گفتوگو با سولی اوزل، کارشناس ترک درباره تحولات سیاست خارجی آنکارا
ترکیه تحریم ایران را اجرا نمیکند
سیدحسن روتن
مقدمه:
مواضع ترکیه در مورد مسائل بینالمللی به ویژه مسائلی که آمریکا حساسیت زیادی روی آنها دارد، باعث نارضایتی از یکی از نزدیکترین متحدان خود در منطقه شده است. مسائلی چون حمایت از برنامه هستهای ایران و سیاست خصمانه در قبال رژیم صهیونیستی موجب شده است که آمریکا از همراهی متحد خود تا حدی ناامید شود. در همین زمینه گفتوگویی را با «سولی اوزل» کارشناس مسائل ترکیه انجام دادهایم.
* تا یکی دو سال پیش ترکیه با رژیم صهیونیستی مانور نظامی مشترک برگزار میکرد، اما این روزها در خبرها میشنویم که ترکیه مانور نظامی خود را با یکی از مهمترین دشمنان رژیم صهیونیستی یعنی سوریه برگزار میکند. شما این تغییر رویکرد ترکیه را چگونه ارزیابی میکنید؟
** ترکیه همانطور که در زمان برگزاری مانور مشترک با رژیم صهیونیستی مدعی بود که این مانور به منزله مقابله با هیچ کشوری نیست، اکنون نیز همین ادعا را در مورد مانور خود با سوریه دارد. اما اسراییل از این اقدام ترکیه ناخرسند است زیرا همانطور که شما گفتید سوریه همچنان دشمن اسراییل محسوب میشود و تل آویو نگران همکاری میان سوریه و ترکیه است.
*به نظر شما ریشه تغییرات اخیر در سیاست خارجی ترکیه (از جمله تنش با رژیم صهیونیستی، تلاش برای از سرگیری روابط با ارمنستان و همچنین بهبود روابط با ایران) چیست؟
** همانطور که میدانید بحث از سرگیری روابط با ارمنستان به بن بست خورده است. اما در مورد ایران، به نظر میرسد که روابط ترکیه و ایران از سال 99 میلادی تاکنون تا حد زیادی بهبود یافته است و البته دولت فعلی ترکیه این رویه را قویتر دنبال میکند که بسیاری دلیل اصلی این امر را مسأله برنامه هستهای ایران میدانند و معتقدند که ایران تلاش میکند حمایت ترکیه را در این زمینه جلب کند. در مورد رابطه با اسراییل نیز دلایل زیادی برای کاهش روابط و بروز تنش میان ترکیه و اسراییل وجود دارد. دلیل اول مسأله جنگ عراق و همچنین مناقشه اسراییل و فلسطین است. البته همین مسأله موجب کاهش سطح روابط آمریکا و اسراییل نیز شده است. ترکیه علاقهمند است که در خاورمیانه به متحد اصلی آمریکا تبدیل شود بنایراین برنامه جامعی برای افزایش همکاریهای اقتصادی و ایجاد یک ثبات سیاسی در منطقه دارد. این برنامه شامل امضای قراردادهای اقتصادی با کشورهای همسایه و همچنین تلاش برای ایجاد یکپارچگی در منطقه است.
علاوهبراین حمله اسراییل به غزه و همچنین تهدید تلآویو مبنی بر حمله به سوریه باعث برانگیخته شدن خشم مقامات ترکیه شده است. در پایان باید اشاره کنم که بحث تداوم محاصره غزه نیز باعث شده است اردوغان سیاست ضد اسراییلی در پیش گیرد تا هم در عرصه داخلی و هم در جهان عرب چهره خوبی از خود نشان دهد.
