واقع برنامه کلان بیست ساله ماست و یک سند به معنای حقیقی کلمه است. آنچه که در این سند گفته شده، تعارف نشده. باید در همه برنامه‌ریزی‌ها سند چشم‌انداز را مورد ملاحظه قرار بدهید. (سال 86)
نقشه راه، سند چشم‌انداز است. سند چشم‌انداز را هیچ نبایستی مورد غفلت قرار دارد. این حقیقتا یک سند واقعی و یک نقشه راه حقیقی است. باید دستگاه‌های نظارتی خودتان را محاسبه کنید. حالا دیگران ممکن است نظارت بکنند، ممکن است نکنند؛ ممکن است نظارتشان درست باشد، ممکن است ناقص باشد؛ اما در درون خود مجموعه قوه مجریه - که نقشش در رسیدن به اهداف چشم‌انداز، بسیار حساس است- دستگاه‌های نظارتی را فعال کنید، بعد ساز و کارهای نظارتی را به کار بیندازید تا ببینیم برنامه‌ها و سیاست‌ها چقدر جلو رفته؛ یعنی این جور نباشد که سال دهم سند چشم‌انداز، نگاه کنیم و ببینیم پیشرفتی پیدا نکرده‌ایم؛ نه، بایستی اینها را مرتبا رصد کنید که معلوم شود چقدر پیش رفته‌ایم و چه قدر به آن اهداف نزدیک شده‌ایم و چقدر زمینه‌ها فراهم شده است.(1387)
2- توجه به کار کارشناسی: کار کارشناسی را حقیقتا جدی بگیرید؛ بخصوص در کارهای مبنایی و بنیانی، مثل مسئله برنامه‌ریزی و بودجه نویسی، یا مسئله شوراها و امثال اینها؛ اینها کارهای بنیانی و ماندگار است؛ یعنی باید بماند. اگر کار کارشناسی عمیق، دقیق ،همه جانبه و متبحرانه‌ای انجام گرفت، این کار ماندگار خواهد شد. (1387)
همه به کار کارشناسی احتیاج داریم. کار بدون کارشناسی، ابتر و عقیم و خنثی خواهد بود. کارشناسان صادق و خوب در دستگاه‌ها و مجموعه ظرفیت عظیم انسانی کشور هستند؛ حتما از نظر کارشناسی این افراد صادق و مومن استفاده کنید. کار بدون کارشناسی نباید انجام بگیرد. (1385)
3- تعامل با نخبگان: نخبگان کشور زیادند و در این جمع و جمع‌های مرتبط با این جمع هم منحصر نمی‌شوند. ما انصافا آدم‌های نخبه در کشور کم نداریم. (دیدار هفته دولت سال 86). نکته بعدی،تعامل با نخبگان همفکر و با اخلاص است. باید با اینها تعامل کنیم. البته نشست و برخاست با نخبگان در سفرها خوب است؛ لیکن این کافی نیست (دیدار در هفته دولت سال 1385).
یک مسئله هم تعامل نظام‌مند با نخبگان و اهل نظر- حتی مخالفین - است؛ با اینها هم باید تعامل کرد. نخبگان جامعه را نباید فراموش کرد. گاهی نخبگان نظرات اصلاحی‌ای دارند که بایستی از اینها استفاده کرد. یعنی همچنان که گفته می‌شود که واقعش این جوری است، از نظرات و از نیرو و از کار همه نیروها استفاده بشود (دیدار در هفته دولت سال 1387).
4- تعامل با قوا: تعامل با مجلس و تعامل با قوه قضائیه، کار لازمی است؛ این را مطلقا نباید ندیده گرفت. البته ممکن است در این راه تلخی‌ها و مشکلاتی وجود داشته باشد؛ ولی باید تحمل کرد؛ بهتر است (دیدار در هفته دولت سال 1387).
