گنجینه ملی

* آقای دکتر، ایران کشوری است که پیشینه تاریخی ارزشمند و مهمی چه در زمینه تاریخی و چه فرهنگی دارد.و همین موضوع شاید این انتظار را برای مردم ما بوجود بیاورد که کشور ما اسناد و مدارک مهمی هم داشته باشد و یا محل نگهداری این اسناد از زمانهای دور باید در ایران موجود باشد،با این وصف اگر ممکن است از روند تاریخی بایگانی اسناد در ایران صحبت بفرمایید و اینکه آیا در زمانهای دورتر این حساسیت در کشور ما وجود داشته است یا خیر؟
** آنچه که از منابع موجود برمی آید، بیانگر آن است که امر ایجاد سند و به تبع آن نگه داری و محافظت از اسناد و مدارک دولتی در ایران از زمانهای بسیار کهن مطرح بوده است.از اقوامی که پیش از ورود مادها به فلات ایران در این سرزمین تشکیل دولت داده اند،نظیر:سومریان، اکدیان، بابلیان،آشوریان، عیلامیان و کلدانیان نیز جسته و گریخته اسناد و مدارکی به دست آمده است.
در حال حاضر میلیونها سند با ارزش در سازمان نگهداری می شود و سازمان قادر است بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار برگ سند با روش دستی و بیش از ۲ میلیون و پانصد هزار برگ سند با استفاده از رایانه دراختیار محققان و پژوهشگران قرار دهد
با تکیه بر قول ابن ندیم می توان دریافت که در ایران باستان نوشتن مطالب روزمره و کتب بر پوست حیوانات یا پوست سخت درختان یا چیزهای دیگر و پنهان کردن آنها در نهانخانه ها که گویا گنج نبشت یا دژنبشت نام داشته اند، متداول بوده است. در زمان هخامنشیان هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری امپراطوری را بایگانی سلطنتی تشکیل می داد. در این بایگانی مکاتبات حکومتی و وقایع مهم ثبت و ضبط می شد و فرمانها و دستورهای شاه به زیردستان ابلاغ می شد.پس از فتح ایلام، ایرانیان با لوحه های گلی آشنا شدند و از کاربرد آن در امور تجاری و اداری اطلاع پیدا کردند.
در اواسط قرن پنجم پیش از میلاد از موادی مانند: چرم و پاپیروس برای نوشتن استفاده می شد. شاید به دلیل آسیب پذیری این مواد، اسناد و مدارک دوره هخامنشی دوام زیادی نداشته و بیشتر آنها از بین رفته است.اسناد باقی مانده از دوران هخامنشی بسیار اندک است و صرفاً معدودی از آنها که از جنس چرم و پاپیروس بوده، در شنزارهای مصر پیدا شده است. یکی از این گنجینه های پرارزش یک کیسه پشتی حاوی چندین نامه است که این نامه ها به دلایل نامعلومی به مقصد نرسیده و حاوی دستورهایی به افراد مختلف بوده و در سالهای ۴۱۰ تا ۴۱۱ پیش از میلاد نوشته شده است.
بی تردید سازمانهای آرشیو سلطنتی ایران در بال، اکباتان، شوش، هگمتانه، پرسپولیس و دیگر شهرهایی که محل زندگی شاهان ایرانی بوده، وجود داشته است. پس از سلطه یونانیان بر ایران، اسکندر با بهره گیری از شیوه ها و بنیادهای آرشیوی ایرانیان، سازمان آرشیوی سلطنتی ایران را توسعه داد و حتی هنگامی که نسخه های اصلی اسنادش در یک آتش سوزی از بین رفت، بی درنگ دستور داد با استفاده از رونوشت اسنادی که دراختیار فرماندهان نظامی بود، اسناد از بین رفته را بازنویسی کنند.در دوره ساسانیان نیز سنت گردآوری اسناد و کتاب نویسی رایج بوده است. در دوره اسلامی با توجه به اعتقادات مذهبی مسلمانان، کتاب از ارج و منزلتی والا برخوردار شد.
