کشوری که خاتمی تحویل میدهد
سیدمحمد خاتمی رئیسجمهوری دیروز گزارش عملکرد برنامه پنج ساله سوم توسعه را به مجلس شورای اسلامی ارائه کرد. متن گزارش که از سوی سیدمحمد خاتمی رئیسجمهوری در صحن علنی مجلس شورای اسلامی قرائت شد، به شرح زیر است:
بسماللهالرحمنالرحیم
رب ادخلنی مدخل صدق و اخرجنی مخرج صدق و اجعل لی من لدنک سلطاناً نصیراً
خداوند بزرگ را سپاس میگویم که هشت سال امکان خدمت به ملت بزرگوار ایران به من و همکارانم در دولت عطا فرمود تا آنچه را میدانستیم و میتوانستیم در موقعیتی آکنده از فرصتها و تهدیدهای گوناگون ملی و بینالمللی به کار گیریم.
داوری نهایی در باب میزان توفیق دولت در این مدت که پیمودن بخشی کوتاه از راه دشوار و طولانی مردمسالاری در ایران است، از آن خود ملت است که انقلاب اسلامیاش مردمیترین انقلاب دوران بود. من بر همان باورم و بر همان خواهم بود که باید و میتوان به نام دین و در قالب جمهوری اسلامی راههایی ممکن به سوی آزادی، استقلال، عدالت و پیشرفت کشور گشود اینکه تا چه حد خواستیم و توانستیم و گذاشتند که این مهم را به پیش بریم، نیاز به داوریهای منصفانه پس از این دارد، امید آنکه هر چه کردیم و هر چه کوشیدیم مورد رضایت حضرت حق و در جهت خواست مردم باشد.
امروز در قالب گزارش عملکرد برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مسئولیت دارم که در برابر نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی آخرین گفتار رسمی خود را درباره عملکرد دولت در پنج سال برنامه عرضه دارم. برنامه سوم ظرفی ممکن برای پیشبرد توسعه همهجانبه، بهبود سطح کیفیت زندگی عمومی، تامین عدالت اجتماعی، آزادی و حقوق اساسی مردم بود.
در برنامه سوم توسعه عمدهترین ضرورتها و نیازهای جامعه در مسیر اهتمام به امر عدالت اجتماعی و حقوق اساسی ملت به عنوان هدف و مبنای پیشرفت جامعه مدنظر بود.
افزایش سطح تولید، سرمایهگذاری، اشتغال، آموزش و تامین اجتماعی به عنوان مهمترین عوامل زیربنایی برای تحقق عدالت اجتماعی و تامین حقوق و آزادیهای مشروع و قانونی همه شهروندان و ایجاد فضای مطمئن، قانونمند و با ثبات برای فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی، علمی و فرهنگی در این برنامه مورد تاکید قرار داشت. حال که هم دوره اجرای این برنامه و هم دوران مسئولیت دولت اینجانب به پایان رسید، خوشحالم که میتوانیم از موفقیتهای برنامه در عرصه مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و علمی و سیاسی سخن بگوییم. روند موفق این برنامه اجازه داد که برای نخستین بار امر برنامهریزی کشور تحول یابد و بتواند در چشماندازی به افق بیست ساله، به برنامههای بعدی توسعه بیندیشد.