5- توجه به بخش فرهنگ: اهمیت کار فرهنگی نباید مرد غفلت قرار گیرد. در کار فرهنگی هیچ وقفه و تعللی جایز نیست؛ چون بیشتری تلاش دشمنان بر روی جامعه و ملت و کشورما، تلاش فرهنگی است. علت هم این است که آنها می‌دانند اگر در تلاش‌های فرهنگی علیه انقلاب موفق و پیروز شوند، بقیه کارها برای آنها آسان خواهد شد؛ لذا روی این متمرکزند. ما مطلقا نبایستی توقف داشته باشیم، باید پیش برویم. هیچ سطحی‌نگری جایز نیست. ظاهرگرایی و عوام زدگی در کار فرهنگی جایز نیست. کار فرهنگی بایستی مدبرانه، عمیق، با حوصله و از سوی آدم‌های با صلاحیت و کارشناس‌های حقیقتا وارد، در همه شعبه‌ها و شاخه‌های گوناگون فرهنگی مورد توجه قرار بگیرد (1384).
از بخش فرهنگ رفع مظلومیت کنید. بخش فرهنگ انصافا بخش مظلومی است (1386).
6- سیاست‌های اصل 44: سیاست‌های اصل 44 خیلی مهم است. من می‌خواهیم توصیه کنم به گونه‌ای رفتار شود که حقیقتا این خط غلطی که در سال‌هایی از اوایل انقلاب به ناحق در امر اقتصاد کشیده شده و همین طور هم اداره پیدا کرده، این خط را کور کنید و به خط درست بروید! این با مسئله عدالتخواهی و آن چیزی که ما در سیاست‌های اصل 44 ذکر کردیم، هیچ منافاتی هم ندارد (در دیدار هفته دولت سال 86).
7- پرهیز از شتابزدگی: از شتابزدگی اجتناب شود، آرمان‌ها با جدیت تعقیب شود، اما هیچ گونه شتابزدگی به وجود نیاید (در مراسم تفیذ حکم دکتر احمدی‌نژاد در مرداد 84).
سرعت را با دقت همراه کنید، سرعت غیر از شتابزدگی است؛ شتابزدگی بد است. سرعت وقتی با دقت همراه شد، کار معقول و صحیح است. مراقب باشید این سرعت عمل، شکل شتابزدگی به خود نگیرد؛ یعنی همیشه با دقت همراه باشد (در دیدار هیئت دولت در مهر ماه 85).
8- انتقاد پذیری: از انتقاد هم اصلا عصبانی نشوید (در دیدار سال 86). به انتقادهای و عیوبی که برای ما می‌شمارند، گوش فرا دهیم و خود را اصلاح کنیم تا وقتی که با خدای متعال ملاقات می‌کنیم، بتوانیم عذر تقصیر داشته باشیم (در دیدار سال 84).
9- مبارزه با فساد: مسئله دیگر، مبارزه با فساد همراه با قاطعیت است. الان خوشبختانه رویکرد دولت و آقای رئیس جمهور طوری بوده که کسانی که تمایل به فساد دارند، مرعوبند؛ اما اگر کار صحیح و واقعی انجام نگیرد، کم‌کم این رعب شکسته می‌شود و این ابهت از بین می‌رود؛ میل به فساد در یک جاهایی وجود دارد (در دیدار هفته دولت سال 85). مبارزه با فساد، یکی دیگر از وظایف بسیار مهم است. من درباره مبارزه با فساد این قدر در صحبت‌های عمومی و خصوصی حرف زده‌ام که فکر می‌کنم تکراری است (در دیدار هفته دولت سال 84).
