کانون تازه بحران در منطقه

دتلف مهلیس قاضی آلمانی که از سوی دبیرکل سازمان ملل متحد مسئول پیگیری و کشف حقیقت در ترور رفیق الحریری نخست وزیر اسبق لبنان گردیده است، گزارش تحقیقات اولیه خود در این ارتباط را منتشر ساخت. با انتشار این گزارش سوریه به عنوان کانون سومین بحران بین المللی خاورمیانه _ علاوه بر فلسطین و عراق _ به کانون توجه جهانی تبدیل شد. آمریکا و فرانسه و به طور طبیعی با همراهی همه جانبه انگلیس،پیش نویس یک قطعنامه را به شورای امنیت ارائه کردند که طی آن از سوریه درخواست شده است تا برای روشن شدن چگونگی ترور حریری همکاری بیشتری نماید و نیز متهمان را تحویل دهد . البته این قطعنامه در چارچوب فصل هفتم منشور خواهد بود که معنای آن لازم الاجرا بودن آن است. نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد پا را از این نیز فراتر گذاشته و گفته است زمان اعتراف سوریه فرا رسیده است ،دیگر مجالی برای ایجاد مانع و یا عدم همکاری سوریه برای اعلام حقیقت باقی نمانده است.
اما نماینده فرانسه در سازمان ملل متحد کوشید از سرعت این روند تبلیغی بکاهد تا شاید کنترل از دست خارج نشود؛ وی فقط مساله همکاری سوریه با نماینده دبیرکل برای کشف حقیقت را ضروری خوانده است .
اما نماینده طرف دیگر ماجرا یعنی سوریه در سازمان ملل متحد در یک موضع گیری دقیق و حساب شده اعلام کرد که برای همکاری هیچ نیازی به قطعنامه و یا تهدید به تحریم نیست. چرا تحریم درحالی که ما در گذشته همکاری کرده ایم و در آینده نیز همکاری خواهیم کرد.
این اولین ترور یک مقام سیاسی رسمی لبنانی نیست.رشید کرامی نخست وزیر لبنان در دوران جنگ داخلی کشته شد. رینیه معوض رییس جمهور منتخب لبنان نیز در سال ۱۹۸۹ به قتل رسید؛ بی آنکه هیچ تحرکی از سوی مجامع بین المللی برای کشف چگونگی کشته شدن آنها صورت پذیرد. همچنین ده ها شخصیت سیاسی دیگر در لبنان ترور شدند؛ بی آنکه تحقیقاتی درمورد آنها صورت پذیرد و یا اگر تحقیقی انجام شد به نتیجه برسد. حال چگونه است که ترور حریری به محور تحرکات بین المللی مبدل شده است؟ آیا آنگونه که سوریه می گوید ترور حریری درواقع یک بهانه برای گشوده شدن جبهه درگیری با سوریه از سوی آمریکاست که انگیزه آن نه وضعیت لبنان بلکه کل منطقه به ویژه تحولات فلسطین و ناتوانی شارون در برابر فلسطینیان و همچنین تحولات عراق و دشواری های پیش روی آمریکا در آن است؟
هرچه باشد توجه و دقت در گزارش ارایه شده از سوی مهلیس ضروری می نماید.به جملات ذیل که بخش های مهمی از این گزارش را تشکیل می دهد توجه کنید:
- شاید رستم غزاله رییس سرویس اطلاعاتی سوریه در لبنان در ترور حریری نقش اساسی ایفا کرده باشد.
- شاید آصف شوکت _ داماد رییس جمهور سوریه _ در این ترور نقش برجسته ای داشته باشد _ بعدا این بخش از گزارش حذف شد.
- نمی توان تصور کرد که تصمیم ترور رفیق حریری بدون موافقت مسئولان بلندپایه سرویس امنیتی سوریه اتخاذ شده باشد.
- بسیار دشوار است که بتوان تصور نمود که طراحی و اجرای عملیات ترور حریری با این حد از پیچیدگی بدون آگاهی سرویس امنیتی سوریه که نفوذ فراوانی در لبنان دارد عملی شده باشد.
دقت در جملات فوق الذکر که مبنای اتهام سوریه و فضای کنونی ایجاد شده علیه آن است نشان می دهد که هنوز خود آقای مهلیس نیز نتوانسته دلایل کافی برای صدور حکم در این باره را به دست آورد. حال سئوال این است: در حالی که پس از انتشار این گزارش فضای تبلیغی سیاسی به گونه ای شکل داده می شود که امکان وقوع یک بحران همه جانبه در منطقه را قریب الوقوع می نماید، آیا می توان براساس این جملات سیاستی را شکل داد که ممکن است هزینه های سنگینی را بر دو کشور سوریه و لبنان و همچنین کل منطقه و جهان تحمیل نماید؟
سئوال دیگر این است که چرا آقای مهلیس در گزارش مفصل خود به هیچ اعترافی چه از سوی دستگیرشدگان و چه از سوی شاهدانی که از آنان نقل قول شده است اشاره نمی کند؟ در پاسخ فقط دو احتمال قابل تصور است:
یکی اینکه مهلیس هیچ اعتراف و یا دلیل حقوقی قابل ارائه در اختیار ندارد و دیگر آنکه به دلایل امنیتی و سیاسی از ارائه اطلاعات خود پرهیز دارد.
آیا این گزارش آنگونه که سوریه ادعا می کند فقط سیاسی است؟ در بند ۱۲ گزارش آمده است: «باتوجه به بی اعتمادی عمیق عموم مردم لبنان به سیستم امنیتی و قضایی خود، کمیته بین المللی تحقیق در موقعیتی قرار گرفته که با انتظارات وسیع و آمال و آرزوی گسترده برای ایجاد تغییر و تحول و همچنین ایجاد ارتباط میان مردم لبنان و مسئولان دولتی مواجه است.» روشن می شود که آقای مهلیس درصدد دست و پا کردن موقعیت ویژه ای برای کمیته خود در اداره امور لبنان است؛ پس سیاسی بودن گزارش روشن است. اما در یک بررسی موشکافانه نمی توان این گزارش را به طور کلی فاقد جنبه های حقوقی دانست. به ویژه در بخشی که به نقد ادعاهای سوریه در مورد ترور مربوط می شود. این بخش از گزارش به جهت حقوقی و استدلالی بسیار قوی تنظیم شده است.
در هر حال، آنچه که برای مردم لبنان و دیگر ملتهای منطقه مهم است، استمرار تحقیق البته بدون تأثیرپذیری از فشارهای آمریکا تا روشن شدن ابعاد ترور حریری و تعیین قاتلان وی می باشد. مردم لبنان و ملتهای منطقه از انتشار گزارش نهایی تحقیق و معرفی قاتلان حمایت می کنند و در عین حال نسبت به هرگونه تلاش آمریکا برای بهره برداری سیاسی از این حادثه نگرانند. به ویژه آنکه گفته می شود آمریکا خواسته های خود از سوریه نظیر موضع گیری آن کشور در مورد مسئله فلسطین و همچنین نقش آن در تحولات عراق را به سیر تحقیقات در پرونده ترور حریری ربط داده است.