گزارش اقتصادی سال 1383 و ارزیابی عملکرد پنج ساله برنامه سوم به صورت تفصیلی به نمایندگان محترم تقدیم شده است و از این رو میکوشم به فشردهای از مهمترین سیاستها و اقدامات و شاخصهای کلان و تحولات عمده در بخشهای مختلف بپردازم:
1- مهمترین سیاستها و اقدامات برنامه سوم. مهمترین سیاستها و اقدامهایی که در طول برنامه با موفقیت به انجام رسید، عبارتند از:
ـ اجرای دقیق یکسانسازی نرخ ارز به منظور شفافسازی و سالمسازی اقتصاد کشور
ـ ایجاد و تقویت حساب ذخیره ارزی و تسریع در فرآیند استفاده سرمایهگذاران غیر دولتی از منابع این حساب
ـ کنترل برنامهریزی شده نرخ تورم، نرخ بیکاری و افزایش سرمایهگذاری
ـ رسیدن به خودکفایی در گندم و بعضی محصولات استراتژیک کشاورزی
ـ تلاش در جهت حفظ و یا افزایش یارانه کالاهای اساسی به منظور کمک به معیشت قشرهای کم درآمد
ـ گسترش تسهیلات جهت سرمایهگذاری و ایجاد رشد و اشتغال و کاهش نرخ
ـ تسهیلات بانکی از سقف 24 درصد به 16 درصد
ـ پرهیز از استقراض از بانک مرکزی در اجرای عملیات بودجههای سالانه و کاهش بدهیهای دولت
ـ تدوین و تصویب نظام تامین اجتماعی و انجام الزامهای اجرای این نظام با شکلگیری وزارت رفاه و تامین اجتماعی جهت بسط و تحقق عدالت اجتماعی و هدفمند کردن یارانهها
ـ پرداخت مستمری به نیازمندان فاقد توان کار و فعالیت و گسترش بیمههای درمان
ـ فراهم آوردن امکان حضور بیشتر در بازارها و عرصههای جهانی
ـ تنظیم و اجرای قوانین بنیادی نظیر قانون جذب و حمایت سرمایهگذاری خارجی، تجمع عوارض قانون بازار غیر متشکل بومی، بخشی از مقررات مالی
ـ دولت، نوسازی و روزآمد کردن صنایع، تجارت الکترونیک و اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم
ـ جایگزینی تدریجی موانع تعرفهای به جای موانع غیر تعرفهای واردات کالا
ـ لغو مقررات پیمانسپاری ارزی و تعدیل سود بازرگانی برای رقابتی کردن صادرات
ـ اعطای جوایز صادراتی و جبران خسارت ارزی صادرکنندگان
ـ ساماندهی مناطق ویژه و آزاد تجاری با جهتگیری همپیوندی این مناطق با اقتصاد جهانی و ملی
ـ گسترش بازار بورس (راهاندازی بورسهای کشاورزی و فلزات و بورسهای منطقهای و کالایی) و هدایت منافع و نقدینگی بخش خصوصی به بازار بورس در جهت تقویت سرمایهگذاری خارجی تسریع در فرآیند انحصارزدایی و اطمینانبخشی به فعالیتهای خصوصی با اجازه فعالیت بانکهای خصوصی در داخل کشور و بانکهای خارجی در مناطق آزاد تجاری جهت وسعت دادن به بازار پول و سرمایه
ـ اصلاح نظام بودجهریزی و شفاف شدن بودجه عمومی دولت و افزایش نسبت بودجه عمرانی به بودجه جاری
ـ کوچک کردن دولت و ادغام وزارتخانهها و سازمانهای موازی و مشابه
ـ طراحی و اجرای موفقیتآمیز طرح توازن منطقهای در استانها و مناطق کمتر توسعه یافته جهت حضور بالنده این مناطق در توسعه کشور
ـ تمرکززدایی و تفویض گسترده اختیارات مرکز به استانها و معنی و مفهوم بخشیدن به شورای برنامهریزی استانی و تعادلبخشی به مقوله مسئولیت داشتن و اختیار داشتن
ـ تصویب و اجرای کلیات وظایف مربوط به واگذاری فعالیتهای دستگاههای ملی به استانی و دستگاههای اجرایی به شهرداریها و نهادهای غیر دولتی و مدنی
ـ گسترش حوزه فناوریهای نوین در کشور و حمایت از نوآوران
ـ گسترش فرهنگ و تولید IT جهت تحقق توسعه همه جانبه دانشمحور
ـ تصویب و اجرای برنامه تکفا و مقدمات ایجاد دولت الکترونیک و پول الکترونیکی
ـ ایجاد شرایط لازم رشد بالای صنعت کشور به ویژه رشد صنعت خودروسازی و پتروشیمی
ـ بهرهگیری از امکانات حساب ذخیره ارزی جهت ایجاد مراکز صنعتی و تولیدی