شیوه ایرانیان در نگهداری اسناد دیوانی بعدها چنان گسترش یافت که دیگر اقوام و ملل نیز شیوه ایرانیان در حفظ و نگهداری اسناد را در سرزمینهای خویش به کار بردند.بعد از ساسانیان نگهداری سلطانیات و دیوانیات به راهنمایی وزرا و دبیران ایرانی مرسوم گردید و در این دوره اسناد و مدارک را در جایی به نام «خزانه» نگهداری می کردند و خزانه اسناد جزو «دیوان رسایل» بود و این رسم در دوره غزنویان نیز معمول بود ولی در این دوره به خزانه اسناد «خزانه حجت» می گفتند و رئیس آن را «دیوان بان» می نامیدند. از دوره غزنویان تا صفویه نیز آرشیو یا تشکیلات دیوانی کم و بیش وجود داشته است.در دوره صفویه، رونوشت اسناد مربوط به امور مالی و احکام و نشانها و نامه ها و دیگر اسناد، در دفاتر مخصوصی ثبت می شد. محل نگهداری این دفترها که انبار دفترخانه دیوان اعلی نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود.
در دوره قاجار، در زمان حکومت فتحعلی شاه، اسناد و مکاتبات و سواد فرمانها در دربار نگهداری می شد و آرشیو جزو اداره بیوتات به شمار می رفت.از زمان ناصرالدین شاه (سال ۱۲۸۳ ق) که وزارتخانه هایی شامل: وزارت جنگ، وزارت مالیه، وزارتخانه خارجه، وزارت علوم و غیره، وزارت دربار و ایشیک آقاسی باشیگری، وزارت عدلیه، وزارت وظایف و غیره، وزارت حضور همایون، وزارت دارالخلافه و غیره، وزارت خزانه عامریه و غیره تشکیل شد، حجم اسناد تولیدشده رو به فزونی نهاد. از این زمان علاوه بر بخش نگهداری اسناد دربار، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دستگاه میرزا یوسف خان مستوفی الممالک گردآوری می شد. اما همچنان روش صحیحی برای نگهداری اسناد و نوشته ها وجود نداشت.سرانجام در سال ۱۲۷۸ ش. وزارت خارجه به پیروی از روش بایگانی کشورهای اروپایی، بایگانی خود را مرتب کرد.پس از انقلاب مشروطه و طی سالهای ۱۲۸۵ تا ۱۳۰۹۸ ش. نیز اقداماتی برای به کار بردن روش های نوین بایگانی، استفاده از دانش و تجارب هیأت های فرانسوی و بلژیکی انجام گرفت و در اردیبهشت سال ۱۳۰۹ تأسیس مرکزی برای «حفظ اسناد ملی» در جلسه هیأت وزیران وقت به تصویب رسید.
در سال ۱۳۳۴ برای نخستین بار، تلاشهایی برای تنظیم و تنسیق بایگانی های کل کشور انجام گرفت و در سال ۱۳۳۸ لایحه تشکیل «بایگانی کل کشور» به تصویب شورای معاونان وزارتخانه ها رسید. هدف از تشکیل بایگانی کل کشور، کاستن از تشریفات کاغذبازی و تمرکز دادن به کلیه اسناد و مدارک تاریخی و سوابق طرح ها و پروژه ها در یک سازمان مرکزی بود.در سال ۱۳۴۲ هیأت شورای عالی اداری، اساسنامه هیأت مدیره و هیأت رئیسه انجمن «بایگانی قسم خورده ایران» را که به منظور استفاده از روش های جدید بایگانی و تهیه مقدمات تأسیس «آرشیو ملی» و امحای اوراق زائد تشکیل شد تصویب کرد.در سال ۱۳۴۵ لایحه تأسیس «سازمان اسناد ملی ایران» به هیأت دولت ارائه شد، پس از طرح لایحه مزبور و طی مراحل مختلف رد و قبول، سرانجام در جلسه هفدهم اردیبهشت ماه ۱۳۴۹ در مجلس شورای ملی سابق، قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران به تصویب رسید و برای اجرا به دولت ابلاغ شد.و سرانجام در سال ۱۳۸۱ با مصوبه شورای عالی اداری با کتابخانه ملی ایران ادغام و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بوجود آمد. سازمان جدید دارای دو معاونت «اسناد ملی» و «کتابخانه ملی» است که سازمان اسناد ملی ایران، هم اینک تحت نام «معاونت اسناد ملی» به وظایف قانونی خود می پردازد.بدین ترتیب مقدمات تشکیل سازمان اسناد ملی ایران یا «آرشیو ملی» به وجود آمد.متأسفانه به رغم سابقه دیرینه آرشیو در کشورمان، آرشیو ملی به شیوه امروزی با تأخیر چندصد ساله در ایران بوجود آمد و غفلت و خیانت رژیم های پیشین در تأسیس آرشیو ملی، موجب از بین رفتن و یا تاراج بسیاری از اسناد ارزشمند تاریخی به خارج از کشور شد.
