10 فرصت ایران در ترکیب جدید شورای حکام

الف – اعضای ثابت شورای حکام: علاوه بر 5 کشور اتمی عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد (آمریکا، انگلیس، روسیه، فرانسه و چین) که در آژانس نیز کشورهای "امانتدار" نامیده شده و دارای اختیارات ویژه اند ، به مرور زمان کشورهای دیگری بر اساس اثبات توانمندی های هسته ای خود – بویژه در زمینه فناوری تبدیل مواد و یا سوخت هسته ای- طی ادوار مختلف به عضویت ثابت شورای حکام در آمده اند.
کانادا، استرالیا، هند، آلمان، آفریقای جنوبی، برزیل و ژاپن هفت عضو ثابت دیگر شورای حکام هستند. یک عضو ثابت دیگر نیز به صورت شناور (Floating Seat) از میان کشورهای اروپایی انتخاب می شود که در این دوره بلژیک به جای هلند به عضویت شورای حکام درآمده است. کشورهای فوق جمعا 13 کشور ثابت فعلی شورای حکام را تشکیل داده اند که پیش بینی می شود در سالهای آتی و بر اساس اثبات توانمندی کشورها پذیرای کشورهای دیگری نیز باشد.
چین ، روسیه، برزیل و آفریقای جنوبی به قطعنامه اخبر رای ممتنع دادند.
ب- اعضای غیر ثابت شورای حکام: شورای حکام از 22 عضو غیر ثابت نیز تشکیل شده است که در دوره جدید ترکیب زیر را ساخته اند:
1 - اعضای گروه غیر متعهدها یا NAM- نکته بسیار مهم و اولیه ارتقای سهم غیر متعهدها از 14 عضو به 16 عضو در شورای حکام است. بدین ترتیب که به جای 5 کشور خارج شده از شورای حکام یعنی پاکستان، ویتنام، نیجریه، تونس(بارای ممتنع به قطعنامه اروپا) و پرو(بارای موافق با قطعنامه اروپا) ؛ این 7 کشور به عضویت شورای حکام در آمده اند: کلمبیا، کوبا، مصر، لیبی، اندونزی، سوریه و بلاروس.
اعضای غیر متعهدی هم که عضویت آنها در شورای حکام تمدید شده عبارتند از: ونزوئلا ( که با ایستادگی قابل تحسین و رای مخالف به قطعنامه اخیر فرصت اجماع را از آمریکا و انگلیس گرفت) ، الجزایر، یمن و سریلانکا (بارای ممتنع به قطعنامه اخیر اروپا) و غنا، اکوادور و سنگاپور (بارای موافق با قطعنامه اروپا).
البته باید توجه کرد که دو عضو ثابت شورای حکام یعنی هند و آفریقای جنوبی هم به این 14 عضو افزوده می شوند.
2 - فراکسیون آمریکای لاتین- دو کشور مکزیک (با رای ممتنع به قطعنامه اخیر) و پرو (بارای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج و کوبا و کلمبیا نمایندگان جدید آمریکای لاتین در شورای حکام هستند.
3 - فراکسیون اروپای غربی- دو کشوربلژیک و ایتالیا (بارای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج و نروژ و یونان دو عضو جدید اروپای غربی در شورای حکام هستند.
4 - فراکسیون اروپای شرقی- دو کشورلهستان و مجارستان (بارای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج و اسلوانی و بلاروس دو عضو جدید اروپای شرقی در شورای حکام هستند. عضویت بلاروس در جنبش غیر متعهدها قابل توجه است.
5 - فراکسیون آفریقا- دو کشورتونس و نیجریه (بارای ممتنع به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج و مصر و لیبی دو عضو جدید قاره آفریقا در شورای حکام هستند.
6 - فراکسیونهای تک عضوی- یک کرسی از خاورمیانه و جنوب آسیا : پاکستان از شورای حکام خارج شد و سوریه به جای آن نشست.
یک کرسی از شرق دور : کره جنوبی از شورای حکام خارج شد و اندونزی به جای آن نشست.
یک کرسی از شرق دور ، خاورمیانه و جنوب آسیا، یا جنوب شرقی آسیا و اقیانوس آرام به عنوان عضو شناور (Floating Seat): ویتنام از شورای حکام خارج شد و کره جنوبی گرچه به عنوان کرسی شرق دور خارج شد اما بنابر ملاحظاتی به عنوان عضو شناور مجددا به عضویت شورای حکام درآمد.