* اما محاصره غزه توسط رژیم صهیونیستی پیش از این نیز وجود داشت، چرا ترکیه اکنون چنین موضعی را اتخاذ کرده است؟
** دلیل آن این است که محاصره غزه در دو سال اخیر به طور وحشیانهتر و ضد انسانیتری ادامه پیدا کرده است و این مسأله دقیقاً در زمانی اتفاق افتاد که ترکیه قرار بود به عنوان میانجی در روند صلح رژیم صهیونیستی و سوریه نقشآفرینی کند. علاوهبراین به نظر میرسد که سیاستهای اسراییل بر روی هدف آن رژیم برای تداوم حضور به عنوان مهمترین متحد آمریکا در منطقه تأثر منفی گذاشته است.
* آیا فکر میکنید که تحولات اجتماعی و افزایش قدرت اسلامگراها در ترکیه بر روی رویکرد این کشور در قبال رژیم صهیونیستی تأثیر گذاشته است؟
** بله، کاملاً واضح است که جنبش سیاسی فعلی در ترکیه عقایدی دارد که بر اساس این عقاید ترکیه منش مهربانهای در قبال اسراییل ندارد. در واقع ریشه عملکرد ترکیه در قبال اسراییل، تفکرات این جنبش سیاسی است.
* به نظر شما چرا قدرت اسلامگراها در ترکیه افزایش یافته است؟
** از لحاظ اجتماعی، قدرت اسلامگراها به دلیل افزایش عقاید محافظهکارانه در حال افزایش است. دلیل دیگر آن نیز مهاجرتهای گسترده مسلمانان از شهرهای حومه و کوچک به شهرهای بزرگ و حضور آنها در شبکهها و گروههای اسلامگرا است. علاوهبراین سقوط و کاهش شدید قدرت احزاب سکولار و غیر اسلامی در ترکیه نیز نقش عمدهای را در افزایش قدرت اسلامگراها ایفا میکند، اما نکته مهم این است که به دلیل اینکه تمام این وقایع در جامعه دموکراتیک ترکیه رخ داده است، با وجود عقاید ایدئولوژیک مسلمانان، حمایتهای دولتی از اسلامگراها افزایش یافته است. این مسأله همچنین موجب شده است که مسلمانان بتوانند آزادی عمل بیشتری برای بیان اصول و عقاید دینی خود به دست آورند.
* آیا میتوان انتظار داشت که حکومت در ترکیه به یک حکومت اسلامی سیاسی تبدیل شود؟
** نه، من این طور فکر نمیکنم، زیرا بسیاری از بدنههای مهم و نفوذی در حکومت ترکیه سکولار هستند. در صورتی که سکولارها از بدنه حکومت ترکیه حذف شوند، میتوان چنین انتظاری داشت.
اما همانطور که مشاهده میشود، قدرت سکولارها و ارتش در ترکیه کاهش یافته است.
بله، درست است که قدرت ارتش و سکولارها کاهش یافته و ارتش دیگر به عنوان یک قدرت سیاسی در ترکیه مطرح نیست ولی قدرت اسلامگراها نیز در حال افزایش است و این مسأله احتمالاً در آینده هم ادامه خواهد داشت. اما باید به این مسأله توجه داشت که سکولاریسم همچنان در بدنه سیاسی ترکیه وجود دارند و این تفکر مورد حمایت مردم نیز هست.
* شما در سخنان خود گفتید که ترکیه به تداوم روابط خود با آمریکا علاقهمند است. آیا فکر میکنید آمریکا سیاست ترکیه در قبال ایران و همچنین ادبیات خصمانه این کشور در قبال رژیم صهیونیستی را تحمل خواهد کرد؟
** درست است که نوع سیاست ترکیه در قبال اسراییل برای آمریکا ناراحتکننده است. اما ترکیه همچنان در تل آویو سفارتخانه دارد و رابطه خود را با اسراییل حفظ کرده است.
ممکن است در آینده از سوی واشنگتن عکسالعملهایی دیده شود، اما تاکنون این مسأله مشاهده نشده است. در مورد ایران نیز ترکیه با آمریکا همکاری نمیکند، بنابراین باید منتظر بمانیم تا مسأله تحریمهای ایران در شورای امنیت به نتیجه برسد تا موضع آمریکا در قبال سیاست ترکیه را ببینیم.