* در صورت امکان، مقایسه ای بین قبل و بعد از انقلاب اسلامی در این زمینه به عمل آورید.
** به طوری کلی می توان گفت که به دنبال انقلاب اسلامی و بازگشت هویت اسلامی _ ایرانی به جامعه و با توجه و عنایت جدی مسئولان کشور سازمان وارد مرحله تازه ای از حیات خود گشته و روز به روز به سمت شکوفائی و کمال حرکت کرده و به رشد کمی و کیفی بی سابقه ای نیز دست یافته است. کافی است بدانیم در سال ۱۳۵۶ در حدود ۱۰۰ هزار برگ سند در سازمان اسناد ملی ایران با شرایط نگهداری بسیار ضعیف وجود داشته است. در حالی که در حال حاضر میلیونها سند با ارزش در سازمان نگهداری می شود و سازمان قادر است که بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار برگ سند با روش دستی و بیش از ۲ میلیون و پانصد هزار برگ سند با استفاده از رایانه دراختیار محققان و پژوهشگران قرار دهد. ضمن این که بیش از ۴۰ میلیون برگ سند با روش جستجوی ویژه دراختیار دستگاه ها و اشخاص قرار می گیرد. علاوه بر این اعتماد مردم مسلمان و انقلابی به این سازمان فرهنگی، موجب اهدای مقادیر معتنابهی اسناد به این سازمان گشته و این روند هر روز رو به تزاید است.امکانات و تجهیزات سازمان در حال حاضر گسترده و مناسب است. نیروی انسانی ماهر و متخصص در بخشهای تخصصی وجود دارد.تفاوت عمده دیگر، مکان دستیابی و انتشار اسناد است که امروزه بدون محدودیت صورت می گیرد و آرشیو ملی ایران یکی از قویترین آرشیوهای دنیا در زمینه اطلاع رسانی اسنادی است.
* به طور کلی هدف از تأسیس سازمان اسناد ملی ایران چه بوده است؟
** هدف از تأسیس سازمان اسناد ملی ایران یا در حقیقت آرشیو ملی، جمع آوری و حفظ اسناد ملی ایران در سازمان واحد و فراهم آوردن شرایط و امکانات مناسب برای دسترسی عموم به این اسناد و همچنین صرفه جویی در زمینه های اداری و استخدامی از طریق تمرکز پرونده های راکد وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و امحای اوراق زائد بوده است.
* اگر ممکن است در مورد امحای اوراق زائد بیشتر توضیح دهید؟
** سازمان اسناد ملی ایران علاوه بر رئیس دارای یک شورای عالی است. این شورا مرکب از وزیر امور خارجه، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، دادستان کل کشور، دبیر کل کشور، دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، دادستان دیوان محاسبات و دو نفر از اشخاص متبحر در فرهنگ و تاریخ ایران به پیشنهاد وزیر فرهنگ و آموزش و تصویب هیأت وزیران است.
رئیس سازمان علاوه بر مسئولیت اداره امور سازمان، مأمور اجرای مصوبات این شورا نیز هست. یکی از وظایف شورا تشخیص اوراق زائد قابل امحا، و تصویب فهرست مشروح آنها ست که قبلاً از طرف سازمان اسناد ملی و وزارتخانه ها یا مؤسسه دولتی ذیربط طبق مقررات قانونی تهیه و تنظیم شده باشد. بنا بر این موضوع تشخیص اوراق زائد قابل امحا از اوراق واجد ارزش (اسناد)، امری بسیار مهم و دقیق و ظریف است که برعهده سازمان اسناد ملی ایران است و هیچ دستگاهی بدون داشتن مجوز امحا از شورای سازمان حق امحای اوراقی را که تصور می شد زائد هستند، ندارد.