10- اهمیت دادن به قوانین: قانون را اهمیت بدهید. قانون - وقتی که با ساز و کار قانون اساسی پیش رفت- حتمیت و جزمیت پیدا می‌کند. ممکن است همان مجلس یا دولت یا دیگران مقدماتی فراهم کنند که آن قانون عوض بشود با طرح‌هایی که در مجلس می‌آید،‌ با لوایحی که دولت می دهد، با تصمیم‌سازی‌هایی که در بخش‌های مختلف انجام می‌گیرد- عیبی ندارد؛ اگر قانون نقص دارد، ضعف دارد و غلط است، عوض بشود؛ اما تا مادامی که قانون، قانون است، حتما بایستی به آن عمل بشود و به آن اهمیت داده بشود. من این را تاکید می‌کنم. در بخش‌های مختلف همین جور است. ممکن است یک چیزی را شما معتقد باشید که روال قانونی‌اش درست طی نشده، یا متصدی این کار قوه مجریه نیست؛ وقتی که قانون مجلس- با همان ساز و کار قانون اساسی- به دولت ابلاغ شد، قوه مجریه باید آن را قانون بداند. حالا اگر چنانچه ضعف یا چیز دیگری وجود دارد، عوامل دیگری وجود دارد که اگر قانون مشکلاتی دارد، بایستی آن را از بین ببرند؛ چه در خود مجلس، چه در شورای نگهبان و از این قبیل به قانون اهمیت بدهید (1387).
11- نظارت بر زیر مجموعه: من اصرار و تاکید دارم که مسئله نظارت بر زیر مجموعه خودتان را بسیار اهمیت بدهید. چشم‌های بینا و بصیر و باز شماست که وقتی در دایره مسئولیتتان می‌چرخد، می‌تواند صحت کار و پیشرفت کار را تضمین کند. اگر چنانچه شما غفلت کردید، ممکن است در همان بخشی که غفلت کرده‌اید نابسامانی انجام بگیرد نظارت، بسیار مهم است. خود آقای رئیس جمهور هم همین جور. البته نظارت رئیس جمهور نسبت به وزرا، با استقلال وزرا در کارشان نباید تنافی پیدا کند. چون وزرا مسئولیت قانونی دارند و از مجلس رای اعتماد گرفته‌اند و باید استقلال داشته باشند. لیکن این نظارت حتی در مورد وزرا هم وجود دارد. استقلال عمل آنها محفوظ، اما نظارت رئیس‌جمهور هم با شدت تمام بایستی انجام بگیرد (1387).
ششم) دولت نهم و دهم از دید مقام معظم رهبری از محاسنی برخوردار است که به مناسبت از آنها یاد کرده‌اند و ما نیز به اهم آنها اشاراتی خواهیم داشت:
1- پایبند به اصول و ارزش‌ها 2- پایبند به عدالت 3- تحول در مدیریت 4- دولت کار 5- احیای شعار‌های انقلاب 6- اعاده عزت ملی 7- دیگر محاسن دولت نهم: پایبندی به خدمت، پر کاری، شجاعت و قاطعیت، خدمت به محرومان، عدم انفعال در برابر استکبار، تحرک دیپلماتیک (دیدار با دولت 1386)، ساده زیستی و مردم گرایی، اجتناب از اسراف و ریخت و پاش، شایسته سالاری، نظارت بر عملکرد زیر مجموعه، قانون گرایی، شجاعت و قاطعیت در بیان و اعمال آنچه که حق است (1384)، داشتن روحیه مردمی و ساده زیستی (1387).
جان کلام:
این قلم از دولت دهم و ریاست محترم جمهوری انتظار دارد: مطالبات رهبری مردمی را همچنان و با جدیت بیشتر در دستور کار خود قرار داده‌ و با اطلاع رسانی هنرمندانه افکار عمومی را مورد توجه قرار دهند و از واقعیت‌های ملموس در زندگی مردم غفلت نورزند و بیش از همیشه بر صداقت در گفتار و سلامت در رفتار پایبند باشند.
در خاتمه، توفیق آنان را جهت تلاش بیشتر و خدمت روز افزون برای رفع محرومیت‌ها، تبعیض و فساد، توسعه عدالت محور و ترویج معنویت و اخلاق اسلامی در جامعه، از خداوند متعال مسئلت می‌نمایم.