همگرایی جدید در آمریکای لاتین

تحولات، نتایج انتخابات مختلف و متعددی که در طی سال‌های اخیر در کشورهای آمریکای لاتین برگزارشده و فعالیت‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و اصلاحاتی که دولت‌های چپ‌گرای این منطقه در میان خود و داخل کشورهای خود انجام‌داده و می‌دهند، نشان‌دهنده شکل‌گیری حرکت‌های ضدآمریکایی و حرکت به سمت همگرایی و یکپارچگی در این کشورهاست به ویژه هم‌سویی که در این زمینه میان ملت‌‌ها و دولت‌ها وجوددارد بسیار محسوس است.
آمریکای جنوبی متشکل از 19کشور آرژانتین، برزیل، بولیوی، شیلی، کلمبیا، کاستاریکا، جمهوری دومینیکن، اکوادور، السالوادور، گواتمالا، گویان، هندوراس، مکزیک، نیکاراگوئه، پاناما، پاراگوئه، پرو، اروگوئه و ونزوئلا است. در میان کشورها آمریکای لاتین بعد از کوبا که کشوری شدیداً ضدامپریالیستی است، دولت ونزوئلا نیز بعد از روی کارآمدن «هوگو چاوز»رئیس‌جمهوری این کشور که تاکنون هشت‌بار در انتخاباتی دموکراتیک مورد تایید ملتش قرارگرفته، دوشادوش دولتمردان کوبایی برای مقابله با آمریکا به حرکت درآمده‌ است.
چاوز که مقامات آمریکایی همواره به دنبال واژگون‌کردن دولت وی بوده‌اند و حتی در مقطعی به دنبال ترور وی نیز بودند، براساس آرمان‌های استقلال‌طلبانه «سیمون بولیوار» آزادیخواه و مبارز مشهور ونزوئلایی حرکت می‌کند و طی این مدت از اهرم‌های قوی علیه سیاست‌های واشنگتن به ویژه در عرصه اقتصادی استفاده می‌کند.
رئیس‌جمهور ونزوئلا با اجرای طرح «پتروکرائیب» که براساس آن نفت خود را با قیمت ارزان و با وام‌های بلندمدت کم‌بهره دراختیار کشورهای حوزه دریای کارائیب قرارمی‌دهد، تقویت و توسعه «مرکوسور» (بازار کشورهای آمریکای لاتین) و تشکیل اتحادیه قدرتمند آمریکای لاتین، واشنگتن را به چالش کشیده و آن را در اجرای طرح تجارت آزاد قاره آمریکا ناکام ساخته‌است.
ونزوئلا هشتمین کشور تولیدکننده نفت جهان است که روزانه 5/1 میلیون بشکه نفت به آمریکا صادر می‌کند. سیاست چاوز درخصوص نفت از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا در منطقه‌ای چون آمریکای لاتین و کارائیب که درآمد سرانه گاهی بیش از یک دلار در روز نیست این پیشنهاد جاذبه بسیار دارد، زیرا بهای نفت در این مناطق ظرف دوسال دوبرابر شده و صورت حساب مواد نیروزا به 6 میلیارددلار بالغ ‌شده ‌است.
رئیس‌جمهور ونزوئلا همچنین در داخل کشور خود با اجرای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی دست آمریکا را از منابع طبیعی این کشور کوتاه و مردم فقیر و متوسط جامعه را از فقر مطلق نجات داده‌است.
مخالفت دولت آمریکا با سیاست هوگو چاوز باعث نزدیک‌شدن بیشتر وی به «فیدل کاسترو» و رهبران گروه‌های سیاسی در آمریکای مرکزی از جمله گروه با نفوذ «دانیل اورتگا» در نیکاراگوئه، «شافیک هاندل» در سالوادور و «اوومورالس» در بولیوی شده ‌است.
همراهی مردم کشورهای آمریکای لاتین با دولت‌های خود به آنها قدرتی مضاعف بخشیده‌ است و در این شرایط که ملت‌ها نیز به مقابله با سیاست‌های توسعه‌طلبانه واشنگتن برخاسته‌اند، اعمال سیاست‌های امپریالیستی و توسعه‌طلبانه مقامات آمریکایی با دشواری دو چندان مواجه شده ‌است.