* آیا سازمان فقط در تهران مستقر است؟
** به دلیل اهمیت موضوع اسناد به ویژه از دیدگاه پژوهشی و تحقیقی و فراهم آوردن شرایط مناسب برای پژوهشگران سراسر کشور، از سال ۱۳۷۱ مدیریتهای منطقه ای و استانی نیز تأسیس شده است.
* در چه مناطقی؟
** در حال حاضر سازمان در تبریز، کرمان، اصفهان، یزد، همدان و زاهدان دارای نمایندگی است و در آینده در سایر استانهای مستعد نظیر اردبیل و خراسان جنوبی نیز نمایندگی هایی ایجاد خواهد شد.
* سند از دیدگاه سازمان اسناد ملی ایران چه تعریفی دارد؟
** به طور کلی به کلیه مراسلات، دفاتر، پرونده ها، عکس ها، نقشه ها، کلیشه ها، نمودارها، فیلمها، میکروفیلمها، نوارهای ضبط صوت و موادی از این قبیل که در دستگاه تهیه شده و یا به دستگاه دولت رسیده است و به طور مداوم یا غیر مداوم در تصرف دولت بوده و از لحاظ اداری، مالی، اقتصادی، قضائی، سیاسی، فرهنگی، علمی، فنی و تاریخی به تشخیص سازمان اسناد ملی ایران ارزش نگهداری دائمی داشته باشد، سند گفته می شود.
* اسناد آرشیو ملی از کجا تأمین می‌شوند؟
** اسناد ملی و تاریخی بخشی از محتویات بایگانی های دولتی هستند. براساس قانون وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت مکلفند کلیه اسناد و پرونده های راکد را که احتیاجی به نگهداری آنها در سازمانهای مربوط نیست، برای نگهداری موقت به سازمان اسناد ملی بسپارند مگر آنکه از تاریخ تهیه و تنظیم سند و یا تاریخ آخرین برگ پرونده مدت چهل سال گذشته باشد که در این صورت باید به طور دائم به سازمان اسناد ملی ایران منتقل شود.
البته بخشی از اسناد هم از آرشیوهای شخصی افراد به صورت اهدایی به سازمان یا خرید از آنان تأمین می شود. همان طور که مطلع اید در گذشته وزارتخانه ها به شکل امروزی وجود نداشتند و وزرا و رجال کشوری و لشکری اغلب اسناد دولتی را با خود به منازلشان می بردند و یا اصولا مکاتباتشان را در منزل انجام می دادند. پس از فوت آنان این قبیل مکاتبات در دست خانواده ها باقی مانده و نسل به نسل در دست ورثه چرخیده است و بخشی از آنها برای اهدا و گاهی هم برای فروش به سازمان ارائه می شوند و در هر صورت مکمل اسناد موجود در سازمان هستند.
* ممکن است در زمینه مرمت اسناد توضیح بیشتری بدهید؟
** گاهی اسنادی که به سازمان اسناد ملی ایران منتقل می شوند، چه از بایگانی های دستگاه های دولتی و یا از منازل اشخاص بر اثر تأثیر عوامل مختلف فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی و عدم رعایت اصول و ضوابط صحیح و استانداردهای نگهداری اسناد دچار آلودگی و آسیب های جدی بوده و در معرض نابودی هستند. برای ضدعفونی کردن و احیا و مرمت اسناد آسیب دیده در سازمان اسناد ملی ایران مدیریت آماده سازی و مرمت با دستگاه ها و تجهیزات مدرن و افراد متخصص تأسیس شده است و وظیفه احیا و اصلاح و استحکام بخشی به خطوط و نوشته ها و ترمیم کاغذها و به طور کلی نجات و عمر بخشیدن به اسناد را برعهده دارد.
* آیا ممکن است از کاغذها و اسناد آلوده، بیماری‌هایی به انسان منتقل شود؟
** قطعا اسناد آلوده به میکروب و گرد و غبار و باکتری و قارچ می توانند بیماری هایی نظیر انواع بیماری های پوستی، ریوی و چشمی در افرادی که با آنها تماس دارند ایجاد کنند و یا منجر به ریزش ناخن و موی سر گردند و یا انواع حساسیت ها و آلرژی ها را ایجاد کنند.