ـ پیشبرد سیاست گسترش اختیارات و استقلال دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و تحول ساختاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و تدوین و تصویب و اجرای قانون تشکیل آن
ـ بهرهبرداری از میدان گازی پارس جنوبی و شکلدهی مجموعه بزرگ عسلویه
ـ گسترش همه جانبه شبکه راهها، راهآهن و فرودگاهها از جمله راهاندازی فرودگاه بینالمللی امام خمینی(ره) و خط آهن بافق ـ مشهد
ـ توجه جدی و اساسی به مقوله انباشت، توزیع و بهرهبرداری از آب از طریق تکمیل و راهاندازی بیش از 50 سد در مناطق مختلف کشور
ـ گسترش شبکه تلفن همراه و ثابت
ـ ساماندهی امور تقویتبخش گردشگری از طریق اجرای قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و ایجاد زیربناها و بسترهای لازم برای آن
ـ موضوعیت دادن به امر حفاظت از محیط زیست در همه بخشها و تبدیل آن به عنوان فرهنگ عمومی
ـ توانمندسازی زنان و ارتقای سرمایه انسانی و اجتماعی آنان و افزایش نقش و سهم زنان در نظام اجرای کشور
ـ ارتقای جایگاه سازمانی امور مربوط به شهدا و ایثارگران
ـ برقراری امنیت داخلی و موضوعیت دادن به حقوق همه شهروندان
ـ پیریزی تعامل با جهان و کشورهای همسایه با راهبرد تنشزدایی، اعتمادسازی و افزایش قدرت منطقهای ایران و کاهش ریسک اقتصادی سرمایهگذاری در کشور
ـ بالا بردن اعتبار و ضریب نفوذ سیاسی ایران در دنیا و در مجامع بینالمللی
ـ مدیریت بحرانها و خروج از بسیاری از بنبستهای سیاسی و اقتصادی در منطقه و جهان به خصوص شرایط حاد و حساس حمله به افغانستان و عراق و نیز امور انرژی هستهای
ـ رشد نهادهای دینی و فکری کشور
ـ تاکید بر توسعه فرهنگی و علمی به عنوان جوهر برنامههای توسعهای
ـ افزایش سهم و نقش نهادهای مدنی و غیردولتی در توسعه
2- شاخصهای کلان و فرابخشی
در اینجا به 10 شاخص کلان توسعهای در برنامه سوم به اختصار میپردازیم. جمعیت و اشتغال
* مهمترین موفقیت کشور در زمینه مسائل جمعیتی، توسعه برنامههای بهداشتی و تثبیت نرخ رشد جمعیت به میزان متوسط سالانه 1/6 درصد است.
* در برنامه سوم به طور متوسط سالانه 580 هزار شغل ایجاد شده است که نسبت متوسط سالانه 380 هزار شغل در برنامه اول و 280 هزار شغل در برنامه دوم، افزایش قابل ملاحظهای دارد که بر این اساس نرخ بیکاری در کشور از 14/2 درصد در سال 1379 به 10/3 درصد در سال 1383 کاهش یافته است.
* اجرای طرحهای تولیدی با استفاده از منابع حساب ذخیره ارزی، پرداخت تسهیلات از طریق وجوه اداره شده به میزان 13 هزار و 760 میلیارد ریال و همچنین همکاری ویژه سیستم بانکی در اجرای طرحهای اشتغالزا از جمله اقدامهای موثر برنامه در ایجاد و گسترش اشتغال بوده است.
تولید و سرمایهگذاری
* متوسط رشد سالانه تولید ناخالص داخلی در برنامه سوم 5/4 درصد بوده است، با توجه به پیشبینی برنامه به میزان 6 درصد تنها 0/6 درصد کمتر از پیشبینی بوده است، اما در مقایسه با عملکرد برنامه دوم به میزان 3/8 درصد افزایش قابل ملاحظهای نشان میدهد. گفتنی است که کشور در سالهای 1381 و 1382 به ترتیب به نرخ رشدهای 7/4 درصد و 6/7 درصد دست یافت که در 12 سال گذشته بیسابقه بوده است، درآمد سرانه نیز در برنامه سوم به طور متوسط سالانه 3/8 درصد رشد یافته است.
* بخش صنعت در بین بخشهای اقتصادی با متوسط رشد سالانه 11/1 درصد در برنامه سوم و سهم حدود 18/8 درصد در تولید ناخالص داخلی به همراه بخش خدمات با متوسط رشد سالانه 4/8 درصد و سهم 51/8 درصدی در کل تولید کشور بیشترین نقش را در افزایش تولید و رشد اقتصادی داشتهاند.
بخش کشاورزی در برنامه سوم از متوسط رشد سالانه 4/3 درصد برخوردار بود و در سالهای 1381 و 1382 به رشدی فراتر از پیشبینی برنامه دست یافت.