از دیگر سیاست‌های چاوز ارائه طرح اقتصادی آلبا به معنای گزینه بولیواری با هدف همگرایی کشورهای در حال توسعه آمریکای لاتین در برابر طرح آلکای آمریکا است؛ چاوز به همگرایی بیشتر با کشورهای عضو مرکوسور شامل برزیل، آرژانتین، پاراگوئه و اروگوئه برای مقابله با آلکا تاکید دارد.
وی که در انتخابات 1998 به ریاست‌ جمهوری رسید، در سال 2000 باردیگر به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد، از کودتای 2002 جان سالم به دربرد و در همه‌پرسی 2004 اکثریت آراء را به خود اختصاص داد اکنون قدرتمندتر از همیشه در مقابل سیاست‌های آمریکا در منطقه ایستادگی می‌کند.
دیگر کشورهای آمریکای لاتین حتی متحدین قوی آمریکا نیز شروع به مقابله با سیاست‌های واشنگتن کرده‌اند چنانکه کلمبیا در سیزدهمین دور مذاکرات تجاری با آمریکا درخصوص «آلکا» به خاطر وجود شرایط نابرابر در طرح مذکور بدون امضای موافقتنامه‌ای میز گفت‌وگوها را ترک کرد.
مقامات کلمبیایی دلیل نافرجام‌بودن مذاکرات با آمریکا را مواضع غیرقابل انعطاف این کشور در بخش‌های حساسی همچون کشاورزی عنوان کردند.
کاهش نفوذ آمریکا در این بخش از قاره آمریکایی چنان شدت گرفته‌ است که واشنگتن پرو و هفت کشور دیگر آمریکای لاتین شامل پاراگوئه، اروگوئه، برزیل، اکوادور، ونزوئلا، کاستاریکا و مکزیک را به اعمال مجازات اقتصادی در صورت اعطانکردن مصونیت قضایی به اتباع آمریکایی تهدید می‌کند.
در همین رابطه آمریکا از سال 2003 اعطای کمک‌های مالی و نظامی به بسیاری از کشورها را مشروط به مصونیت قضایی شهروندان خود در برابر دادگاه جزایی بین‌المللی کرده‌ است.
با پیروزی «اوومورالس» رهبر چپگرای سرخپوست بومیان بولیوی در انتخابات ریاست‌جمهوری با کسب بیش از 51 درصد آراء در 27 آذرماه سال جاری بر تعداد دولت‌های مخالف آمریکا در آمریکای‌ لاتین افزوده می‌شود زیرا وی که با شعار «مرگ بر آمریکا» در انتخابات شرکت داشت، از مخالفان شدید امپریالیسم آمریکا به شمار می‌رود.
کشف ذخایر عظیم گاز در بولیوی، این کشور را به دومین صادرکننده گاز بعد از ونزوئلا در آمریکای لاتین تبدیل کرده‌ است و مورالس در تبلیغات انتخاباتی خود قول داده‌ بود که در صورت پیروزی صنعت نفت و گاز را در کشور ملی کند.
رئیس‌جمهوری منتخب بولیوی می‌گوید: «امروزه در بولیوی و آمریکای لاتین دیگر این ملت‌ها نیستند که علیه امپریالیسم سلاح به دست گرفته‌اند، بلکه این امپریالیسم است که از طریق مداخله نظامی و ایجاد پایگاه‌های نظامی، به رویارویی مسلحانه با ملت‌ها پرداخته‌ است.»
در شیلی نیز «میشل باشله» کاندیدای سوسیالیست که در ایام انتخابات نیز در راس نظرسنجی قرارداشت در 11 دسامبر در دور اول انتخابات ریاست ‌جمهوری بیشتری آراء را (45درصد) به خود اختصاص داد اما به دلیل عدم کسب حد نصاب لازم یعنی 50 بعلاوه یک، انتخابات به دور دوم کشیده شد.
باشله مخالف سیاست‌های امپریالیستی آمریکاست ضمن اینکه کشورش بزرگترین صادرکننده مس جهان به شمار می‌رود.
تحولات حاکم در کشورهای آمریکای لاتین و ادامه این همگرایی و یکپارچگی در زمینه‌های مختلف در مدت زمانی طولانی موجب شکست کامل سیاست‌های توسعه‌طلبانه آمریکا در این منطقه خواهدشد.