ج - نتیجه گیری: با توجه به تغییرات جدید شورای حکام ، مقایسه با دوره یکسال گذشته و عنایت به مواضع کشورها در قبال پرونده هسته ای کشورمان، اجمالا می توان نتیجه گرفت که تغییرات در یکسال آینده بیشتر از اینکه تقویت موضع موافق با آمریکا و حامیانش باشد موضع مقاوم در برابر آنها را تقویت کرده است. به عبارتی فرصت های ایران بیشتر از تهدیدها ارزیابی می شود. نکات زیر از جمله می تواند مورد توجه دیپلماسی هسته ای ایران قرار گیرد:
1- در ارتباط با پرونده هسته ای ایران ، به نظر می رسد فرصت مهمی برای کار با چهار عضو ثابتی که به قطعنامه اخیر رای موافق ندادند (رای ممتنع) - یعنی چین ، روسیه، آفریقای جنوبی و برزیل – و حتی عضو دیگر یعنی هند (تحت شرایطی) وجود دارد. بویژه روسیه و چین که عضو دائم شورای امنیت نیز هستند.
2- گروه غیر متعهدها که تشکیل آن حاصل ابتکار ایران است ،علاوه بر روحیه ای که نسبت به موثر بودن خود در خصوص عدم اجماع بر نظر اروپا در قطعنامه 24 سپتامبر و وادار کردن شورای حکام به رای گیری گرفته اند ، از 14 عضو به 16 عضو ارتقای عددی یافته اند و می توانند فراکسیون بس قدرتمندو تاثیر گذاری را سامان دهند. اضافه شدن چین قدرتمند و حضور دو عضو نم در ترکیب ثابت شورای حکام یعنی هند و آفریقای جنوبی در بدست گرفتن ابتکار عمل توسط این گروه موثر است.
3- در ترکیب جدید غیر متعهدها ، حداقل می توان گفت که هم تعداد آرای مخالف و هم ممتنع با قطعنامه ای شبیه سپتامبر در نشست نوامبر آینده شورای حکام به احتمال زیاد افزایش می یابد. باقی ماندن چین و روسیه نیز در این حمع قابل تصور است.
4- وضعیت کشورهای اسلامی در شورای حکام به نحو قابل ملاحظه ای نقویت شده است. سه کشور پاکستان، نیجریه و ویتنام از شورا خارج و 4 کشور مصر، لیبی، اندونزی و سوریه عضویت یافته اند که قطعا گروه جدید از ترکیب رای پایدارتری (حتی بدون محاسبه لیبی) برخوردارند.
5- در فراکسیون آمریکای لاتین حضور کلمبیا و بویژه کوبا آشکارا موضع محکم ونزوئلا در مخالفت با قطعنامه ای شبیه یا شدیدتر از سپتامبر را تقویت خواهد کرد.
6- در فراکسیون اروپای غربی نروژ و احتمالا یونان ترکیب معتدل تری خواهند بود.
7- در فراکسیون اروپای شرقی ، اسلوانی و بویژه روسیه سفید ترکیب معتدل و قابل کاری را رقم زده اند.
8- آمدن سوریه به جای پاکستان به عنوان کرسی خاورمیانه و جنوب شرقی آسیا رویکرد بسیار با ثبات و پایدارتری را رقم می زند.
9- آمدن اندونزی مسلمان به جای کره جنوبی به عنوان کرسی شرق دور آسیا قابل ملاحظه است. گرچه کره جنوبی همچنان در شورای حکام حضور دارد.
10 - و نهایتا اینکه در میان کشورهای اروپایی عضو شورای حکام نیز با توجه به مقاومت های برخی از اعضا با رویکرد یکجانبه انگلیس تا آخرین روز نشست سپتامبر ، و نیز تحولات داخلی این کشورها، فرصت هایی برای رایزنی های دیپلماتیک وجود دارد. چندین دیپلمات اروپایی آشکارا یادآور می شوند که قطعنامه سپتامبر سقف همراهی کشور متبوعشان بوده است و رویکرد فراتر از آن یعنی ارجاع پرونده به شورای امنیت به احتمال فراوان موضع واحد اروپا نخواهد بود.