* اسناد موجود در گنجینه اسناد ملی ایران تا چه حد در آشکار شدن حقایق تاریخی مؤثر بوده‌اند؟
** پژوهشگران زیادی همه روزه از اسناد سازمان استفاده می کنند. حاصل این تحقیقات و پژوهش ها اغلب به شکل کتاب و مقاله در جامعه منتشر می شود که هریک در روشن کردن زوایای تاریک تاریخ کشورمان مؤثر هستند. علاوه بر آن توسط پژوهشگران سازمان نیز موضوعات مختلفی مورد پژوهش قرار گرفته است که هرکدام حاوی نکات مبهم و برجسته ای است که با مطالعه این آثار و نوشته ها می توان به این نکات پی برد. مواردی از قبیل مبارزات روحانیان علیه حاکمان، موضوع کشف حجاب بانوان و اهداف واقعی آن، فراز و فرود احزاب سیاسی، بررسی ریشه های تهاجم فرهنگی، نهضت جنگل، روابط خارجی ایران با سایر دول و دیگر عناوینی که به صورت کتاب یا مقاله از سوی سازمان منتشر شده اند همه در آشکار نمودن حقایق تاریخی مؤثر بوده اند.
* سرویس دهی در سازمان برای پژوهشگران چگونه است؟ آیا در صورت مراجعه انبوه پژوهشگران سازمان توانایی ارائه خدمات را دارد؟
** پژوهشگران می توانند با ارائه معرفی نامه معتبر از دانشگاه ها یا مراکز تحصیلی خود از اسناد موجود در سازمان استفاده کنند و یا همچون محققان غیرشاغل با عضویت در «خدمات آرشیوی» سازمان که با واریز نمودن ۱۰ هزار ریال به حساب ۹۰۱۶۱ بانک ملی شعبه بهجت آباد از خدمات آرشیوی سازمان اسناد ملی ایران بهره مند گردند. این خدمات در حال حاضر استفاده از میلیون ها برگ سند از طریق سیستم دستی و میلیون ها برگ از طریق رایانه است. درمورد بخش دوم سئوال شما باید بگویم که مراجعه انبوه تقریبا وجود ندارد، زیرا با تعیین وقت قبلی برای هر پژوهشگر اتاق تحقیق در جریان امر قرار می گیرد و کمتر اتفاق می افتد که پژوهشگری معطل بماند. اما در عین حال در ساختمان گنجینه قطعا شرایط مساعدتری برای پژوهشگران وجود دارد.
* خدمات قابل ارائه در ساختمان گنجینه چگونه خواهد بود؟
** در ساختمان گنجینه اسناد از پیشرفته ترین سیستم های رایانه ای و میکروفیلم و میکروفیش و سایر امکانات برای ارائه خدمات به محققان و پژوهشگران استفاده خواهد شد. سیستم های مدرن کنترل نور، دما، رطوبت، اطفای حریق، سیستم اعلان خروج سند، تلویزیون مداربسته و سیستم کنترل درها و اطفای حریق مخازن به صورت خودکار با گاز از امکانات حفاظتی این ساختمان به شمار می روند.سالن، مطالعه سند، سالن مطالعه میکروفیلم و میکروفیش، سالن مطالعه گروهی و رایانه ای و نمایشگاه دائمی از دیگر ویژگی های این ساختمان است. در این ساختمان بخش امانات هم در نظر گرفته شده است. به این منظور که اگر افرادی اسناد خود را بخواهند به طور امانی در محیط استاندارد نگهداری نمایند، قادر به انجام این کار باشند.
* همکاری مردم درخصوص ارائه اسناد به سازمان چگونه است؟
** خوشبختانه مردم عزیز و فرهنگ دوست کشورمان در این زمینه نیز در میان ملل عالم نمونه و استثنا هستند. بسیاری از خانواده هایی که اسناد با ارزش ملی و تاریخی در اختیار دارند آنها را به سازمان اهدا کرده و یا حداقل تصویری از این اسناد را در اختیار سازمان قرار می دهند و این روند مرتبا رو به افزایش است و در این رابطه همکاری متقابل بسیار صمیمانه ای وجود دارد.