* متوسط رشد سالانه تشکیل سرمایه ثابت ناخالص (سرمایهگذاری) در دوره برنامه سوم 9/3 درصد است که بیش از 2 درصد از هدف پیشبینی شده یعنی 7/1 درصد جلوتر بوده است. نرخ سرمایهگذاری (نسبت سرمایهگذاری به تولید) که در سال 1379 معادل 29/8 درصد بود با یک روند چشمگیر در سال 1383 تا حد 35/8 درصد افزایش یافته است.
* متوسط رشد هزینههای مصرفی در برنامه سوم با رقم 6/6 درصد حدود دو برابر هدف برنامه یعنی 3/3 درصد است این امر به طور عمده انعکاس رشد چشمگیر درآمدهای نفتی، بهبود وضعیت اقتصادی و رشد حجم واقعی پول است در عین حال سهم هزینههای مصرفی دولتی در تولید ناخالص داخلی در سال پایانی برنامه نسبت به سال 1379 حدود 2 درصد کاهش یافته است که در جهت سیاستهای برنامه بوده است.
بهرهوری
* شاخصهای بهرهوری نشان میدهند که بهرهوری نیروی کار به طور متوسط سالانه دو درصد افزایش یافته که این حد نسبت به هدف برنامه 0/7 درصد بیشتر است این رشد به واسطه گرایش بیشتر به سمت تکنیکهای سرمایهبر و افزایش سرمایه انسانی و مهارت نیروی کار رخ داده است.
* به رغم رشد با ثبات 0/1 درصدی سالانه بهرهوری سرمایه، پایین بودن قیمت نسبی سرمایه و عدم تعیین قیمتهای واقعی عوامل تولید و ناهمخوانی قوانین و مقررات بازار کار هدف برنامه دراین زمینه محقق نشد که امید است در برنامههای آتی به این موضوع توجه ویژهای بشود.
* شاخص بهرهوری کل عوامل که عملکرد کلی اقتصاد را در زمینه استفاده بهینه از منابع نشان میدهد در برنامه سوم توسعه سالانه به طور متوسط حدود 0/8 درصد افزایش یافته است که حاکی از تحقق کامل هدف برنامه در خصوص این شاخص است در برنامه سوم توسعه حدود 14/9 درصد از رشد تولید ناخالص داخلی از طریق ارتقای بهرهوری کل عوامل تولید حاصل شده است.
رفاه اجتماعی و توزیع درآمد
* در چهار سال اول برنامه سوم، شاخص رفاه اجتماعی به دلیل بالا رفتن درآمد، سرانه و بهبود نسبی توزیع درآمد به طور متوسط سالانه 6 درصد رشد داشته است. پیشبینی میشود که در سال 1383 رشد شاخص مذکور به 8/4 درصد افزایش یابد.
* طی چهار سال اول برنامه سوم نسبت هزینه دهک بالا (ثروتمندترین) به دهک پایین (فقیرترین) از 20/5 برابر به 17/7 برابر تقلیل یافت که معادل کاهش متوسط رشد سالانه به میزان 4/9 درصد است. روند کاهش این شاخص که نشاندهنده بهبود توزیع درآمد است در مناطق روستایی بیش از مناطق شهری است.
پول و تورم
* به رغم بهبود ترکیب نقدینگی در طول برنامه سوم توسعه یعنی افزایش سهم شبهپول و کاهش سهم پول در این دوره، نقدینگی بخش خصوصی به طور متوسط سالانه 28/9 درصد افزایش یافته که نسبت به هدف برنامه (16/4 درصد) افزایش قابل ملاحظهای یافته است. افزایش تقاضا برای اعتبارات در جهت ساخت و ساز و تولید بیشتر و رشد چشمگیر ذخایر ارزی از جمله دلایل عمده رشد نقدینگی بخش خصوصی است.
* متوسط عملکرد نرخ تورم در دوره برنامه سوم توسعه در حدود 14/1 درصد بوده که کمتر از هدف پیشبینی شده برنامه (15/9 درصد) است این امر نشاندهنده آن است که با وجود رشد بیرویه نقدینگی، سیاستهای اقتصادی به طور عمده در راستای کاهش سطح عمومی قیمتها و ثبات در نرخ تورم بوده است.
