نحوه تامین مالی جمعیت فدائیان اسلام

داوود امینی
یکی از مسائلی که در خصوص هر تشکیلاتی مطرح می‌شود، چگونگی تامین منابع مالی آن تشکیلات است. تامین هزینه‌های عملیاتی، فرهنگی و تبلیغاتی جمعیت فدائیان اسلام نیز مورد پرسش واقع شده و بحثهائی برانگیخته است.
برخی که با این افراد در ارتباط بوده‌اند، از تنگدستی بسیار آنان سخن گفته‌اند. به نظر این عده، اعضای اصلی جمعیت فدائیان اسلام، به دلیل استمرار درگیری در مبارزات سیاسی، قادر به رفع نیازهای اولیه زندگی خود نبوده‌اند. نواب صفوی، عبدالحسین واحدی و دیگر اعضای شاخص جمعیت، به علت وارد شدن در مبارزات ایدئولوژیکی و اسلامی مسلحانه با رژیم پهلوی و رجال برجسته آن و احساس مداوم خطرات ناشی از آن، هیچگونه دلبستگی به مادیات نداشته و پیوسته با قناعت سر می‌کرده‌اند؛ چنانکه روزهای بسیاری را در مخفی‌گاهها با نان خشک سرکرده و یا بی‌غذا می‌مانده‌اند، اما دست نیار به به سوی هیچ بیگانه‌ای دراز نکردند.
گروهی دیگر که همواره در مقابل این جمعیت صف‌آرایی سیاسی داشتند، آنها را به وابستگی به بیگانگان، به ویژه انگلیس متهم می‌کردند نواب صفوی و سیدعبدالحسین واحدی، پیوسته این اتهام را تهمتی بزرگ از سوی دشمنانشان خوانده‌اند. در این باره سیدعبدالحسین واحدی در حین یکی از سخنرانیهایش در مسجد جامع عنوان کرد که، اینها هرگونه افترا و تهمتی را به ما می‌زنند؛ ما را انگلیسی و جاسوس می‌دانند؛ من ناتوان هنوز لباس زمستانی پوشیده‌ام؛ کرایه خانه‌ام را کس دیگری می‌دهد؛ کرایه تاکسی سوار شدنم را مردم می‌پردازند و حتی قادر نیستم سالی 20 تومان کرایه منزل مادرم را که در قم ساکن است بپردازم. من و برادرم اطاقی اجاره کرده‌ایم که 5/2 متر طول دارد. آقای نواب صفوی هم اطاقی اجاره کرده و تا‌کنون اجاره چندماهه آن را نداده است و با صاحبخانه مشکل دارد. واحدی در ادامه افزود که، ما انگلیسی هستیم یا آن کسانی که دارای هواپیمای شخصی و صاحب قصر در شمیران می‌باشند؟
انگلیسی کسی است که راه را برای دشمنان دین بازگذارده و توده‌ای‌ها را آزاد کرده است و لانه‌های جاسوسی اصل چهار را برپا می‌سازد تا بهتر و بیشتر بتوانند در مرعوب و منگوب کردن دین اسلام و پیروان علی‌(ع) که حرف از حق و دین زده و برای اسلام مبارزه می‌کنند، اقدام نمایند. آنهایی که قمارخانه‌ها را باز، رقاصه خانه‌ها را آزاد و شراب‌خانه‌ها را برای عیش و نوش یک مشت بی‌دین و لامذهب بی‌قیدوبند، باز می‌گذارند و برای ترس جانشان به منظور معالجه با هواپیما به خارج فرار می‌کنند، انگلیسیند.
صدق این سخنان واحدی را برای نگاهی بر فهرست اموال نواب صفوی که پس از شهادتش توسط صورتجلسه وزارت دادگستری، به همسرش، نیره اعظم احتشام رضوی، تحویل داده شده است، می‌توان دریافت:
«سیاهه اموال منقول مرحوم سید مجتبی میر لوحی(معروف به نواب صفوی) 1_ زیلوی پنبه‌ای زمینه لاکی دو و نیم در سه 3_ 5/2 مستعمل چهار تخته 2_ لحاف کرسی یک تخته 3_ چراغ خوراک‌پزی سه فیتیله یک عدد 4_ چراغ توری یک عدد 5 _ جای کتاب یک عدد 6_ یک قطعه آیات حجاب با قاب شیشه 7_ دیگ مسی نیم‌منی یک عدد 8_ سینی مسی متوسط گرد یک عدد 9_ کفگیر مسی یک عدد 10_ بادیه مسی یک عدد 11_ کماجدان مسی یک عدد 12_ جامه‌دان سفری کوچک یک عدد.
در حضور امضاکنندگان زیر اموال مشروحه بالا تحویل بانو نیره اعظم عیال متوفی گردیده _ نماینده کلانتری شیروانی محل امضا، بانو نیره اعظم عیال متوفی محل امضا، نواب احتشام رضوی پدر عیال متوفی محل امضا».
نواب صفوی، در صورت بازجوئیهایش در سال 1334ش، کمکها و منابع تامین‌کننده هزینه‌های مربوط به طرحهای عملیاتی و تبلیغاتی آن تشکیلات را به تفضیل بیان کرده است. وی طرق دریافت کمکها را شامل وجوهات شرعیه، استقراض، نسیه و کمکهای مردمی می‌شمارد و می‌نویسد:
«بطور کلی برای بنده 2 الی 3 جور پول می‌رسید. یا بابت وجوهات شرعیه به بنده پول می‌دادند و یا احتیاج پیدا می‌کردم‌، قرض می‌کردم و یا نسیه از آشنایان و دوستان جنس برای منزل می‌آوردم».
