فعالیت‌هایى که دیر هنگام از سرگرفته شد!

یوسف محسن‌زاده
از سرگیرى فعالیت هاى تحقیقاتى و پژوهشى مرتبط با فناورى هسته اى با نظارت آژانس بین المللى انرژى هسته اى، البته دیرهنگام صورت گرفت و اساساً مى توان گفت تعطیلى اینگونه تحقیقات، از ابتدا بعنوان تصمیمى ناپخته و شتابزده تلقى مى شد و اکنون شروع دوباره آن، شاید بتواند از وارد کردن خسارت علمى و مادى بیشترى به روند تحقیقات و فرایندهاى علمى که هزینه هاى مادى و معنوى زیادى بابت آن صرف شده است، جلوگیرى نماید. معلوم نیست که چگونه مسوولان ذیربط از ابتدا تعطیلى اینگونه تحقیقات را پذیرفته و زیر بار آن رفتند. در حالى که چنین تحقیقاتى، در همه کشورها جریان دارد و تابع هیچ نوع معامله و یا مذاکره اى نمى شود. زیرا اساساً
اینگونه تحقیقات ماهیت خطرناک و تهدید آمیز ندارد و صرفاً، هدف از آنها دستیابى به فرضیه هایى است که عملى ساختن آنها، بجز از طریق نظارت سازمانهاى بین المللى ذیربط و کسب اجازه آنها، ناممکن است. از جمله آن، طراحى فرایندهاى علمى مربوط به غنى سازى اورانیوم مى باشد که در نهادهاى تحقیقاتى از این دست انجام مى گیردو سپس، با احداث تأسیسات مربوطه، روند عملى بخود مى گیرند. بدیهى است فرایندهاى تحقیقاتى مربوط به غنى سازى اورانیوم نیز باید تحت نظارت آژانس بین المللى انرژى هسته اى صورت پذیرد. چنانکه از سرگرفتن تحقیقات تحت نظارت نمایندگان این آژانس صورت گرفت و این البته از پایبندى شدید و مستمر ایران به مقولات ومقررات بین المللى و معاهده NPT ناشى مى شود. متأسفانه تعطیلى بى مورد مراکز تحقیقاتى مزبور، حتى همراه با اخذ امتیاز نیز صورت نپذیرفته است و این ایراد وارد است که دولت قبلى موضع تدافعى در این زمینه اتخاذ کرده بود. چه بسا، خوددارى دولت وقت از تعطیلى فعالیت مراکز تحقیقاتى و عدم ربط دادن فعالیت این مراکز با فعالیت هاى مرتبط با غنى سازى اورانیوم در مراکز هسته اى، طرف هاى خارجى را از اصرار بیشتر در مورد تعطیلى این مراکز، صرفنظر مى کرد. اکنون بعد از گذشت بیش از دوسال از تعلیق داوطلبانه فعالیت هاى هسته اى در اصفهان و نطنز، بنظر مى رسدکه بایدتجدید نظر اساسى در رویکرد کلان دولت درمبحث استمرار فعالیت هاى هسته اى، صورت گیرد. این تجدید نظر، در واقع بمنظور کسب امتیاز از طرف هاى اروپایى و یادست کم مجاب ساختن آنان به حرکت در مسیرها و بسترهاى تعریف شده در چارچوب معاهده NPT ، صورت مى گیرد. مثلاً از سرگیرى فعالیت هاى هسته اى در تأسیسات هسته اى اصفهان موجب شد تا اروپایى ها، درک بهترى از اراده جمعى مردم ایران براى برخوردارى از فنارورى هسته اى و بومى سازى آن ،بدست آوردند. چه بسا، چنانچه این فعالیت ها از سرگرفته نمى شد، اروپایى ها همچنان به اعمال فشار بیشتر و تهدیدات افزونتر مى پرداختند.و نکته پایانى اینکه باید مسوولان ذیربط ، سایر فعالیت هاى مرتبط به فناورى هسته اى را نیز مدنظر قرارداده و در مورد از سرگیرى برخى از این فعالیت ها، که تعطیلى آن لطمه مادى و معنوى جبران ناپذیرى را برکشور تحمیل مى کند، تصمیم گیرى فورى کنند. بااین حال، در جریان قرار دادن آژانس بین المللى در مورد هرگونه فعالیت مجدد جزو اصول غیر قابل چشم پوشى تلقى مى شود که ایران همواره به آن پایبند بوده و هست.