تجارت خارجی و تراز پرداختها
* عملکرد صادرات کالا و خدمات در برنامه سوم از متوسط رشد سالانه 18 درصد برخوردار شد و در مجموع بالغ بر 182 میلیارد دلار از این محل عاید شد که نسبت به رقم 111/3 میلیارد دلار هدف برنامه حاکی از تحقق 64 درصد بیش از پیشبینی برنامه است. همچنین دستیابی به 28/2 میلیارد دلار صادرات غیرنفتی نشان از تحقق کامل و حتی بیش ازهدف برنامه است.
* واردات کالا و خدمات در برنامه سوم با متوسط رشد سالانه به میزان 24/2 درصد بالغ بر 160 میلیارد دلار بوده است که در مقایسه با رقم پیشبینی شده در برنامه (معادل 122/7 میلیارد دلار) حدود 31 درصد بیش از برنامه تحقق یافته است.
* افزایش ارزش صادرات کالا و خدمات در برنامه سوم باعث شد تا تراز بازرگانی و تراز حساب جاری کشور از مازاد قابل توجهی برخوردار شود. مازاد تراز بازرگانی در مجموع دوره بالغ بر 37/5 میلیارد دلار بود که بر ذخایر بینالمللی حدود 28 میلیارد دلار افزوده شد.
بودجه و وضع مالی دولت
* دریافتیهای دولت در برنامه سوم، سالانه به طور متوسط 28/2 درصد رشد داشته است که بخش عمده آن از طریق دریافتیهای ناشی از فروش نفت تامین شده است. به رغم شتاب مناسب سالانه 18/1 درصدی درآمدهای مالیاتی در طول برنامه سوم این بخش به دلیل رشد بالای درآمدهای نفتی نتوانست سهمی بیش از 26/3 درصد در ترکیب درآمدهای دولت به دست آورد.
* رشد اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای (عمرانی) به طور متوسط سالانه 19 درصد بوده و به دلیل رشد بیشتر اعتبارات هزینهای که به طور عمده در زمینه افزایش حقوق کارکنان دولت به خصوص فرهنگیان و معلمین عزیز و همچنین افزایش شدید یارانه کالاهای اساسی در جهت تامین معیشت اقشار آسیبپذیر جامعه صورت گرفت سهم این بخش درکل مصارف عمومی کشور کاهش یافت و به همین دلیل (یعنی افزایش پرداختهای هزینهای) دولت مجبور شد جهت افزایشهای ضروری و مصوبات مجلس شورای اسلامی در سال پایانی برنامه سوم 128 هزار و 335 میلیارد ریال از عایدات فروش نفت را صرف هزینههای جاری کند.
* مازاد حساب ذخیره ارزی از آغاز عملیاتی شدن این حساب در برنامه سوم توسعه تا پایان سال 1383 بالغ بر 30 هزار و 117 میلیارد دلار بوده است که در مجموع در دوره یاد شده 22 هزار و 599 میلیون دلار آن به مصرف رسیده و مانده حساب مذکور در پایان برنامه بالغ بر 8 هزار و 727 میلیون دلار بوده است. استفاده از تسهیلات توسط بخش غیردولتی در طول مدت گشایش این حساب بالغ بر 3 هزار و 349 میلیون دلار است و در مقابل معادل 11 هزار و 326 میلیون دلار برداشت از سوی دولت در شکل تکالیف بودجهای صورت گرفته است.
گفتنی است که میزان دارایی حساب در پایان سال 1383 بالغ بر 11 هزار و 940 میلیون دلار است.
نظام اداری و مدیریت
* روند نزولی تعداد کارکنان دولت که برای اولین در سالهای پس از انقلاب در سال 1381 نسبت به دوره قبل آغاز شد، با شتاب بیشتری ادامه یافته است، به طوری که تعداد کارکنان دستگاههای اجرایی در پایان سال 1382 نسبت به ابتدای برنامه سوم به میزان 2/9 درصد کاهش یافته است.
* از نظر نقشآفرینی و مشارکت زنان در نظام اداری، به رغم کاهش تعداد کارکنان دولت، تعداد کارکنان زن در سال 1382 نسبت به سال آغاز برنامه 1/12 درصد افزایش یافته است.