نواب در مورد افراد و شخصیتهای کمک‌کننده و میزان کمکهای مادی آنان در صورت بازجوئیش، چنین گفته است:
«از کسانی که بنده همیشه بطور مستمر حواله بهشان می‌دادم یک عده آقایان هستند که گمان می‌کنم اکنون در زندان باشند. من جمله آقا رضا معتمدی پیراهن دوز _ حاجی قاسم معمار، اکبر آقا بستنی فروش، کربلایی ابراهیم حیدری، حاجی عزیز‌الله حبیبی _ حاجی عباس لاله‌، در یک سال قبل بوسیله آقا رضا معتمدی یکهزار تومان به من داده است، حاجی حسین آقا اخوان فرشچی تا به حال حواله‌های یکهزار تومانی در حدود 3 الی 4 دفعه تا چهار سال قبل داده است _ عباس آقای بقال در دولاب در حال حاضر 410 تومان از من طلبکار است، مشهدی حسن بقال در دولاب جنس و پول به من داده است. مشهدی مهدی دولابی برای من پول و جنس فرستاده است. مختصری گاهی فرستاده کم‌کم.
مشهدی حسن نانوا در دولاب و شاطر رجب نانوا در دولاب گاهی نان و پول به من می‌دادند. آقا نجفی خیاط 10تومان و 20تومان به من داده است. حاجی علی میدونی حواله 50 تومانی برای او داده‌ام. حاجی سید عباس شجاعی گاهی اوقات خودش پول می‌داد. از حضرت آیت‌الله بروجردی گاهی از بابت وجوه می‌فرستند. آقای آیت‌الله حاجی سید کاظم شریعتمداری ساکن قم، ایشان هم کمک می‌کنند. آقای آیت‌الله حاجی شیخ ابوالفضل خراسانی ساکن تهران که در مسجد حاج شیخ عبدالحسین ترکها نماز می‌خوانند، ایشان هم کمک می‌کنند.
آقای آیت‌الله حاج شیخ علی‌اکبر برهان خیابان لرزاده، ایشان هم کمک می‌کنند.
حسین طهماسبی شغل کشباف، ایشان هم کمک می‌کنند. آقاسید محسن صنایع شغل سراج در بازار و حسن آقای افشار کاسب بازار، حاجی رضایی هم کمک می‌کنند و سید بقال در دولاب در حال حاضر 250تومان از بنده طلبکار است.
مومنی نوکرش گاهی کمک می‌کند. جعفری بقال در خیابان فردوسی ایرانشهر مبلغ دو هزار و پاتصد تومان از اجناس که کم‌کم به من داده است، مبلغ دو هزار و پانصد تومان طلبکار است. معصومی آجرفروش گاهی کمک می‌کند. اکبری آهنگر با برادرانش گاهی کمک می‌کنند. حاجی حسن معمار شاهرودی او هم گاهی کمک می‌کند. آقا سیدکاظم بارفروش در میدان سبزی(دولابی) در دو سال اخیر 3مرتبه 50 تومان کمک کرده‌، مشهدی علی ورامینی بقال دولاب گاهی از او جنس گرفته‌ایم. پدر عیال خلیل طهماسبی بنام کربلایی حسین دولابی او به من و طهماسبی زیاد کمک می‌کرد... مهندس نکونام از آبادان کارمند شرکت نفت آبادان اخیراً مبلغ یکهزار و یکصد تومان تلگرافی، بنام حسین طهماسبی برای من حواله کرد. سید مجتبی نواب صفوی».
چنانکه ملاحظه شد‌، متن صورت بازجوئیهای نواب، به خوبی در‌یافت کمکهای نقدی و جنسی مردمی و شهریه مراجع تقلید را به این جمعیت روشن می‌سازد و بدین ترتیب ادعای وابستگی آنان به بیگانگان کاملاً منتفی است. نواب صفوی درباره محل اسکان خانواده خود و دوستانش چنین گفته است:
«بنده تا سال قبل، آخر محرم و صفر در دولاب ساکن بودم با خانواده‌ها و بچه‌ها که در همین منزل فعلی بودیم. از پارسال بعد از محرم و صفر که منزل دولاب را فسخ کردیم، خانواده آقای طهماسبی منزل پدرش کربلایی حسین رفت، خانواده بنده و واحدی را مهمان منزل پدر عیال آقای واحدی نمودند. تا زمانی که این منزل را یعنی در اول مهر ماه سال جاری ماهیانه 1900 ریال اجاره کردم و در این یکسال خانواده‌های ما مهمان حاجی میرزا عبدالعلی پدر عیال آقای واحدی بودند... سید مجتبی نواب صفوی».
نواب در پاسخ به سئوال بازجو، در خصوص بدهیهایش به اشخاص گفت: «[به] جعفری بقال 2500تومان _ سلیمانی بقال مقداری بدهی دارم _ 2000 تومان، عباس لاله بار فروش مبلغ یک هزار تومان _ سید مجتبی نواب صفوی‌».
در پایان‌، ذکر این نکته ضروری است که بسیاری از دوستان و آشنایان نواب و یارانش پس از شهادت آنها عنوان کردند که با شهادت نواب و یارانش، زن و بچه و خانواده‌شان از ترس و دلهره و خانه به دوشی، در مخفی‌گاههای جمعیت که غالباً به دلیل در‌گیر بودن در مبارزه مسلحانه‌، تحت تعقیب ماموران دولتی قرار داشته و به ناچار در مخفی‌گاهها و یا در زندان بسر می‌برده‌اند و نیز از تنگناهای مادی و سختیهای متاثر از آن‌، رهایی یافتند. گر‌چه اسناد دیگری هم دلالت بر سازگاری و همراهی همسرانشان‌، در کوران مبارزات دارد (‌از کتاب جمعیت فدائیان اسلام‌).