* دلیل اصلی گرایش ترکیه به سمت ایران از دید شما چیست؟
** ترکیه در مورد برنامه هستهای ایران، نه تمایلی برای وقوع حمله و نه تمایلی برای اعمال تحریم بر ضد این کشور دارد. در واقع دو کشور منافع مشترک زیادی با یکدیگر دارند. بنابراین ترکیه تمایل دارد از قدرت منطقهای خود برای حل این مسأله استفاده کند. علاوه بر این ترکیه تحمل وقوع یک جنگ دیگر را در منطقه ندارد و تلاش میکند ایران را راضی کند که در مذاکرات هستهای تعامل بیشتری نشان دهد همچنین ترکیه تلاش میکند به غرب بقبولاند که بیشتر در مورد برنامه هستهای ایران صبور باشد.
* با توجه به اظهارات شما، رأی ترکیه در شورای امنیت در مورد تحریم بر ضد ایران چه خواهد بود؟
** در حال حاضر پاسخ به این سؤال مشکل است زیرا تا زمانی که رأیگیری در این مورد انجام شود، اتفاقات زیادی رخ خواهد داد که ممکن است تغییراتی در مواضع کشورها ایجاد کند.
* اما شما گفتید که ترکیه با تحریم ایران مخالف است؟
**بله، ترکیه قطعاً با این تحریم مخالف است. اما من تردید دارم که ترکیه به تحریم رأی مخالف دهد. من فکر میکنم که رأی ترکیه ممتنع خواهد بود.
* اگر تحریم ایران تصویب شود، ترکیه آن را اجرا خواهد کرد؟
** من فکر نمیکنم، زیرا ترکیه با تحریم مخالف است.
* آیا تحولات ایجاد شده در سیاست خارجی ترکیه یک اقدام اصولی است یا اینکه اردوغان و حزبش در پی فرصتسازی هستند؟
** حزب عدالت و توسعه همان سیاستی را دنبال میکند که دولت قبلی ترکیه دنبال میکرد. البته روش و نوع سخنان حزب عدالت و توسعه متفاوت است. اما به طور کلی سیاست خارجی ترکیه از سال 99 تاکنون به ویژه در مورد ایران تغییری نکرده و تداوم سیاستهای قبلی است.
* خط قرمز سیاستهای داخلی ترکیه کجاست؟
** چون امکان انجام یک کودتای نظامی در ترکیه وجود ندارد و ارتش نیز توانایی چنین کاری را از دست داده است، فکر نمیکنم تغییری در سیاستهای داخلی ایجاد شود.
* با توجه به تمایل ترکیه به کشورهای شرقی، احتمال ایجاد مشکل برای این کشور از سوی آمریکا تا چه حد است؟
** با توجه به اینکه آمریکا هم اکنون مشکلات بسیاری در منطقه و به ویژه با پاکستان دارد، فکر نمیکنم مشکلی برای ترکیه ایجاد کند.
* آیا روابط ایران و ترکیه به صورت فعلی ادامه خواهد یافت و همچنان رو به بهبود خواهد بود؟
** با توجه به اینکه هیچ گونه اختلاف و بحرانی میان دو کشور وجود ندارد و با توجه به اینکه ترکیه تا زمانی که ایران برنامه هستهای خود را در مسیر صلحآمیز پیش ببرد، به روابط خود با این کشور ادامه خواهد داد، میتوان گفت که روابط میان دو کشور همچنان مناسب و مثبت ادامه خواهد یافت. دو کشور منافع اقتصادی مشترکی با یکدیگر دارند و تلاش میکنند با یکدیگر همکاری مستمری داشته باشند.
* فکر میکنید برنامه هستهای ایران باعث خواهد شد ترکیه نیز به سمت هستهای شدن پیش رود؟
** بله، ترکیه در حال حاضر نیز تلاش میکند برنامه هستهای را در کشور خود پیگیری کند و در حال تکمیل چند نیروگاه اتمی نیز هست.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