ساماندهی شرکتهای دولتی و خصوصیسازی
* در جهت اجرای ماده 4 قانون برنامه سوم توسعه، هیات وزیران فهرست 59 شرکت مادر تخصصی را به تصویب رسانده است که از این تعداد اساسنامه شش شرکت تنفیذ شده و اساسنامه 22 شرکت دیگر در طول سالهای برنامه به تصویب رسیده است.
* مجموعه تعداد شرکتهای دولتی، بانکها و موسسات انتفاعی از تعداد 550 شرکت در سال 1379 به 533 شرکت در سال پایانی رسیده است.
* ارزش سهام واگذار شده در طول سالهای اجرایی برنامه از سال 1379 به بعد به ترتیب معادل 81؛ 461 و 306 درصد رشد داشته است.
* نتیجه بررسی مصوبات هیات عالی واگذاری و هیات وزیران نشان میدهد که در سالهای اجرای برنامه نسبت به انحلال یا ادغام و واگذاری سهام 636 شرکت دولتی یا سهام متعلق به دولت تصمیمگیری شده است.
آنچه گفته شد، تصویری فشرده از فعالیتهای گسترده خانواده دولت در بخشهای مختلف برنامه سوم بود نه ابعاد و نه آثار این برنامه را محدود به این ارقام و اعداد نمیکنم.
برنامه سوم توانست در سالهای پایانی، ایران را به نقطه خیز اقتصادی برساند و بارقههای امید به توسعه همه جانبه را به وجود آورد. اکنون راه بیست ساله توسعه کشور با آغاز برنامه چهارم گشوده شده است اجرای برنامه سوم اثبات کرد که ظرفیتهای ملی و بینالمللی جدید برای دستیابی ایران به مراحل نوین توسعه وجود دارد و تدوین و تصویب برنامه چهارم نشان داد که میتوان با پذیرش ویژگیهای ملی، تجارب گذشته و تحولات جهانی آهنگی نو را در اصلاح رویکردها، روندها و ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور برگزید.
امروز در حالی مسئولیت دولت من به پایان میرسد که خوشبختانه دولت آینده میتواند با برخورداری از سرمایههای معنوی و مادی جدید برای برآوردن نیازهای ملت و تحقق برنامههای خویش گام بردارد. یکپارچگی و هماهنگی همه ارکان و نهادهای قدرت و وجود زیرساختها و زمینههای فراهم شده در مسیر توسعه، لوازم و ابزارهای جدیدی است که میتواند راه خدمت را برای دولت آینده هموار کند.
خداوند بزرگ را صمیمانه سپاس میگویم که در این هشت سال به من و همکارانم توفیق داد که در پرتو لطف و عنایت او و اگاهی و اعتماد ملت تا جایی پیش رویم که تهدیدهای ملی و بینالمللی به فرصت تبدیل شود.
من در شرایطی مسئولیت را به دولت بعد تحویل میدهم که در سیاست خارجی، ایران دچار مشکل اساسی نیست و بحرانهای مهمی چون انرژی هستهای تاکنون به خوبی مدیریت شده است. مدیریت شرایط بحرانی منطقهای و جهانی در جهت مصالح کشور نه تنها مخاطرات و تهدیدهای فراوان را از دامان ایران دور کرد بلکه هزینه تولید اقتصادی و ایجاد فرصتهای جدید توسعه را نیز برای کشور پایین آورد.
مطمئناً روابط بسیار خوب ما با همسایگان و روابط بهبود یافته ما با جهان ضریب امنیت ملی ما را ارتقا داده است. اینکه ایران توانست از یک کشور آسیبپذیر به یک بازیگر موثر و فعال در منطقه و جهان برسد فرصتی مهم برای توسعه ملی است. امیدوارم این فرصت از سوی دولت آینده پاس داشته شود. فرصت را مغتنم میشمارم و از ملت عزیز ایران به خاطر همه محبتهای بیشائبته و از همه نخبگان و از همه گروههای اجتماعی و نهادهای مدنی به خاطر الطاف فراوان، صمیمانه تشکر و خداحافظی میکنم و از قصورهای خویش در برابر بزرگی آنان حلالیت میطلبم.
از این پس:
هر که ما را یاد کرد ایزد
مر او را یار باد
هر که ما را خوار کرد از
عمر برخوردار باد
هر که اندر راه ما خاری
فکند از دشمنی
هر گلی کز باغ وصلش
بشکفد بیخار باد
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
