گزارش «وطنامروز» از ضعفهای حقوقی و فنی گزارشها و اظهارات آمانو درباره فعالیتهای هستهای ایران
آژانس شیشهای
سمیه همایونروز: طبق اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این سازمان، نهادی تخصصی و فنی است که فعالیت هستهای کشورها را باید در چارچوب مسائل حقوقی تجزیه و تحلیل کند؛ اصلی که به نظر میرسد با روی کارآمدن یوکیا آمانو به عنوان مدیرکل این سازمان به حاشیه رانده شده است. گواه این مدعا 3 گزارشی است که طی دوران تصدی وی در آژانس درباره برنامه هستهای ایران منتشر شده؛ گزارشهایی که در نخستین آن آقای مدیرکل به بیان تعهداتی از ایران در قبال آژانس مبادرت ورزید که همگی مربوط به تعهدات فراقانونی دولت اصلاحات در پرونده هستهای بود و جمهوری اسلامی پس از روی کار آمدن احمدینژاد به دلیل ارسال پرونده ایران به شورای امنیت از اجرای همکاریهای «فراقانونی» انصراف داد. آمانو بخش عمده گزارش دوم خود را نیز به بیان خواستههای فراقانونی نظیر تعلیق غنیسازی اورانیوم و همین طور بازدید از راکتور آب سنگین اراک اختصاص داد که اولی در تضاد با پادمانهای آژانس و پیمان منع اشاعه هستهای یا همان انپیتی بود و دومی صرفا با امضای پروتکل الحاقی الزامآور میشد و این در حالی است که ایران متعهد به اجرای این پروتکل نیست. جانشین البرادعی در گزارش سوم خود هم برای غرب سنگتمام گذاشت و بخش آغازین گزارش را به نقل درخواستهای شورای امنیت اختصاص داد؛ موضوعی که علی اصغر سلطانیه، نماینده کشورمان در آژانس با «نامتوازن» خواندن آن گفته: «در این گزارش بدون هیچگونه توجیهی و به طرزی بیسابقه از بخشهایی از قطعنامه غیرقانونی 1929 شورای امنیت کپیبرداری شده است».
استناد به اطلاعاتی که حتی آمریکا هم آن را رد کرد!
سبک تهیه و تنظیم این 3 گزارش به تنهایی میتواند اعتبار فنی و حقوقی این نهاد بینالمللی را زیر سوال ببرد اما ظاهرا مدیرکل آژانس قصد ندارد به همین موضعگیریها بسنده کند. یوکیا آمانو در اقدامی غیرمنتظره در حاشیه نشست فصلی شورای حکام آژانس در جمع خبرنگاران حاضر شده و با استناد به ادعاهای گروهک تروریست منافقین از وجود تاسیسات هستهای مخفی در ایران سخن به میان آورده و گفته: «شواهدی وجود دارد که حاکی از وجود سایتهای غنیسازی مخفی اورانیوم در ایران است. آژانس اطلاع دقیقی از این تاسیسات و حجم فعالیتهای غنیسازی صورت گرفته در آنها ندارد». جالب اینکه هر چند آمانو خود اشاره کرده این اطلاعات توسط مخالفان دولت ایران در اختیار آژانس قرار گرفته، با این حال مدعی شده: «این اطلاعات تنها حاوی اطلاعاتی کلی درباره فعالیت تاسیسات مخفی به دور از نظارت بازرسان آژانس است.» این موضوع از 2 منظر قابل بررسی است؛ نخست اینکه اساسا این موساد و سازمان سیا هستند که خوراک اطلاعاتی گروهک تروریست منافقین را به منظور جوسازی علیه ایران تامین میکنند اما نکته اینجاست که این بار حتی ایالات متحده هم، صحت چنین ادعایی را رد کرده است. دوم اینکه آمانو به عنوان رئیس یک نهاد حقوقی و فنی نباید تا زمان اثبات شدن چنین ادعایی، به هیچ عنوان درباره آنها به اظهار نظر بپردازد؛ اصلی که محمد البرادعی در طول 7 سال مطرح شدن موضوع هستهای ایران به آن پایبند ماند.
نگرانی کشورها درباره استقلال رأی آمانو
با مرور همه این موارد صرفا یک موضوع به ذهن خطور میکند و آنهم چیزی نیست جز «استقلال از دست رفته آژانس»؛ دغدغهای که در زمان گزینش یوکیا آمانو بشدت مطرح بود و ظاهرا این نگرانی بیدلیل هم نبوده است. طبق گزارشها هنگامی که بین آمانو و «منتی» بر سر تصدی مدیرکلی آژانس رقابت بود، آمانو نتوانست در نخستین رایگیریها رای لازم را کسب کند و علت عدم کسب رای لازم این بود که برخی نگران بودند وی تحت فشار برخی کشورها قرار گیرد. اما ظاهرا در آن نشستها آقای آمانو قول میدهد مستقل عمل کند و تحت نفوذ هیچ کشوری قرار نگیرد و همین گفتهها باعث میشود او با اختلاف جزئی در مقایسه با رقیبش رای بیاورد. همین موضعگیریهای جانبدارانه بود که موجب شد علیاکبر صالحی بگوید: «متاسفانه آقای آمانو تاکنون نشان داده است در چارچوب مقررات آژانس حرکت نمیکند بلکه سلیقهای پیش میرود.» در حالی که بزرگترین مانع آمریکا در پیشبرد اهدافش در قبال ایران، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همین طور گزارشهای حقوقی محمد البرادعی بود اما در زمان تصدی آمانو، شرایط به سمتی پیش رفته که همان نهاد حقوقی تحت فشار آمریکا به مرجعی برای اعمال خواستههای غرب از ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که البرادعی در ماههای آخر مدیرکلی خود زبان به انتقاد از آن گشود.
