منشور وحدت اسلامی

بخش سیاسی خارجی

"امروز مهمترین نیاز دنیای اسلام و علاج واقعی همه مشکلات مسلمانان، اتحاد و انسجام اسلامی و بر همین اساس علما و روشنفکران مسلمان باید منشور وحدت اسلامی را به عنوان مطالبه‌ای تاریخی تدوین کنند."

اظهارات اخیر مقام معظم رهبری که در خجسته سالروز میلاد پیامبر اعظم (ص) و حضرت امام صادق(ع) بیان شد، با توجه به وضعیت کنونی جهان اسلام دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است.

ایشان تدوین منشور وحدت اسلامی توسط علما و روشنفکران مسلمان را اقدامی در جهت پاسخ دهی به مهمترین نیاز دنیای اسلام یعنی اتحاد و انسجام اسلامی می‌دانند. مقام معظم رهبری در ابتدا مهمترین نیاز دنیای اسلامی را تبیین نموده و سپس راهکاری عینی و مدون را جهت نیل به این نیاز اساسی ترسیم کرده‌اند.

در ذات روابط بین مسلمانان نوعی پیوستگی و اتحاد بالقوه وجود دارد. آنجا که قرآن کریم مؤمنان را برادر خطاب می‌کند و عمل صالح را وجه تمایز بین افراد بر می‌شمارد و نیز آیات مربوط به شورا و تعاون جملگی در بستر اتحاد مسلمانان معنی و مفهوم می‌یابند. دین اسلام دین برادری و برابری است و "وحدت" حد فاصل و وجه تمایز بین "مسلمانان" و "غیر مسلمانان" محسوب می‌شود. تعالیم اسلام و سیره بزرگان دین نیز جملگی در سایه این پیوستگی و انسجام معنی می‌یابد. اما این انسجام چگونه از حالت بالقوه به حالت بالفعل تبدیل می‌شود؟ به عبارت دیگر این انسجام ذاتی که در تعالیم دین وجود دارد چگونه باید در مناسبات اجتماعی و سیاسی مسلمین به منصه ظهور برسد؟ در اینجاست که نسبت به نقش علما و روشنفکران مسلمان آگاه می‌شویم. علمای اسلام اعم از هرگونه گرایش مذهبی و "فرقه‌ای" باید در توجه به این دغدغه مهم و مشترک نهایت اهتمام خود را بنمایند. اگر همبستگی و انسجام بر روابط مسلمانان سایه بیندازد اختلافات دیگر در سایه این اتحاد وزن واقعی و معقول خود را خواهند یافت و به ورطه افراط‌گری کشیده نخواهند شد. متأسفانه غرب در طول دهه‌های اخیر سعی کرده است با مطرح ساختن کلید واژه‌های گمراه کننده و تعریف نشده "سکولاریسم" و "لائیسم" در درون جوامع اسلامی و شعله‌ور ساختن اختلافات فرق و مذاهب اسلامی از شکل‌گیری قالب انسجام و وحدت اسلامی در میان مسلمانان بپرهیزند.

در سایه عدم شکل‌گیری چنین انسجامی است که شاهد تشدید بحران‌ها در عراق یا مطرح شدن صلح اعراب با اسرائیل هستیم. این قاعده‌ای بارز است که عدم وجود ساختار، اجزای یک سیستم و مجموعه را در هم می‌شکند.

مقام معظم رهبری از تدوین منشور وحدت اسلامی به عنوان مطالبه‌ای تاریخی سخن به میان آورده‌اند. مطالبه‌ای که در طول تاریخ جوامع اسلامی و به دنبال حضور افرادی خود فروخته مانند کمال آتاتورک و رضاخان و یا ظهور اندیشه‌های التقاطی مانند ناصریسم در مصر بی‌پاسخ ماند. هر چند که در روبنای جوامع اسلامی علائمی از وحدت رویه وجود نداشت ولی در زیربنا و عمق این جوامع عطش تطابق میان تعالیم اسلامی و رفتارهای روزمره مسلمانان هر لحظه بیشتر می‌شد. پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 این عطش را در میان سایر مسلمانان جهان تشدید کرد. در طول 28 سال اخیر ملل و دول اسلامی روزگار پر فراز و نشیبی را گذرانده‌اند. استعمار نوین لحظه‌ای دست از هدایت اذهان، افکار و اعمال دولتمردان کشورهای اسلامی برنمی‌دارد. غرب و کاخ سفید آگاهند که در صورت ترسیم چارچوبی مدون و قاعده‌مند در حول جوامع اسلامی و حرکت آنها در سایه وحدت و همگرایی دیگر محلی از مانور برای آنها باقی نخواهد ماند.

امروزه تهدیدات غرب علیه جوامع اسلامی به نقطه اوج خود رسیده است. از سویی دیگر به نظر می‌رسد که میان بسیاری از دولتمردان و ملل اسلامی دغدغه شکستن ساختار کنونی و گذار به ساختاری جدید و مدون شکل گرفته است.

حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای با مطرح ساختن بحث منشور وحدت اسلامی در راه وحدت جهان اسلام گام بسیار مؤثری برداشته‌اند. مسلماً ادامه این راه مقدس تا نیل به ساختاری مؤثر و مطلوب برای حفظ عزت مسلمانان جهان باید ادامه پیدا کند. باید اذعان کرد که زمان هم‌اندیشی علمای شیعه و سنی در راستای تدوین این منشور فرا رسیده است.