* در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی، در سازمان چه پژوهش‌هایی صورت گرفته است؟
** اکثر پژوهش ها و تحقیقات انجام شده در سازمان به نوعی به ریشه های انقلاب اسلامی مربوط است. اسناد مبارزات روحانیان به ویژه در دوره پهلوی، اسناد نهضت جنگل، اسناد تخته قاپو و خلع سلاح عشایر، اسناد مراجع عظام، اسناد احزاب سیاسی، اسناد کشف حجاب و فرهنگ ستیزی دردوره رضاشاه از جمله این پژوهش ها هستند. همان طور که قبلا هم عرض شد اسناد دستگاه های دولتی پس از چهل سال به سازمان اسناد ملی ایران منتقل می شوند و امیدواریم که با انتقال این اسناد، از این پس نیز عرصه های متنوع و گوناگون دیگری نیز از انقلاب اسلامی مورد پژوهش و تحقیق قرار گیرد. علاوه بر آن در فصلنامه گنجینه اسناد مقالات فراوانی در این زمینه به چاپ رسیده است.در عین حال اداره آرشیو شفاهی معاونت اسناد ملی با شخصیت های سیاسی و فرهنگی و همه کسانی که در رابطه با انقلاب اسلامی و وقایع مربوط به سال های انقلاب اطلاعی داشته باشند مصاحبه هایی را انجام داده و این روند از این پس نیز با گستردگی و وسعت بیشتری انجام خواهد شد.
* در رابطه با اسنادی که در خارج از کشور وجود دارند چه اقداماتی صورت گرفته است؟
** در این مورد تاکنون تفاهمنامه هایی با برخی از کشورها منعقد شده است. در این تفاهم نامه ها نحوه همکاری ها مشخص می شود. در سال های گذشته بیش از ۲۰ هزار برگ تصویر یا میکروفیلم از اسناد باارزش تاریخی به کشور منتقل شده است. در بین این اسناد، اسناد مربوط به احزاب سیاسی و گروه ها در فاصله سال های ۱۲۹۹ تا ۱۳۳۲ و اسناد نهضت جنگل و میرزا کوچک خان جنگلی، اسناد مالکیت و مکاتبات دولتی در ادوار گذشته وجود داشته است.
* باتوجه به کمبود امکانات در شهرستان‌ها آیا تمرکز اسناد در مرکز واحد بهتر نیست و اصولا فلسفه ایجاد آرشیوهای منطقه‌ای چیست؟
** همان طور که در قانون تأسیس سازمان منعکس است، سازمان وظایفش به تهران و یا منطقه خاصی محدود نمی شود بلکه شعاع عمل و محدوده وظایفش به سراسر کشور مربوط می شود. بنابراین سازمان برای انجام اهداف و رسالت های خطیری در سال ۱۳۷۱ تصمیم به تأسیس مدیریت های منطقه ای گرفت. در مراسم افتتاح منطقه کرمان ریاست محترم جمهوری وقت در دفتر یادبود مرقوم فرمودند:«کار مقدس و ارزشمندی است. این ابتکار کرمان و اسناد ملی ایران می تواند برای همه استان های دیگر در دستور کار باشد.»
به دنبال این توصیه مهم سازمان تلاش مضاعفی را به کار بست تا در دیگر مناطق کشور نیز نمایندگی هایی تأسیس کند و در حال حاضر مدیریت های تبریز، همدان، کرمان، زاهدان، اصفهان و یزد و نمایندگی اردبیل نیز در حال راه اندازی است.با افتتاح مناطق علاوه بر جمع آوری و محافظت و آماده سازی و مرمت اسناد موجود در هر استان شرایط مناسب تری برای دانش پژوهان و محققان و مورخان در استان های کشور هم فراهم می شود تا منابع مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند و نفایس هر استان نیز در همان استان نگهداری شوند.
امیدواریم مجموعه همه تلاش ها و کوشش ها منجر شود تا یک «حافظه قوی» و نیرومند ملی داشته باشیم تا مورد استفاده همه اهل نظر و دانش پژوهان و مورخان قرار گیرد و در پاسداری از هویت اسلامی _ ملی مان در راستای این فرمایش حکیمانه مقام معظم رهبری که فرمودند:«بزرگترین بلا برای یک ملت این است که بخش هایی از فرهنگ و تمدن خودش به مرور زمان از حافظه اش پاک شود.» بیش از پیش موفق باشیم.