فشار غرب بر آژانس از زبان البرادعی
هر چند روال متداول میان سیاستمداران که در راس امور اجرایی قرار دارند، این است که در طول دوران مسؤولیت خود رویکرد محافظهکارانه را درباره موضوعات مربوط به حوزه فعالیت خود در پیش میگیرند و بسیار محتاطانه سخن میگویند و پس از پایان سمت اجرایی خود شفافتر و صریحتر به اظهارنظر میپردازند اما فشاری که آمریکا، اروپا و رژیم صهیونیستی در جریان روند تدوین جدیدترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره ایران بر مدیرکل وقت این نهاد به منظور اعمال نظر خود وارد و در عین حال اتهاماتی علیه این سازمان مبنی بر پنهانکاری درباره موضوعات مربوط به برنامه هستهای ایران مطرح کردند، باعث شد محمد البرادعی که ماههای پایانی حضور خود در آژانس را طی میکرد، پیش از پایان دوران مسؤولیت حساس خود زبان به انتقاد باز کند. از این رو بود که وی در گفتوگو با مجله آمریکایی «بولتن دانشمندان اتمی» با تاکید بر اینکه «درباره تهدید بودن برنامه هستهای ایران اغراق شده است»، از موضوعی سخن به میان آورد که صریحتر از همیشه از فشار غرب بر او بر سر موضوع هستهای ایران پرده برداشت. وی با اشاره به برخورد دوگانه برخی کشورها در قبال موضوع هستهای ایران گفت: «زمانی که بحث ایران به میان میآید به من میگویند «سرت به کار خودت باشد، تو یک کارشناس فنی هستی» اما درباره موضوعات دیگر میگویند «تو حافظ پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای هستی». این سخنان البرادعی ناظر بر اتهاماتی بود که هم پیش از انتشار گزارش بیستم آژانس و هم پس از آن، وی و نهاد زیر نظر او را هدف قرار داد؛ اتهاماتی مبنی بر اینکه آژانس شواهدی درباره برنامه هستهای ایران را پنهان کرده است. وی همان زمان با اشاره به این موضوع که «هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد جمهوری اسلامی بزودی به تسلیحات هستهای دست پیدا میکند»، تصریح کرده بود: فکر میکنم درباره تهدیدات برنامه هستهای ایران اغراق شده است هر چند ایران باید با آژانس و جامعه بینالملل بیشتر شفاف باشد اما این ایده که «اگر فردا از خواب بیدار شدیم شاهد خواهیم بود که ایران به سلاح هستهای دست یافته است» با آن چیزی که تاکنون ما شاهد آن بودهایم ، امکان ندارد. اما به نظر میرسد برخلاف البرادعی، آمانو به این فشارها تن داده است. زمانی که وی هم در گزارشهای خود و هم در سخنرانیهایش در نشست فصلی شورای حکام آژانس بر درخواست شورای امنیت برای تعلیق غنیسازی اورانیوم اصرار میورزد یا هنگامی که برخلاف البرادعی در طرح موضوع مطالعات ادعایی جمله «آژانس اعتبار و اصالت این اطلاعات را تایید نمیکند» را از گزارش خود حذف میکند، نمیتوان این اقدامات را خارج از چارچوب نفوذ و فشار غرب بویژه آمریکا بر آن ارزیابی کرد.
اهانت آمانو به بازرسان آژانس
مدیرکل آژانس حتی درخواست ایران برای تغییر 2بازرس را که طبق توافقنامههای پادمانی حق ایران است برنمیتابد و با بیان آن در گزارش اصرار میورزد که «آژانس اعتماد کامل به حرفهایگری و بیطرفی بازرسان خود دارد.» او حتی به نقل این موضوع در گزارش اکتفا نکرده و در نشست روز دوشنبه نیز آن را مطرح کرد و تاجایی پیش رفت که رئیس سازمان انرژی اتمی در واکنش به آن گفت: «حدود 150 بازرس در آژانس بینالمللی انرژی اتمی فعالیت میکنند و هنگامی که مدیرکل آژانس تنها بر 2 بازرس اصرار میکند و میگوید که اینها به مسائل بازرسی آشنا هستند، این اهانت و بیحرمتی به سایر بازرسان آژانس است چراکه هر بازرس آژانس درباره روشهای بازرسی، آموزشهای لازم را میبیند». صالحی افزود: «آقای آمانو یا «دانسته» این اظهارات را بیان کرده یا «ندانسته». اما اگر «دانسته» چنین سخنانی را بیان کرده، اشتباه بزرگی مرتکب شده و بسیار خطرناک است چرا که نشان میدهد فشار سیاسی به او وارد شده و او نیز به این فشارها تمکین کرده است».
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
